Διαστάσεις Η τελευταία επανάσταση

Αυτές τις ημέρες συντελείται στην Κοπεγχάγη η τελευταία ευρωπαϊκή
επανάσταση. Αλλά θα μείνει λειψή.

«Είμαι μόνος, γέρος, άρρωστος, και χωρίς ένα ευρώ στην τσέπη». «Είδες ότι δεν ήταν τόσο δύσκολο να προσαρμοστείς στην αλλαγή;» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Την πιο μεγάλη συνέντευξη της ζωής του, που κυκλοφόρησε στη συνέχεια σε βιβλίο
από τον εκδοτικό οίκο Zsolnay του Βερολίνου, ο Μπενίτο Μουσολίνι την έδωσε τον
Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1932 στον πιο γνωστό γερμανό δημοσιογράφο εκείνης
της εποχής, τον Έμιλ Λούντβιχ. Εκείνο το δίμηνο, ο Ντούτσε συναντήθηκε με τον
Λούντβιχ δεκάδες φορές στο γραφείο του, στο Παλάτσο Βενέτσια. Σε μια από
εκείνες τις συναντήσεις, ο Λούντβιχ παρατηρεί: «Αν το καπιταλιστικό σύστημα
διέρχεται κρίση, αν διακυβεύεται όλο το σύστημα, γιατί δεν ιδρύετε εσείς την
Ευρώπη; Ο Ναπολέων το δοκίμασε. Ο Αριστίντ Μπριάν το αποπειράθηκε, αλλά είναι
νεκρός. Η κληρονομιά περνάει σε σας. Η προώθηση αυτής της ιδέας θα μας
ενέπλεκε όλους σε αυτή την υπέροχη επιχείρηση. Ο Μουσολίνι, ιδρυτής της
Ευρώπης!» Χαμηλώνοντας τη φωνή του, και με την ψυχρότητα που τον χαρακτήριζε,
ο Μουσολίνι απάντησε: «Δεν έχει έλθει ακόμη η στιγμή. Χρειάζονται καινούργιες
επαναστάσεις, που θα προσδιορίσουν τον νέο τύπο Ευρωπαίου».

Όπως γράφει στην Ελ Παΐς ο Ερμάν Τερς, που θυμίζει και το παραπάνω
επεισόδιο, οι επαναστάσεις που εννοούσε ο Μουσολίνι δεν άργησαν να έλθουν. Ο
Χίτλερ, που την εποχή εκείνης της συνέντευξης δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένα
σχέδιο, κατέλαβε την εξουσία στη Γερμανία. Ακολούθησε ο ισπανικός εμφύλιος.
Ύστερα έγινε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, με τα δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς.
Η ανθρωπότητα έζησε εκείνα τα χρόνια μια επανάσταση του τρόμου, με τους Ναζί
να εφευρίσκουν τη βιομηχανική γενοκτονία και να καταρρίπτουν την ψευδαίσθηση
ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν στο βάθος της ψυχής τους, έστω και σε μεγάλο βάθος,
ένα ελάχιστο απόθεμα φιλευσπλαχνίας. Ακολούθησαν η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.
Κι έπειτα ξεκίνησε ο Ψυχρός Πόλεμος, που χώρισε την Ευρώπη στα δύο. Η εικόνα
που είχε περιγράψει πενήντα χρόνια νωρίτερα ο συγγραφέας Τζόζεφ Ροθ, όπου ένας
καστανάς ή ένας λιθοξόος δεν θα συναντούσε εμπόδια αναζητώντας δουλειά και
πελάτες σε οποιοδήποτε σημείο της Ευρώπης, δεν θα γινόταν πραγματικότητα.

Η διαίρεση κράτησε αρκετές δεκαετίες. Το 1975 θα γίνει μια ακόμη επανάσταση,
όταν τα κράτη του «υπαρκτού» θα δεχθούν ορισμένες αξίες της δυτικής Ευρώπης,
που έχει πια απαλλαγεί από τις δικτατορίες της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και
της Ελλάδας. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, θα πέσει το τείχος του Βερολίνου.
Και σήμερα, στην πανέμορφη Κοπεγχάγη, η Ευρωπαϊκή Ένωση γνωρίζει την τελευταία
της επανάσταση, δημιουργώντας έναν «νέο τύπο Ευρωπαίου» που είναι ασφαλώς πολύ
διαφορετικός από εκείνον που οραματιζόταν ο Μουσολίνι. Αν επικρατήσει η
λογική, αυτή η επανάσταση θα ολοκληρωθεί σε δύο με τρία χρόνια, όταν
ξεκινήσουν δηλαδή οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην
ευρωπαϊκή οικογένεια.