Η ελληνική οικονομία χωρίς τα δεκανίκια 2004 και ΚΠΣ

Σε «τεστ κοπώσεως» θα υποβληθεί η ελληνική οικονομία το 2007, καθώς τότε θα
κληθεί να αποχωριστεί τα δεκανίκια του Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, ενώ
ήδη η Ολυμπιάδα θα αποτελεί παρελθόν. Επίσης, την ίδια χρονιά θα αλλάξει το
τοπίο τής Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, που σήμερα αποτελεί βασικό στήριγμα του
αγροτικού εισοδήματος.

Πρόκειται για παράγοντες που μέχρι τώρα παίζουν καθοριστικό ρόλο στους υψηλούς
ρυθμούς ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία
του υπουργείου Οικονομίας, η συμβολή των παραγόντων αυτών είναι η εξής:

1. Η Ολυμπιάδα και οι επενδύσεις οι οποίες γίνονται γύρω από αυτήν
συνεισφέρουν από 0,3 έως 0,5 της μονάδας στον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης, τα τρία
χρόνια πριν από τους Αγώνες και τα δύο μετά. Αυτό, με άλλα λόγια, σημαίνει ότι
χωρίς την Ολυμπιάδα ο ρυθμός ανάπτυξης φέτος και το 2003 δεν θα ήταν 3,8%,
αλλά 3,3% – 3,5%.

2. Το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης συνεισφέρει ετησίως στον ρυθμό
ανάπτυξης από 0,5 έως 0,7 της μονάδας. Δηλαδή, χωρίς το Κοινοτικό Πλαίσιο
Στήριξης, ο ρυθμός ανάπτυξης φέτος και του χρόνου θα ήταν 3,1% έως 3,3%.

3. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική συνεισφέρει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, σε
ανάλογο βαθμό με το ΚΠΣ, αν και δεν υπάρχουν ακριβείς υπολογισμοί για το
σχετικό ποσοστό.

Η έλλειψη και μόνο των δύο πρώτων παραγόντων, της Ολυμπιάδας και του ΚΠΣ, θα
οδηγούσε σε μείωση του ρυθμού ανάπτυξης από τον σημερινό 3,8% σε 2,6% έως 3%.

Είναι, εξάλλου, χαρακτηριστικό ότι ενώ ο ρυθμός αύξησης των επενδύσεων παγίου
κεφαλαίου προβλέπεται, σύμφωνα με το ελληνικό Πρόγραμμα Σταθερότητας και
Ανάπτυξης, να αυξηθεί από 7,7% το 2002 στο 9,5% το 2003, θα μειωθεί στο 7% το
2004, στο 6,1% το 2005 και στο 5,1% το 2006.

Η πιστωτική επέκταση

Αρνητική επίδραση στον ρυθμό ανάπτυξης στο μέλλον αναμένεται, εξάλλου, να
έχουν και άλλοι παράγοντες, με κυριότερο την επιβράδυνση της πιστωτικής
επέκτασης, που σήμερα συντηρεί σε μεγάλο βαθμό την κατανάλωση.

Η κατανάλωση συνεισφέρει στο ΑΕΠ με ποσοστό πάνω από 40%. Οι σημερινοί
υψηλότατοι ρυθμοί πιστωτικής επέκτασης είναι σίγουρο ότι θα υποχωρήσουν στο
προσεχές διάστημα, καθώς το επίπεδο του δανεισμού των ελληνικών νοικοκυριών θα
προσεγγίζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η προοπτική αυτή προκαλεί ανησυχία στο οικονομικό επιτελείο και στην αγορά,
καθώς η υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ανεργία,
χαμηλότερα εισοδήματα, αλλά και προβλήματα σε όλους τους τομείς τής οικονομίας
(προϋπολογισμός, δημόσιο χρέος, ισοζύγιο κ.ά.). Μια τέτοια εξέλιξη θα κάνει
τον στόχο τής πραγματικής σύγκλισης της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ένωση ένα
άπιαστο όνειρο.

