Διαστάσεις Οι όροι του Χάμπερμας

Κοινωνιολόγος, φιλόσοφος, συγγραφέας, συνεχιστής της Σχολής της
Φραγκφούρτης και, αυτόν τον καιρό, επισκέπτης καθηγητής στο Northwestern
University των Ηνωμένων Πολιτειών. Πάνω απ’ όλα, όμως, ένας άνθρωπος που δεν
μασά τα λόγια του.

«Μόλις με πήρε ο δικηγόρος της γυναίκας μου – ζητούν αλλαγή καθεστώτος» (από το περιοδικό Νιου Γιόρκερ)

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας είχε ταχθεί υπέρ του Πολέμου στον Κόλπο, το 1991: «Η
εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ αποτελούσε παραβίαση της διεθνούς νομιμότητας,
και επιπλέον ο Σαντάμ Χουσεΐν απειλούσε το Ισραήλ με χημικά όπλα».

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας είχε ταχθεί υπέρ της επέμβασης του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο, το
1999. «Λόγω του αδιεξόδου στο Συμβούλιο Ασφαλείας, υπήρχε στην περίπτωση αυτή
η ανάγκη περισσοτέρων αποδείξεων. Όμως η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα με έκανε να
αλλάξω στάση. Όταν είναι αντιμέτωπη με εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, η
διεθνής κοινότητα πρέπει να μπορεί να δρα ακόμη και με στρατιωτική δύναμη,
όταν όλες οι άλλες λύσεις έχουν εξαντληθεί».

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας θέτει έναν όρο για να υποστηρίξει τον πόλεμο κατά του
Ιράκ: να υπάρξει ανεπιφύλακτη έγκριση από τα Ηνωμένα Έθνη. «Και σε κάθε
περίπτωση, δεν πρέπει να υπάρξει στρατιωτική δράση χωρίς μια μακροπρόθεσμη
δέσμευση – και μια ρεαλιστική προοπτική – για την αντιμετώπιση των εκρηκτικών
προβλημάτων της Μέσης Ανατολής. Δεν νοείται να ανατραπεί με βομβαρδισμούς ο
Σαντάμ Χουσεΐν, και το έργο του “καθαρισμού” να αφεθεί σε άλλους. Οι
προηγούμενες ανθρωπιστικές επεμβάσεις του ΝΑΤΟ έδειξαν μια σκανδαλώδη
αδιαφορία για τις “παράπλευρες ζημίες” – ο όρος αποκαλύπτει αυτό που θέλει να
κρύψει. Στο μέλλον, η στρατιωτική στρατηγική πρέπει να πληροί με πειστικό
τρόπο τον όρο της “αναλογικότητας” σε κάθε επιδρομή».

Για προφανείς λόγους, λέει ο Γερμανός φιλόσοφος στο περιοδικό Νέησιον,
κάποιοι στην αμερικανική κυβέρνηση ήθελαν έτσι κι αλλιώς αλλαγή καθεστώτος στο
Ιράκ. Η στάση της κοινής γνώμης για το θέμα αυτό, όμως, άλλαξε μόνο μετά την
11η Σεπτεμβρίου, όταν ο Μπους κήρυξε «πόλεμο» κατά της τρομοκρατίας. Δεδομένου
ότι ένα κράτος μπορεί να κάνει πόλεμο μόνο εναντίον άλλων κρατών, αυτός ο
αναπροσδιορισμός ενός νέου φαινομένου με οικείους αλλά παραπλανητικούς όρους
πρόσφερε έναν τρόπο να ικανοποιηθεί η λαϊκή απαίτηση πως «κάτι πρέπει να
γίνει». Η εξωτερική πολιτική του Μπους μοιάζει έτσι να υπαγορεύεται από
εσωτερικούς παράγοντες. Η επέμβαση στο Αφγανιστάν συγκάλυψε για ένα διάστημα
την παραλυτική δυσαναλογία ανάμεσα σε ένα διασκορπισμένο δίκτυο ολισθηρών
εχθρών και μια υπερδύναμη οπλισμένη μέχρι τα δόντια. Μια ενοχλητική κατάσταση
που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί έδωσε τη θέση της στο οικείο μοντέλο ενός
πολέμου εναντίον απτών και συγκεκριμένων εχθρών. Όμως το Ιράκ δεν είναι
Αφγανιστάν. Και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν τρανταχτές αποδείξεις ότι η Βαγδάτη
είναι αναμεμειγμένη σε συγκεκριμένες τρομοκρατικές πράξεις.

Το συναισθηματικό χάσμα μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης μεγαλώνει, παρατηρεί ο
Χάμπερμας. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι η αντίθεση ανάμεσα στον δικό τους
φιλελεύθερο εθνικισμό και στον δικό μας κοσμοπολιτισμό. Ίσως, λοιπόν, εκεί
πρέπει να κατευθύνουμε τη συζήτηση.