ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Όπεν Χάγη

Η πράγματι ιστορική Σύνοδος της Κοπεγχάγης μπορεί να διαβαστεί και να
αποτιμηθεί από διάφορες σκοπιές, καμία από τις οποίες δεν είναι μονοσήμαντη.
Από τη σκοπιά του τελικού αποτελέσματος, η Ευρώπη κατάφερε, ολοκληρώνοντας μια
πρωτοφανή σε εύρος και δυναμική διεύρυνση, να συγκροτήσει επιτέλους ένα
πολιτικό σύνολο αντιπροσωπευτικό της ιστορίας και της γεωγραφίας ολόκληρης της
ηπείρου. Οι περισσότερες από τις νεοεισερχόμενες χώρες δεν εισφέρουν μόνο μια
πρόσθετη αξία σε επίπεδο πολιτισμού και ανθρώπινου δυναμικού, αλλά και,
συμβολικά, κλείνουν την τελευταία διαιρετική τομή της Ευρώπης. Όμως – και αυτό
φάνηκε αμέσως – η μεγάλη ολοκλήρωση θέτει εξίσου σημαντικά προβλήματα
λειτουργίας. Για να το πούμε λίγο σχηματικά, η Ευρώπη μπορεί να έσβησε τη
Γιάλτα, δυσκολεύτηκε όμως με τη Μάλτα – και είναι βέβαιο ότι τέτοιου είδους
δυσκολίες, συνεννόησης πρώτα απ’ όλα, αλλά και υπέρβασης των καθαρά εθνικών ή
και συντεχνιακών διεκδικήσεων, θα πολλαπλασιασθούν, σε βαθμό που να είναι
αδύνατο η Ευρώπη να προχωρήσει χωρίς μια γενναία θεσμική μεταρρύθμιση.

Από τη σκοπιά των θεμάτων του κύριου ελληνικού ενδιαφέροντος, οι εξελίξεις δεν
μπορούν παρά να θεωρηθούν επιτυχία, όπως εξάλλου, προς τιμήν τους, έσπευσαν να
παραδεχθούν όλα τα κόμματα, εκτός βεβαίως του κομμουνιστικού, που έχει τους
δικούς του λόγους να μη συμφιλιώνεται με την πραγματικότητα. Η καθαρή ένταξη
της Κύπρου επιβραβεύει μια προσπάθεια (των Ελληνοκυπρίων) και μια στρατηγική
(της Ελλάδας και της ελεύθερης Κύπρου), αλλά κυρίως στέλνει ένα μήνυμα για τον
αποτελεσματικό τρόπο διεκδίκησης των εθνικών αιτημάτων στον σύγχρονο κόσμο. Η
άλλη βέβαια όψη αυτού του νομίσματος είναι η αποκάλυψη του φανερού και
παρασκηνιακού παζαριού που σχεδόν νομοτελειακά συνοδεύει την όποια κρίσιμη
διεκδίκηση μέσα από πολιτικούς οργανισμούς σαν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ένταση
που προσέλαβε αυτό το φαινόμενο στην Κοπεγχάγη θα έπρεπε τουλάχιστον να μας
κάνει να μιλάμε με μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση για μια Ευρώπη που κτίζεται στη
βάση του πολιτισμού και των ιδανικών.

Στο παιχνίδι αυτό των πιέσεων που ελάχιστη σχέση έχουν με την πραγματική
έννοια και το ήθος της πολιτικής, η Τουρκία δεν ήταν η μόνη παίκτρια,
αναδείχθηκε όμως χωρίς αμφιβολία πρωταγωνίστρια. Η εν γένει στάση αυτής της
«προσκεκλημένης», κατά παράβαση μάλιστα αρκετών κανόνων, χώρας δικαίωσε,
φοβούμαι, όσους, στην Ελλάδα ή στην Ένωση, αναρωτιούνται, χωρίς φανατισμό αλλά
και χωρίς εθελοτυφλία, για τη δυνατότητα επιτυχούς ενσωμάτωσης της Τουρκίας
στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Βεβαίως σκοπιμότητες συμμετοχής μπορούν να βρεθούν
πολλές, αρκετές μάλιστα είναι, ιδίως για την Ελλάδα, προφανείς. Όμως, πέρα από
τη γεωγραφική, την πολιτική και την πολιτιστική διάσταση (που, φυσικά, κάθε
άλλο παρά αμελητέες είναι), πρόβαλε στην Κοπεγχάγη η εγγενής διαφορετικότητα
μιας χώρας που απειλεί ενώ ζητεί και που δεν διστάζει να καταχραστεί τις
συμμαχίες με τους δυνατούς, πλην όμως αδίστακτους αυτού του κόσμου. Μπορεί
άραγε η Ελλάδα να ακολουθήσει χωρίς καμία αντίσταση σε αυτό τον δρόμο, που
σήμερα απέτρεψε τη λύση του Κυπριακού και αύριο μπορεί να θέσει σε
διακινδύνευση τα ίδια τα θεμέλια της ευρωπαϊκής ενοποίησης; Από αυτή την
άποψη, η Κοπεγχάγη δεν ήταν μόνο μία επιβεβαίωση της πρωτόγνωρα κατακτημένης
διεθνούς αξιοπιστίας της χώρας μας, αλλά και μία προειδοποίηση. Για την
επίλυση των διμερών προβλημάτων δεν είναι δυνατόν να υπολογίζουμε στην καλή
πίστη ενός συνομιλητή που καταλαβαίνει μόνο από συσχετισμούς δυνάμεων. Ο
δρόμος προς το Δικαστήριο της Χάγης και τα άλλα διεθνή βήματα όπου μπορεί να
πρυτανεύσει η λογική και η επιχειρηματολογία είναι ίσως προτιμότερος από έναν
παρά φύσιν και παρά λογική εναγκαλισμό. Ιδίως μετά το πολιτικό και ηθικό
πλεονέκτημα που αποκτήθηκε στην Κοπεγχάγη.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.