Ένα γοητευτικό τερατίδιο

Ο Γιώργος Μεσσάλας και η Όλγα Πολίτου στην παράσταση «Η ζωή είναι ωραία»

Μετά την γόνιμη ομάδα που εμφανίστηκε την δεκαετία του εξήντα (από τον Όσμπορν
ώς τον Όρτον και από τον Στόπαρντ έως τον μεγαλοφυή Πίντερ ), μετά τους
ιδιοφυείς Ιρλανδούς, μια πράγματι νέα ομάδα καλλιεργεί μια ποικιλία μορφών την
τελευταία δεκαετία. Έχω κι άλλες φορές γράψει πως η παράδοση δεν γίνεται από
αριστουργήματα, αλλά, κακά τα ψέματα, μόνο μια ισχυρή παράδοση, μια συνεχής
και έμμονη εργασία θα αναδείξει μέσα από την ποικιλία, τις αντιθέσεις, τα λάθη
και τις τόλμες, τα αριστουργήματα.

Πόσοι μαστόροι της θεατρικής γραφής δεν δούλεψαν στην ελισαβετιανή
περίοδο για να επιβιώσουν μόνο τα αριστουργήματα του Σαίξπηρ κι από κοντά του
Μπεν Τζόνσον και του Μάρλοου. Η βρετανική μεταπολεμική θεατρική παραγωγή έχει
να παρουσιάσει και πολλές σημαντικές γυναικείες φωνές (όταν σ’ ολόκληρο τον
άλλο κόσμο συλλήβδην είναι πρόβλημα αν υπάρχουν δύο ή τρεις γυναίκες
συγγραφείς – σε μας εδώ φαίνεται να διαρκούν η Λυμπεράκη και, βέβαια, η
Αναγνωστάκη). Από την Αν Τζέλικο έως την Σάρα Κέιν δέκα τουλάχιστον πρωτότυπες
γυναικείες παρουσίες ισότιμες με τις ακμαίες αντρικές ομάδες καταθέτουν το
λόγο τους.

Ιδού τώρα μια νέα ενδιαφέρουσα φωνή μάς συστήνει ο Γιώργος Μεσσάλας
στην «Αλκυονίδα». Πρόκειται για την Σαρλότ Τζόουνς και το έργο της «Η ζωή
είναι ωραία», όπως μεταφράστηκε κατά τον νοούμενο πρωτότυπο τίτλο «Humble
Boy». Το έργο μεταφράστηκε θεατρικότατα και αγγλοπρεπώς (διότι περισσεύει το
βρετανικό χιούμορ) από την Ντένη Θεμελή. Πρόκειται για ένα άκρως, για
ποικίλους λόγους, ενδιαφέρον κείμενο. Ανήκει σ’ αυτό το είδος που έχω προς
συνεννόηση ονομάσει «ήπια μεταμοντέρνο». Αυτό σημαίνει πως μετέχει σε πολλά
δοκιμασμένα είδη και κυριαρχεί μια ανατρεπτική και ειρωνική ματιά. Το ύφος και
η δομή παραπέμπουν στο τυπικό αγγλικό βουλεβάρτο, όχι του γαλλικού τύπου. Το
αγγλικό βουλεβάρτο δεν εξαντλείται στα ερωτικά τρίγωνα και τις συζυγικές
απιστίες. Είναι οικογενειακής πλοκής και περιέχει σπέρματα μιας αστικής ηθικής
αλλά και κοινωνική κριτική. Πηγάζει περισσότερο από έναν εκλαϊκευμένο Ίψεν
(όπως τον ανέλυσε και τον κοπιάρισε στα δικά του έργα ο Μπέρναρ Σω).

