Διαστάσεις Η Αμερική δεν τον σηκώνει

Το επίμαχο εξώφυλλο του Αρτ Σπίγκελμαν

Ο Αρτ Σπίγκελμαν βαρέθηκε. Βαρέθηκε τη Νέα Υόρκη που τον πνίγει, βαρέθηκε την
Αμερική που δεν τον αφήνει να καπνίζει, βαρέθηκε τον Νιου Γιόρκερ που δεν τον
αφήνει να ζωγραφίζει, βαρέθηκε τις εφημερίδες που υπηρετούν με δουλοπρέπεια το
στάτους κβο, βαρέθηκε ακόμη και τη γυναίκα του, και σκέπτεται να τους
παρατήσει όλους και όλα και να γυρίσει στην Ευρώπη. Από εκεί, άλλωστε,
ξεκίνησαν όλα. Γεννημένος το 1948 στη Στοκχόλμη από γονείς που επέζησαν
ναζιστικών στρατοπέδων, μετακόμισε έφηβος ακόμη στην Αμερική, όπου σπούδασε
σχέδιο και άρχισε να εργάζεται ως σκιτσογράφος. Η μεγάλη επιτυχία ήρθε τη
δεκαετία του ’80 με τη σειρά «Maus», όπου εμφάνιζε τους Εβραίους ως ποντίκια
και τους Γερμανούς ως γάτους. Τιμήθηκε με το Πούλιτζερ και, το 1992, άρχισε
μια γόνιμη συνεργασία με τον Νιου Γιόρκερ, σχεδιάζοντας μερικά από τα καλύτερα
εξώφυλλά του.

Μα η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε ριζικά το κλίμα. Από τότε που έπεσαν οι Δίδυμοι
Πύργοι, λέει σε συνέντευξή του στην Κοριέρε ντέλα Σέρα, αισθάνεται να ζει σε
εσωτερική εξορία, σαν ένας αντιφρονών που τον έχουν ρίξει σε ένα νησί. Όσο
έκανε σκίτσα για το σκέιτμπορντ ή τα ψώνια στο Μανχάταν, δεν είχε κανένα
πρόβλημα. Όταν έκανε όμως κάτι πιο προχωρημένο – όπως το εξώφυλλο την
περασμένη Ημέρα των Ευχαριστιών, όπου απεικονίζονταν μαχητικά αεροσκάφη να
ρίχνουν γαλοπούλες αντί για βόμβες – είχε γκρίνια από τον διευθυντή και
επιστολές διαμαρτυρίας από τους αναγνώστες. Οι συνεχείς επεμβάσεις στη δουλειά
του τον κούρασαν. Αισθάνθηκε να πνίγεται. Αποφάσισε έτσι να αφοσιωθεί σε μια
δουλειά με τίτλο «Στη σκιά κανενός Πύργου», που του παρήγγειλε η γερμανική
εφημερίδα Die Zeit (και που στην Αμερική μόνο το εβραϊκό περιοδικό The Forward
δέχθηκε να την δημοσιεύσει). Πήγε στον Ντέιβιντ Ρέμνικ και του υπέβαλε την
παραίτησή του.

Όλα τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης της Αμερικής διάκεινται ευνοϊκά προς την
κυβέρνηση για να έχουν πρόσβαση στις πηγές και στις ειδήσεις, υποστηρίζει ο
Σπίγκελμαν. Τα συμφέροντα των ιδιοκτητών τους δεν συμπίπτουν με τα συμφέροντα
των κοινών θνητών. Σε ένα τέτοιο κλίμα, όποιος επικρίνει το καθεστώς
χαρακτηρίζεται αυτομάτως αντιαμερικανός ή αντιπατριώτης. Αν στην εποχή του
Ρίγκαν αποτελούσε προσβολή να χαρακτηρίσεις κάποιον liberal (φιλελεύθερο),
σήμερα τα πράγματα έχουν χειροτερέψει ακόμη περισσότερο: οι Δημοκρατικοί έχουν
αναγκαστεί να στραφούν ολοταχώς προς τα δεξιά, μόνο και μόνο για να μπορέσουν
να συνεχίσουν τη συζήτηση. Και, το χειρότερο απ’ όλα, είναι ότι η κοινή γνώμη
δείχνει ευχαριστημένη.

Το τελευταίο πλήγμα που δέχθηκε ο Σπίγκελμαν είναι ότι δεν μπόρεσε να πείσει
τη γυναίκα του να εγκαταλείψει κι αυτή τον Νιου Γιόρκερ, όπου εργάζεται ως art
directοr. Η Αμερική δεν τον σηκώνει, είναι προφανές.