Διαστάσεις Μισή μελάνι και μισή δάκρυα

Η 11η Σεπτεμβρίου δεν θα μείνει στην ιστορία μόνο ως η αποφράς ημέρα των
Διδύμων Πύργων. Αλλά και ως η ημέρα που γεννήθηκε ένας σπουδαίος Εσθονός.

Άρβο Παρτ: «Η ζωή μου είναι ένα ποτάμι» (σκίτσο από τον Νιου Γιόρκερ)

Λένε πως πριν από μερικά χρόνια ένας άνθρωπος που πέθαινε από καρκίνο ζήτησε
από ένα φίλο του να του δώσει μερικά CD για να τον βοηθήσουν να περνάει τις
δύσκολες νύχτες. Ένας από τους δίσκους ήταν το «Tabula Rasa», που, μεταξύ
άλλων, περιείχε τρία έργα του Εσθονού συνθέτη Άρβο Παρτ. Δύο ημέρες αργότερα,
ο ετοιμοθάνατος τηλεφώνησε στον φίλο του και τον ευχαρίστησε για τους δίσκους,
ιδιαίτερα για τον Παρτ. Τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του δεν άκουγε
τίποτα άλλο.

Λένε κι άλλες ιστορίες για τη «νέα κλασική μουσική» του Άρβο Παρτ. Σε ένα
πρόσφατο άρθρο του στο περιοδικό Salon, ο Πάτρικ Γκάιλς διηγιόταν μια
εμπειρία που έζησε τη δεκαετία του ’80, όταν εργαζόταν ως εθελοντής σε μια
οργάνωση βοήθειας των θυμάτων του AIDS. Μία ημέρα έπαιξε στους βαρύτερα
νοσούντες το «Tabula Rasa», κι εκείνοι ανέπτυξαν μια παθιασμένη, σχεδόν
απελπισμένη σχέση με τoν δίσκο. Μερικές ημέρες αργότερα, η μητέρα ενός από
τους ασθενείς τηλεφώνησε στην οργάνωση. «Ο γιος μου ζητά συνεχώς μια αγγελική
μουσική, τι διάβολο είναι αυτό το πράγμα;». Ήταν φυσικά ένα κομμάτι του Παρτ.

Ο 67χρονος συνθέτης, που ζει στο Βερολίνο, βρέθηκε πριν από μερικές ημέρες
στην Κοπεγχάγη για ένα φεστιβάλ. Κι εκεί τον συνάντησε ένας δημοσιογράφος του
Νιου Γιόρκερ και τον ρώτησε ποιο είναι το μυστικό του. «Η ζωή μου είναι
ένα ποτάμι, κι εγώ είμαι μια βάρκα που την παρασέρνει το ρεύμα», απάντησε
εκείνος. «Δεν μπορώ να αντιμετωπίσω τη ζωή μου ως μια ιστορία, μια αλληλουχία
γεγονότων, γιατί δεν μπορώ να κατεβώ από τη βάρκα και να δω πού βρίσκομαι. Δεν
καταλαβαίνω αν κινούμαι προς τα μπρος ή προς τα πίσω. Άλλωστε, στην τέχνη, η
έννοια της προόδου δεν έχει νόημα. Μου θυμίζει λίγο τον πίνακα του Μπρύγκελ
για τον τυφλό που οδηγεί τους τυφλούς. Ένας άνδρας καταρρέει, και οι άλλοι τον
ακολουθούν. Όλοι σημειώνουν πρόοδο και όλοι πέφτουν. Η ιστορία αυτή υπάρχει
στη Βίβλο. Πόσους ζωγράφους τύφλωσε η “πρόοδος”! Πόσους συνθέτες κατέστησε
κουφούς αυτός ο κόσμος! Και πίσω τους κουβάλησαν ολόκληρες γενιές!».

Στο τέλος της κουβέντας τους, ο δημοσιογράφος τον ρώτησε αν αισθάνεται
μοναξιά, όντας ένας συνθέτης θρησκευτικής κλασικής μουσικής σε έναν λαϊκό
δυτικό πολιτισμό. «Ο Σούμπερτ δεν άκουγε ποτέ τις συμφωνίες του στις
συναυλίες, και όμως είναι γεμάτες ζωή. Η μουσική του είναι πιο κοντά στον
Παράδεισο απ’ ότιδήποτε έχει γραφτεί για την Εκκλησία. Ήταν μόνος, βέβαια,
αλλά από τη δυστυχία του βγήκε γλυκό νέκταρ», απάντησε ο Παρτ. Κι ύστερα
έβγαλε μια πένα από την τσέπη του. «Η πένα του Σούμπερτ ήταν μισή μελάνι και
μισή δάκρυα».