Διαστάσεις Οι «νέοι αντιδραστικοί»

Οι διαμάχες μεταξύ διανοουμένων απασχολούν τη Γαλλία εδώ και τουλάχιστον
έναν αιώνα. Το βιβλίο του Ντανιέλ Λίντενμπεργκ, όμως, θέτει πολύ ευρύτερα
ζητήματα.

Βοηθήστε με να σταματήσω να μιλάω! (σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

«Αντιδραστικός» είναι κάποιος που πιστεύει ότι πριν ήταν καλύτερα. «Νέος
αντιδραστικός» είναι εκείνος που δεν είχε ώς τώρα αυτή τη στάση, ξαφνικά όμως
αρχίζει να πιστεύει το ίδιο πράγμα. Να υποστηρίζει, δηλαδή, ότι η Ιστορία
μπορεί να περιγραφεί από μια αδιάκοπη πτώση, από μια διαρκή παρακμή. Δάσκαλος
των αντιδραστικών είναι ο Χάιντεγκερ, για τον οποίο η πτώση αρχίζει από τους
προσωκρατικούς. Θεμελιώδης, λοιπόν, η διαφορά: για τους προοδευτικούς όλα
πηγαίνουν από το καλό στο καλύτερο· για τους αντιδραστικούς όλα πηγαίνουν από
το κακό στο χειρότερο.

Αν ο Ντανιέλ Λίντενμπεργκ περιοριζόταν σε μερικές θεωρητικές παρατηρήσεις, το
βιβλίο του «Ανάκληση στην τάξη, έρευνα για τους νέους αντιδραστικούς» (εκδ.
Seuil) θα περνούσε ασφαλώς απαρατήρητο. Ο 62χρονος Γάλλος ιστορικός, όμως,
περνάει σε ονόματα: στους «νέους αντιδραστικούς» περιλαμβάνει τον Μισέλ
Ουελμπέκ, τον Ρεζίς Ντεμπραί, τον Αλαίν Φίνκιελκροτ, τον Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ.
Τους συναντά τόσο στη Δεξιά όσο και στην Αριστερά, κυρίως όμως στην Αριστερά.
Το σημείο καμπής, λέει σε συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν, είναι ο
Δεκέμβριος του 1995, και η ρήξη ανάμεσα στον Πιερ Μπουρντιέ και τους
«σοσιαλφιλελεύθερους» διανοούμενους, όπου ανήκει και ο ίδιος. Τα κείμενα του
Μπουρντιέ είναι αμφιλεγόμενα, η προσέγγισή του απελπισμένη και εν τέλει
συντηρητική. Θεωρεί πως ήλθε το τέλος των ψευδαισθήσεων της προόδου. Η ουτοπία
περνά έτσι στην πλευρά των αντιδραστικών: πρόκειται για την ουτοπία του
μεγάλου άλματος προς τα πίσω.

Οι «νέοι αντιδραστικοί», λέει ο Λίντενμπεργκ, δεν αποτελούν σχολή, δεν είναι
προϊόν κάποιας παγκόσμιας συνωμοσίας ούτε διοικούνται από κάποιον παράνομο
αρχηγό. Αυτό που τους ενώνει είναι η περιφρόνηση της δημοκρατίας και η θλίψη
απέναντι στη νεωτερικότητα. Εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για την εξέλιξη του
φεμινισμού, της οικολογίας, της οικουμενικής εκπαίδευσης, της μάχης υπέρ των
μεταναστών. Κάνουν όλο και συχνότερες αναφορές στον Σοπενχάουερ ή στον Νίτσε.
Γι’ αυτούς, η πολιτική είναι η συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα. Ισχυρίζονται
ότι με την κριτική τους «σπάνε τα ταμπού» σε θέματα όπως η μαζική κουλτούρα,
τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Ισλάμ. Η απουσία των ταμπού είναι βέβαια
χαρακτηριστικό της δημοκρατίας. Το να λες ότι η Σοβιετική Ένωση δεν είναι ο
παράδεισος των εργαζομένων είναι καλό. Το να λες όμως «Θάνατος στους Εβραίους!
Θάνατος στους Άραβες! Προσοχή στους νέους!» είναι κάτι τελείως διαφορετικό.
Γιατί έξω από τα δόντια ισχυρίζονται ότι μιλούν και οι ακροδεξιοί…

Το παλιό πολιτικά απρεπές έχει γίνει το νέο πολιτικά ευπρεπές, επισημαίνει ο
συγγραφέας. Όμως, η μάχη για τη νεωτερικότητα παραμένει το ουσιαστικότερο
αίτημα της εποχής.