Στο χείλος του γκρεμού

Η Βενεζουέλα είναι μια χώρα που βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού, ίσως και στα
πρόθυρα του εμφυλίου πολέμου. Εδώ και τέσσερις εβδομάδες πραγματοποιείται
καταστροφική γενική απεργία.

Περισσότερο από οικονομική και κοινωνική αναμέτρηση, αυτή η γενική απεργία
είναι πολιτική μάχη. Από τη μια βρίσκεται ο εκλεγμένος πρόεδρος Ούγκο Τσάβες
και από την άλλη μια πανίσχυρη συγκυριακή συμμαχία: τα αφεντικά, τα
συντεχνιακά συνδικάτα, κόμματα της αντιπολίτευσης αριστερά και δεξιά, τα μέσα
ενημέρωσης, ένα μεγάλο μέρος της αστικής τάξης και χωρίς αμφιβολία η καθολική
ιεραρχία. Πάρα πολλοί άνθρωποι μαζί εναντίον ενός προέδρου που εξελέγη
θριαμβευτικά το 1998, επανεξελέγη το 2000 και γλίτωσε τον περασμένο Απρίλιο
από ένα πραξικόπημα, για την εκδήλωση του οποίου η Ουάσιγκτον δεν έκρυψε τη
χαρά της. Με δυο λόγια, ο Τσάβες είναι ένας άνθρωπος που ενσαρκώνει τη
δημοκρατική νομιμότητα.

Όμως, διαχειριστής μιας πολιτικής που αντλεί από μια γενναιόδωρη λαϊκιστική
κοινωνική παράδοση, ο Τσάβες κυβερνάει χωρίς πραγματικό πρόγραμμα. Εξελέγη από
έναν λαό που είχε κουραστεί από την εναλλαγή στην εξουσία κομμάτων τα οποία
είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τη διαφθορά. Προώθησε μια ενδιαφέρουσα
αγροτική μεταρρύθμιση. Ψήφισε νομοθεσία που ενίσχυσε τον κρατικό έλεγχο στα
πετροχημικά. Όμως, πολύ γρήγορα, με μια εμπρηστικά επαναστατική ρητορεία,
αποκόπηκε από τους μοναδικούς ανθρώπους – το κίνημα προς τον σοσιαλισμό – που
θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν σε έναν πολιτικό μετασχηματισμό.

Η απεργία

Ήταν σαν να άνοιγε μια λεωφόρο για εκείνους που τον μισούν επειδή δεν μπορούν
να ανεχθούν έναν κατώτερο αξιωματικό – λαϊκό και μιγάδα – να χαλάει το
παιχνίδι μιας ιθύνουσας τάξης με ολιγαρχική παράδοση που θεωρεί ότι το κράτος
είναι ιδιοκτησία της. Η απεργία που κήρυξαν τα συνδικάτα και τα αφεντικά στον
βασικότερο κλάδο της οικονομίας, το πετρέλαιο, εξαπλώνεται. Μεταμορφώνεται σε
ένα ισχυρό κίνημα που ζητεί την αποχώρηση του Τσάβες, ο οποίος απαντάει με
δημοψήφισμα για την προεδρία, στα μέσα της θητείας του, τον Αύγουστο του 2003,
όχι ενωρίτερα. Ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών προτείνει συμβιβασμό: πρόωρες
εκλογές.

Το φαινόμενο Τσάβες εκφράζει την κρίση προσαρμογής πολλών πλούσιων αλλά
κακοδιοικούμενων χωρών της Λατινικής Αμερικής στο φιλελεύθερο μοντέλο. Η
τραγική εκδοχή του είναι η Αργεντινή. Η πιο αισιόδοξη είναι η Βραζιλία του
Λούλα. Η Βενεζουέλα δεν πρέπει να γίνει μια νέα Αργεντινή.