Πρόσωπα «Το Ντιβάνι και το Φυλαχτό»

«Ο πλούτος των μεταναστών έγκειται σε κάτι το οποίο οι ίδιοι κρύβουν,
επειδή φοβούνται, συχνά δικαιολογημένα, πως οι άλλοι θα περιγελάσουν την
ιδιαιτερότητά τους».

Τομπί Νατάν. Ο διάδοχος του δημιουργού της εθνοψυχιατρικής Ζωρζ Ντεβερέ

Εδώ και δέκα χρόνια, ο Τομπί Νατάν θεραπεύει ψυχές μεταναστών. Καθηγητής
κλινικής και παθολογικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Παρίσι-VIII από το 1986,
είναι επίσης επιστημονικός διευθυντής του Πανεπιστημιακού Κέντρου Ψυχολογικής
Αρωγής Ζωρζ Ντεβερέ, το οποίο ίδρυσε το 1993 για να προσφέρει εθνοψυχιατρική
φροντίδα σε οικογένειες μεταναστών. Ο Νατάν είναι επίσης συγγραφέας και
πρόσφατα εκδόθηκε ένα βιβλίο συνομιλιών του με τη φιλόσοφο Κατρίν Κλεμάν, «Το
Ντιβάνι και το Φυλαχτό» («Le Divan et le Grigri», Εκδ. Odile Jacob). Ο
εθνοψυχίατρος και η φιλόσοφος συζητούν σ’ αυτό για τον Φρόυντ, τις θρησκείες
και τα φετίχ, για την εβραϊκή διασπορά και το Ισραήλ.

Ο Νατάν γεννήθηκε το 1948 στο Κάιρο, σε μια εβραϊκή οικογένεια της Αιγύπτου.
Για καιρό ταλαντευόταν ανάμεσα στην ψυχολογία και την κοινωνιολογία και τελικά
σπούδασε αμφότερες στη Σορβόννη. Τα κατάφερε χωρίς δυσκολία αλλά, όπως λέει
στη «Λε Μοντ», «οι “διακοπές” τελείωσαν τη στιγμή του διδακτορικού…
Συνάντησα τον Ζωρζ Ντεβερέ και τότε με πήρε από το χέρι ένας πραγματικός
δάσκαλος». Ο Ζωρζ Ντεβερέ (1908-1985), δημιουργός της εθνοψυχιατρικής, ήταν ο
πρώτος που υποστήριξε ότι η ψυχασθένεια εκδηλώνεται και θεραπεύεται
διαφορετικά, ανάλογα με τον πολιτισμό στον οποίο ανήκει ο ασθενής. Όταν ο
Νατάν πήγε να του προτείνει ένα θέμα για διδακτορικό, έμεινε μαζί του ολόκληρη
τη μέρα και στο τέλος ο Ντεβερέ του είπε ήρεμα: «Τομπί, θα είσαι ο διάδοχός
μου!». Έτσι κι έγινε. Το 1983 υποστήριξε το διδακτορικό του και στη συνέχεια
μυήθηκε στην ψυχανάλυση αλλά, όπως ο ίδιος λέει, «δεν είχα κάνει όλη αυτή τη
διαδρομή για να γίνω ιερέας μιας νέας θρησκείας!». Το 1993 επέστρεψε στην
εθνοψυχιατρική και ίδρυσε το Κέντρο Ζωρζ Ντεβερέ.

Η εθνοψυχιατρική συνδυάζει ψυχανάλυση και εθνολογία, προκρίνοντας τη
διαφορετικότητα στην κουλτούρα και τις πεποιθήσεις των λαών. Μπορεί όμως οι
πολιτισμικές διαφορές να δικαιολογήσουν πρακτικές όπως η κλειτοριδεκτομή, την
οποία ο Νατάν είχε χαρακτηρίσει παλαιότερα «δομική πρακτική στην Αφρική» και
σήμερα εξακολουθεί να λέει πως δεν είναι «ούτε υπέρ ούτε κατά»; Τον κατηγορούν
ότι δικαιολογεί τους μάγους και τις ξεματιάστρες, ότι θεοποιεί τη διαφορά και
εμποδίζει έτσι την κοινωνική ένταξη των μεταναστών. Αλλά το Κέντρο του δεν
αδειάζει ποτέ, το Παρίσι-VIII τον υποστηρίζει, η ομάδα του ανανεώνεται
συνεχώς. Σιγά-σιγά, η εθνοψυχιατρική του Τομπί Νατάν επιβάλλεται. Αλλά ο ίδιος
σκέφτεται να εγκαταλείψει το Κέντρο Ζωρζ Ντεβερέ. «Στα κοινωνικά έντομα, οι
γριές βασίλισσες είναι αυτές που φεύγουν από το μελίσσι, όχι οι νέες», εξηγεί.
«Κι εγώ, όταν δεν μαθαίνω πια, σταματάω».