ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα κτίρια μάς κοιτούν

Τα τριάντα κτίρια τα οποία έχουν επιλεγεί για να φωτίσουν την παρουσία της
αρχιτεκτονικής στην Αθήνα, με την ευκαιρία του εορτασμού στον οποίο έχω ήδη
αναφερθεί, δεν είναι ευτυχώς τα μοναδικά, αποτελούν όμως χαρακτηριστικά
παραδείγματα που καλύπτουν ζωτικές ανάγκες: κατοίκηση, εκπαίδευση, αναψυχή,
εργασία, καλλιτεχνικές εκθέσεις και συναφείς δραστηριότητες – κι αυτά όχι
κατακερματισμένα, σε περιοχές γκέτο, αλλά μέσα στον αστικό ιστό, μέσα στην
πόλη.

Τα παραδείγματα – κτίρια δεν αναφέρονται σε περιβλήματα όψεων με στόχο τον
εντυπωσιασμό, αλλά αντιμετωπίζουν τον κτιριακό οργανισμό σαν ενιαίο σύνολο.

Με όλες τις δεσμεύσεις, θεσμικές, οικονομικές ή άλλης φύσεως, τα επιλεγμένα
κτίρια παραπέμπουν στην ανανέωση των στερεοτύπων και στη διερεύνηση των
αναγκών που διατυπώνονται στο κτιριολογικό πρόγραμμα· αποτελούν λοιπόν ανάλογα
με την περίπτωση, προτάσεις τυπολογικές αλλά και δοκιμή, δοκιμασία του τύπου
στον τόπο της εφαρμογής του.

Το ύφος της αρχιτεκτονικής, π.χ., του Άρη Κωνσταντινίδη στην κατοικία στο Μετς
(1962) είναι αναγνωρίσιμο· η ποιητική του προσαρμόστηκε έντεχνα στις
ιδιορρυθμίες του εδάφους, στο αστικό περιβάλλον, στις δεσμεύσεις του
Οικοδομικού Κανονισμού.

Αναρωτιέμαι ποια εντύπωση θα δημιούργησε στους Αθηναίους της εποχής η εμφάνιση
της πολυκατοικίας του αρχιτέκτονα Κυριάκου Παναγιωτάκου στα Εξάρχεια
(1932-33), η τολμηρή κατασκευή με την πτυχωτή απόληξη του τελευταίου ορόφου,
το έντονο μπλε χρώμα που επέλεξε ο αρχιτέκτονας, σε συνεργασία με τον ζωγράφο
Παπαλουκά, για τις επιφάνειες των μελετημένων με ευαισθησία όψεων.

Ας συγκρίνουν, για παράδειγμα, οι επισκέπτες την πολυκατοικία και το Μουσείο
Φασιανού (στην περιοχή του Σταθμού Λαρίσης), έργο του αρχιτέκτονα Κυριάκου
Κρόκου (1990-1995) με τις γειτονικές πολυκατοικίες· ο αρχιτεκτονικός λόγος
είναι άμεσα αναγνωρίσιμος στις αναλογίες, στην επεξεργασία των επιφανειών, στο
χρώμα, στις επιλογές των υλικών.

Η κατοικία κυριαρχεί στα επιλεγμένα κτίρια, θέμα στο οποίο οι Έλληνες
αρχιτέκτονες έχουν συσσωρευμένη εμπειρία, καθώς η παραγωγή των δημόσιων
κτιρίων δεν χαρακτηρίζεται από τη συστηματική αναζήτηση εκ μέρους της
πολιτείας των προτεραιοτήτων και των διαδικασιών που στοχεύουν στην ανάδειξη
της αρχιτεκτονικής ποιότητας.

Μοναδική ευκαιρία για τη διερεύνηση της τυπολογίας της κατοικίας ήταν το
Ολυμπιακό Χωριό. Οι ειδικές απαιτήσεις του προγράμματος για εφήμερη αλλά
ταυτόχρονα μόνιμη κατοικία μετά το πέρας των Αγώνων αποτελούν κίνητρο για
διερεύνηση του τύπου, των μετασχηματισμών και των επαναλήψεων, και των
παραλλαγών του.

Η τυποποίηση και η διαδικασία παραγωγής standards έχουν αναθεωρηθεί, καθώς η
τεχνολογία προσφέρει σήμερα άπειρες δυνατότητες· έτσι είναι εφικτό με τη χρήση
του υπολογιστή το κάθε «τυπικό μέλος» ενός συνόλου να διαφοροποιείται.

Μοναδική ευκαιρία που έχει χαθεί οριστικά, αν κρίνω από τις ενδείξεις, μακάρι
να με διαψεύσει το αποτέλεσμα…

Το Ολυμπιακό Χωριό διέθετε τις προϋποθέσεις να αποτελέσει μάθημα ήθους, όπου ο
αρχιτεκτονικός λόγος θα αναδύεται μέσα από ένα καλά συγκερασμένο σύνολο, από
ένα περιβάλλον ποιητικό που θα συνοψίζει και θα υποδέχεται κτίρια άξια να
σημαδέψουν την παγκόσμια ιστορία της σύγχρονης αρχιτεκτονικής.

Έτσι είχαμε ελπίσει, όταν εδώ και τέσσερα χρόνια είχε γίνει η πρώτη πρόσκληση
ενδιαφέροντος, όμως δυστυχώς χάθηκε πολύτιμος χρόνος για να αναζητηθούν οι
καλύτερες διαδικασίες.

Τα επιλεγμένα κτίρια, σημαδάκια ελάχιστα στις γειτονιές της Αθήνας, εκπέμπουν
με την προβολή τους, την αγάπη, την έγνοια, αλλά και τις πιθανές αμφιβολίες
εκείνων που τα σχεδίασαν· είναι σαν να μας κοιτούν τρυφερά, αφού εμείς τα
προσπερνάμε αδιάφορα μέσα στη βοή της πόλης.

Τα κτίρια που «τραγουδάνε», για να θυμηθούμε τον χαρακτηρισμό του Ρ. Valery σε
σχέση με τα βουβά κτίρια, μας δείχνουν σε ποια κατεύθυνση θα πρέπει να
κινείται η αρχιτεκτονική και η οφειλόμενη στην πόλη πνευματικότητα.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.