Ωστόσο, το «μαύρο σενάριο» για την οικονομία δεν είναι μονόδρομος. Κατ’ αρχάς,
η ελληνική οικονομία δεν πρόκειται να χάσει ολοκληρωτικά τα δεκανίκια των
κοινοτικών πόρων. Τόσο τα διαρθρωτικά όσο και το γεωργικό ταμείο θα συνεχίσουν
να υπάρχουν, αλλά όλα δείχνουν ότι η συνεισφορά τους θα είναι πολύ μικρότερη.
Και αυτό, γιατί η πίτα τού κοινοτικού προϋπολογισμού δεν πρόκειται να
μεγαλώσει, ενώ θα τη μοιράζονται όχι 15, αλλά 25 κράτη-μέλη, λόγω διεύρυνσης.
Μάλιστα, οι νέοι εταίροι είναι, κατά κανόνα, πολύ φτωχότεροι από την Ελλάδα
και συνεπώς, διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο.

Το «κλειδί»

Το σημαντικότερο, όμως, είναι να μπορέσει η οικονομία να σταθεί στα δικά της
πόδια. Το «κλειδί» είναι η ανταγωνιστικότητα, συμφωνούν στελέχη του
οικονομικού επιτελείου και της Τραπέζης τής Ελλάδος, καθώς και επιχειρηματικοί
κύκλοι.

Η αύξηση της ανταγωνιστικότητας θα επιτρέψει στην ελληνική οικονομία να
επιτύχει – ακόμη και με λιγότερες επενδύσεις – υψηλότερα επίπεδα παραγωγής και
να διατηρήσει έτσι τους ταχείς ρυθμούς ανάπτυξής της.

Οι προϋποθέσεις

Το αν θα μπορέσει ή όχι η ελληνική οικονομία να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά
της είναι το μεγάλο ερωτηματικό και η μεγάλη πρόκληση για τα επόμενα χρόνια.
Βασικές προϋποθέσεις, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των οικονομικών αναλυτών,
είναι, μεταξύ άλλων, οι εξής:

1. Να προχωρήσουν οι διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία, που
περιλαμβάνουν όχι μόνο την απελευθέρωση των αγορών, αλλά και ποιοτικές
αλλαγές, όπως η αναβάθμιση της παιδείας, ο εκσυγχρονισμός τού συστήματος
υγείας, η ενίσχυση της έρευνας και της τεχνολογίας.

2. Να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά οι πόροι του Κοινοτικού Πλαισίου
Στήριξης. Δηλαδή, να ολοκληρωθούν τα έργα υποδομής, αλλά και να υλοποιηθούν τα
προγράμματα για την ανεργία, την κατάρτιση, την εισαγωγή τής πληροφορικής, τον
εκσυγχρονισμό τής γεωργίας, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και του τουρισμού,
με βάση τους στόχους που έχουν τεθεί και όχι μόνο για χάρη τής απορρόφησης των κονδυλίων.

Υποκατάστατο των πόρων που θα χαθούν, η ανταγωνιστικότητα

Ο Λ. Τσούκαλης, καθηγητής, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής

Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας είναι όρος για να διατηρήσει
η Ελλάδα υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης μετά το 2006, υποστηρίζει, απαντώντας σε
σχετικό ερώτημα της «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ», ο καθηγητής και πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ
(Ελληνικό Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής) κ. Λουκάς Τσούκαλης.

Για την ανταγωνιστικότητα, όμως, λέει ο ίδιος, χρειάζονται πολλά: παρεμβάσεις
σε ευαίσθητους τομείς, όπως η κοινωνική ασφάλιση, βελτίωση του επιπέδου
εκπαίδευσης, αλλά και κοινωνική αποδοχή των νέων δεδομένων της οικονομίας,
μεταξύ άλλων.

Η απάντηση του κ. Τσούκαλη έχει ως εξής:

«Η ελληνική οικονομία έχει σήμερα ρυθμούς ανάπτυξης πολύ υψηλότερους από τον
μέσο όρο της ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης γενικότερα. Φαινόμενο
καινούργιο, γιατί η Ελλάδα είχε να απολαύσει ρυθμούς ανάπτυξης πολύ πάνω από
τον μέσο όρο εδώ και χρόνια.

