Διαστάσεις Τα δικαιώματα των «καταναλωτών»

Όλα θεραπεύονται: αρκεί να υπάρχουν εμπιστοσύνη, αλληλεγγύη και χαμόγελο

Τη δεκαετία του ’70, είχαν ονόματα όπως Δίκτυο κατά της ψυχιατρικής
επιθετικότητας, Μέτωπο απελευθέρωσης των τρελών ή Mad Pride, Τρελή
Υπερηφάνεια. Η εποχή ήταν βέβαια διαφορετική, οι διεκδικήσεις πιο
ριζοσπαστικές, άλλωστε και η μεταχείριση των ψυχασθενών ήταν πρωτόγονη:
ξυλοδαρμοί, ηλεκτροσόκ, υποχρεωτική χορήγηση φαρμάκων. Τα χρόνια πέρασαν, η
ιατρική προόδευσε, οι οργανώσεις ωρίμασαν, πολλοί από τους σχιζοφρενείς που
θεωρούνταν καταδικασμένοι στάθηκαν στα πόδια τους, και φτάσαμε να μιλάμε
σήμερα για ένα κίνημα «καταναλωτών»: έτσι θέλουν να αποκαλούνται σήμερα στην
Αμερική οι άνθρωποι με ψυχικά προβλήματα, όχι γιατί αυτό απαιτεί η πολιτική
ευπρέπεια, αλλά επειδή διεκδικούν ίσα δικαιώματα με τους υπόλοιπους πολίτες.
Και εννοούν να λένε εκείνοι στους γιατρούς ποιες είναι οι ανάγκες τους, αντί
να είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν κάποιες αυθαίρετες συνταγές.

Αυτό το κίνημα αποτελεί μια σύνθεση – ή ένα συμβιβασμό – ανάμεσα στις
μαχητικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων της δεκαετίας του ’60 και σε πιο
πρόσφατες πρωτοβουλίες υπέρ των θυμάτων του AIDS ή του καρκίνου του μαστού.
Επικεφαλής είναι πρώην τρόφιμοι ψυχιατρείων, όπως ο Τζόζεφ Ρότζερς, πρόεδρος
της Ένωσης της νοτιοανατολικής Πενσυλβάνια για την πνευματική υγεία, που έγινε
γνωστός πριν από μια δεκαετία όταν αγόρασε ένα εισιτήριο για το Βελιγράδι
αποφασισμένος να καθαρίσει τη Βοσνία από τις νάρκες κατά προσωπικού. Γι’αυτόν,
η σχιζοφρένεια είναι κάτι σαν τον αλκοολισμό. «Ακολουθώ την προσέγγιση των
ανωνύμων Αλκοολικών, σύμφωνα με τους οποίους η θεραπεία είναι κάτι που μπορείς
να χάσεις, και άρα υπάρχουν πράγματα που πρέπει να κάνεις για να τη
διαφυλάξεις», λέει στο US News & World Report.

Άλλοι έχουν πιο ακραίες απόψεις. Ο ψυχίατρος Ντάνιελ Φίσερ, για παράδειγμα,
θεωρεί πως οι ψυχικές παθήσεις δεν έχουν γενετικά, ούτε καν βιοχημικά αίτια.
Ζωντανή απόδειξη της θεωρίας του ο ίδιος, πρώην σχιζοφρενής και σήμερα
απολύτως υγιής (έτσι τουλάχιστον ελπίζει). Πρώην σχιζοφρενής είναι και ο Λάρυ
Φρικς, διευθυντής σήμερα του τμήματος σχέσεων με τους «καταναλωτές» στην
Υπηρεσία πνευματικής υγείας της Τζόρτζια. Ο Φρικς ήταν πεισμένος ότι του
μιλούσε ο Θεός και αρνιόταν να πάρει φάρμακα θεωρώντας ότι ήταν σχέδιο του
Σατανά για να τον εμποδίσει να γίνει προφήτης. Η ζωή του άλλαξε όταν γνώρισε
στο ψυχιατρείο έναν ασθενή που είχε τις ίδιες παραισθήσεις μ’ εκείνον.
«Ξέρεις, Λάρυ», του είπε εκείνος μια μέρα, «μιλώ κι εγώ με τον Θεό, και
πιστεύω πως πρέπει να πάρεις τα φάρμακα γιατί εμένα με βοήθησαν να έχω
καλύτερη σχέση μαζί Του».

Ατομική ευθύνη και αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των ασθενών: αυτά είναι τα δύο
συνθήματα του κινήματος των «καταναλωτών». Όπως λέγαμε και παλιά, στα χρόνια
της «ανατροπής», το χαμόγελο είναι θεραπευτικό.