ΓΝΩΜΗ Το κεντρικό παράδοξο της παγκοσμιοποίησης

Οι διαδηλώσεις. Από τον περασμένο μήνα διαδηλώνουν στο Καράκας οι αντίπαλοι του Τσάβες

Η γενική απεργία που ξεκίνησε στη Βενεζουέλα στις 2 Δεκεμβρίου, έχει
προκαλέσει δραστική μείωση στην παραγωγή πετρελαίου. Και έχει συμβάλει στην
αύξηση της τιμής του. Πίσω της, βρίσκεται ένα κεντρικό παράδοξο της
παγκοσμιοποίησης: Ο συνδυασμός του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς και των
ελεύθερων εκλογών μπορεί να δημιουργήσει πολιτική και οικονομική αστάθεια.

Ο Ούγκο Τσάβες εξελέγη πανηγυρικά πρόεδρος το 1998, και επανεξελέγη το 2000.
Από τότε που ανέλαβε καθήκοντα, προΐσταται μιας ολοένα και πιο χαοτικής
οικονομίας – ένα χάος όχι πάντα δικής του κατασκευής. Οι σημερινές απεργίες
είναι σε μεγάλο βαθμό έργο επιχειρηματικών συμφερόντων που πολεμούν έντονα τον
Τσάβες εξαιτίας των απειλών του για κρατικοποίηση και των προσπαθειών του να
αποκτήσει τον έλεγχο του πετρελαϊκού τομέα.

Υπάρχει και μία εθνοτική διάσταση. Όπως και το 80% του πληθυσμού της
Βενεζουέλας, ο Τσάβες είναι ένας πάρντο, μια λέξη με ταξικούς και
εθνοτικούς απόηχους, που αναφέρεται στους μελαψούς ανθρώπους με ινδιάνικη ή
αφρικανική καταγωγή.

Η οικονομία της Βενεζουέλας ελεγχόταν ανέκαθεν από μία μικρή μειονότητα λευκών
κοσμοπολιτών, ή μαντουάνος, όπως αποκαλούν στη χώρα τους ανθρώπους με
ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά. Οι ξένοι επενδυτές, και αυτό δεν προκαλεί έκπληξη,
συναλλάσσονται σχεδόν αποκλειστικά με μέλη της μορφωμένης και αγγλομαθούς
αυτής τάξης.

Τα προβλήματα της Βενεζουέλας εντάσσονται σε ένα παγκόσμιο φαινόμενο που θέλει
τις εθνοτικές μειονότητες να κυριαρχούν οικονομικά των ιθαγενών πλειονοτήτων
γύρω τους. Άλλα παραδείγματα, είναι οι Κινέζοι στην Ινδονησία και οι λευκοί
στην Ζιμπάμπουε.

Το 1998, ο Τσάβες κέρδισε θριαμβευτικά τις εκλογές επιτιθέμενος στη
«διεφθαρμένη» λευκή ελίτ της Βενεζουέλας και αφυπνίζοντας πολιτικά τούς
εξαθλιωμένους πάρντος της χώρας. Το πραξικόπημα εναντίον του τον περασμένο
Απρίλιο ήταν μια κλασική προσπάθεια μιας κυρίαρχης οικονομικά μειονότητας να
εκδικηθεί μια δημοκρατικά εκλεγμένη, παραπαίουσα κυβέρνηση η οποία απειλούσε
τον πλούτο και την ισχύ της. Ο προσωρινός πρόεδρος, Πέντρο Καρμόνα Εστάνγκα,
ήταν ένας εύπορος λευκός επιχειρηματίας. Προς μεγάλη απογοήτευση της
αμερικανικής κυβέρνησης, οι αυταρχικές ενέργειες του καθεστώτος του Καρμόνα,
σε συνδυασμό με την μεγάλη ακόμη δημοτικότητα του Τσάβες μεταξύ της φτωχής
πλειοψηφίας, επανέφεραν τον Τσάβες στην εξουσία.

Αν οι ΗΠΑ υποστηρίζουν πραγματικά τη δημοκρατία στις αναπτυσσόμενες χώρες, δεν
μπορεί να επικυρώνουν πραξικοπήματα, ούτε καν φιλοκαπιταλιστικά πραξικοπήματα,
εναντίον δημοκρατικά εκλεγμένων προέδρων. Και αν οι παγκόσμιες αγορές θέλουν
να είναι βιώσιμες, πρέπει να βρεθούν τρόποι να διανέμονται τα οφέλη και πέραν
μιας χούφτας κυρίαρχων οικονομικά μειονοτήτων και των επενδυτικών τους εταίρων
από το εξωτερικό. Ειδάλλως, οι αγορές και η δημοκρατία θα συνεχίσουν να
συγκρούονται, προκαλώντας εθνοτικές διαμάχες σε κάθε σημείο του κόσμου.

Η Amy Chua είναι καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ και
συγγραφέας του βιβλίου «Φλεγόμενος Κόσμος: Πώς η Εξαγωγή της Δημοκρατίας της
Ελεύθερης Αγοράς γεννά Εθνοτικό Μίσος και Παγκόσμια Αστάθεια».