Σίγουρα, στους υψηλούς αυτούς ρυθμούς συμβάλλουν σημαντικά δύο παράγοντες. Ο
πρώτος είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 και όλα τα έργα που τους συνοδεύουν
και ο δεύτερος είναι οι κοινοτικές εισροές, κυρίως για τα διαρθρωτικά ταμεία.

Ο παράγοντας των Ολυμπιακών Αγώνων εκλείπει το 2004. Ο δεύτερος είναι πιο
σύνθετος, διότι οι εισροές από το Γ’ ΚΠΣ θα συνεχίσουν τουλάχιστον μέχρι το
2006 και λόγω καθυστερήσεων έως το 2007 – 2008, ενώ δεν ξέρουμε ποια θα είναι
η κατάσταση μετά. Αυτό θα είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης το 2004 – 2005, με
τα 25, πλέον, μέλη της Ένωσης.

Νομίζω, όμως, πως είναι λογική η πρόβλεψη ότι οι εισροές προς την Ελλάδα θα
είναι τουλάχιστον μικρότερες από τις σημερινές, διότι δεν προβλέπεται σοβαρή
αύξηση του συνολικού κοινοτικού προϋπολογισμού, ενώ οι υποψήφιες για να
επωφεληθούν από τα ταμεία αυτά χώρες θα είναι περισσότερες. Επιπλέον, τα νέα
μέλη θα είναι πολύ φτωχότερα από την Ελλάδα.

Επίσης, σε ό,τι αφορά την Κοινή Αγροτική Πολιτική, η πρόσφατη συμφωνία λέει
ότι η μέγιστη ετήσια αύξηση την περίοδο 2007 – 2013 θα είναι 1%. Αυτό σημαίνει
ότι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, θα έχουμε τα ίδια λεφτά για να τα
μοιραστούν 25, αντί για 15. Άρα, ο δεύτερος παράγοντας των κοινοτικών εισροών
μετά το 2006 δεν θα εκλείψει, αλλά θα μειωθεί σημαντικά.

Το αντίδοτο

Το ερώτημα είναι, τι μπορεί να υποκαταστήσει αυτά τα οποία χάνουμε – ή εν
μέρει χάνουμε – τα επόμενα χρόνια. Στο ερώτημα αυτό δεν υπάρχει ακόμη
απάντηση. Ουσιαστικά, η χώρα θα πρέπει να αναζητήσει άλλους παράγοντες, οι
οποίοι θα διατηρήσουν τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, είτε ενδογενείς είτε
εξωγενείς. Τους εξωγενείς δεν μπορεί να τους ελέγξει. Διότι, προφανώς, το
μέλλον της ελληνικής οικονομίας θα εξαρτηθεί, σε πολύ μεγάλο βαθμό, από το τι
θα συμβεί στην παγκόσμια, στην ευρωπαϊκή, στη βαλκανική οικονομία.

Αυτό που εξαρτάται, όμως, από μας είναι η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής
οικονομίας. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας έχει σχέση με πολιτικές
αποφάσεις, διαρθρωτικά μέτρα, θετικές ή αρνητικές αντιδράσεις της ελληνικής
κοινωνίας, επομένως είναι, εν μέρει, στα χέρια μας. Κι όταν λέμε στα χέρια
μας, δεν εννοούμε μόνο την κυβέρνηση. Είναι και η αντιμετώπιση που θα προκύψει
από την ελληνική κοινωνία. Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας
καθορίζεται και από πρωτοβουλίες που λαμβάνονται στον ιδιωτικό τομέα,
εξαρτάται και από το μορφωτικό επίπεδο των Ελλήνων εργαζομένων. Αυτά δεν είναι
κυβερνητικές επιλογές.

Αυτά είναι τα μεγάλα ερωτηματικά, στα οποία θα κληθεί να δώσει απάντηση η
ελληνική κυβέρνηση και η κοινωνία στο σύνολό της. Σίγουρα είμαστε μία ανοιχτή
οικονομία, η οποία, αν δεν μπορεί να ανταγωνισθεί στο ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν
έχει μέλλον. Και ο ανταγωνισμός θα σκληρύνει, αν μη τι άλλο γιατί στο
εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχεις πολλά νέα μέλη, τα οποία συνδυάζουν
φθηνά εργατικά χέρια και υψηλό επίπεδο μόρφωσης. Αυτός είναι ένας καινούργιος
συνδυασμός. Άρα, ο ανταγωνισμός θα είναι σκληρός».

Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης θα συνεχιστούν

Ο κ. Γ. Σιδηρόπουλος, γενικός διευθυντής Οικονομικής Πολιτικής του υπουργείου Οικονομίας

Αισιόδοξος ότι η ελληνική οικονομία μπορεί να επιτύχει ρυθμούς ανάπτυξης της
τάξης του 4% και μετά το 2006, όταν θα έχουν ολοκληρωθεί τα ολυμπιακά έργα και
θα έχουν σταματήσει οι πόροι του Γ’ ΚΠΣ, είναι ο γενικός διευθυντής
Οικονομικής Πολιτικής του υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Γιάννης
Σιδηρόπουλος.

Ωστόσο, τονίζει ότι προϋπόθεση είναι οι πόροι του Γ’ ΚΠΣ να αξιοποιηθούν
αποτελεσματικά, ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Ειδικότερα ο κ. Σιδηρόπουλος, στο ερώτημα της «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ», ποιες είναι οι
προοπτικές της ελληνικής οικονομίας μετά το 2006, απάντησε ότι:

«Είμαι αισιόδοξος ότι η ελληνική οικονομία θα διατηρήσει τους υψηλούς ρυθμούς
ανάπτυξης και μετά το 2006, για τους παρακάτω λόγους:

1. Το 2006, το κατά κεφαλήν εισόδημα, λόγω της ασκούμενης οικονομικής
πολιτικής, θα είναι αυξημένο κατά 15% σε σχέση με σήμερα.

Άρα, θα υπάρχει η δυνατότητα μεγαλύτερης αποταμίευσης στην οικονομία, που
είναι προϋπόθεση για επενδύσεις.

2. Εφόσον συνεχιστεί η πολιτική δημοσιονομικής πειθαρχίας, μέσω της
εφαρμογής του Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης, θα αυξηθεί και η
αποταμίευση του Δημοσίου. Αυτό θα γίνει μέσω της δημιουργίας πρωτογενών
πλεονασμάτων στον προϋπολογισμό τα επόμενα χρόνια.

3. Η προώθηση και η επιτάχυνση των διαρθρωτικών αλλαγών στην ελληνική
οικονομία θα βελτιώσει την παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής.

4. Η απορρόφηση των πόρων του Γ’ ΚΠΣ θα βελτιώσει σημαντικά την
ποιότητα των υποδομών και την εξειδίκευση του εργατικού δυναμικού, με
αποτέλεσμα να υπάρξει σημαντική βελτίωση και στην αποδοτικότητα του κεφαλαίου
και της εργασίας, δηλαδή της παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής.

Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία μπορεί να επιτύχει μεγαλύτερο προϊόν, ακόμη και
με σχετικά μικρότερη ποσότητα επενδύσεων.

Δηλαδή, ο οριακός συντελεστής του κεφαλαίου θα μειωθεί, γεγονός που σημαίνει
ότι η οικονομία μπορεί να επιτύχει τους ίδιους ή και υψηλότερους ρυθμούς
ανάπτυξης με σχετικά χαμηλότερο ρυθμό επενδύσεων.

Όλα αυτά θα επιτευχθούν υπό την προϋπόθεση ότι και οι πόροι του Γ’ Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης θα αξιοποιηθούν αποτελεσματικά. Για όλους αυτούς τους
λόγους, πιστεύω ότι η ελληνική οικονομία μπορεί να πετύχει και μετά το 2006 –
τουλάχιστον μέχρι και το 2010 – ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης, ταχύτερους
από τον μέσο όρο των χωρών της ευρωζώνης, ώστε να επιτευχθεί και ο στόχος της
πραγματικής σύγκλισης.

Ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 4% τους θεωρώ εφικτούς και για την πενταετία
αυτή».