Ένα τέτοιο έργο είναι το ειρωνικό δραματάκι της Τζόουνς. Αλλά όχι μόνο.
Παραπέμπει ευθέως και πρωτότυπα στον Άμλετ του Σαίξπηρ. Υπάρχει στο έργο και η
επιστροφή του γιου μετά τον θάνατο του πατέρα και ο δεσμός της μητέρας μ’
άλλον άνδρα ζώντος του συζύγου της και η σχέση με την «Οφηλία» αλλά και το
μυστηριώδες «φάντασμα» του πατέρα και ένας «θηλυκός» Πολώνιος. Η Σαρλότ
Τζόουνς είναι ένας ευφυέστατος άνθρωπος, παίζει στα δάχτυλα την μεγάλη
δραματουργική παράδοση της χώρας της, χαίρεται να ανακατεύει οικεία στο μεγάλο
κοινό μοτίβα της βρετανικής παιδείας.

Αυτά όμως τα μοτίβα έχουν έντονη θεατρική υποβολή και δεν χρειάζεται ένας μη
Βρετανός θεατής να γνωρίζει την καταγωγή τους. Δρουν αυτόνομα και ακαριαία.
Απλώς στον θεατρικώς ενήμερο έχουν μια πρόσθετη απολαυστική γεύση.

Όπως και να έχει το πράγμα ο τρόπος που η Τζόουνς αναμειγνύει τον Σαίξπηρ με
τον Νόελ Κάουαρντ και το μακάβριο χιούμορ του Χίτσκοκ με την Πιντερική
αμφισημία δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα ευφορίας στη γραφή, ειρωνικής λοξής
ματιάς και βαθιάς μελαγχολίας («σπληνός» όπως απέδιδε πριν από εκατόν πενήντα
χρόνια στα ελληνικά το αγγλικό spleen ο Ραγκαβής!).

Το έργο αυτό βραβεύτηκε και ως κείμενο και ως ερμηνεία και παίχτηκε διαδοχικά
στο Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας και στην αίθουσα Γκίλγουντ. Το να βραβεύεται ένα
έργο μιας συγγραφέως με τρία μόνο χρόνια καριέρας με το βραβείο των κριτικών
και η πρωταγωνίστρια με το βραβείο Ολιβιέ σε μια χώρα που της περισσεύουν τα
ταλέντα σημαίνει πολλά.

Το έργο αυτό δεν παίζεται εύκολα. Έχει το ρυθμό του βουλεβάρτου, το χιούμορ
του Σο, τον μυστικισμό του Κάουαρντ, τον στοχασμό του ψυχολογικού δράματος και
την κρυπτικότητα του Πίντερ. Με σοφή δοσολογία.

Ο Γιώργος Μεσσάλας το σκηνοθέτησε με μέτρο, καθαρότητα, σεβασμό στα
διάφορα ισορροπημένα μοτίβα του. Χωρίς όμως σοβαροφάνεια και χωρίς συμπλέγματα
μεταμοντερνισμού. Διάβασε στρωτά ένα υπογείως πανούργο έργο. Και το ανέδειξε.

Ο Βασίλης Τσιντσικώφ κατασκεύασε έναν υπέροχο σχεδόν οργιώδη κήπο, παράδεισο
ενός μελισσοκόμου που ήταν ο πεθαμένος πατέρας. Τα κοστούμια που επέλεξε ο
ίδιος ο Μεσσάλας χάρμα ύφους και γόνιμων παραπομπών (θυμίζουν Τσέχωφ, Άλμπη κ.τ.λ.).

Οι ερμηνείες

Ο Μεσσάλας δημιουργεί έναν έξοχο Humble-Άμλετ λάιτ. Σε μεγάλα κέφια και
με γοργούς ρυθμούς περνάει από τη μελαγχολία στη φάρσα και από το ψυχολογικό
δράμα στο γκροτέσκο.

Η Όλγα Πολίτου είναι έξοχη. Παίζει μπουλβάρ με κύρος και «τσιμπημένο»
μελόδραμα με χιούμορ. Η έμπειρη Βίλμα Κύρου μεταφέρει στη σκηνή όλη την
πονηριά, την ευφορία, την ειρωνεία και το κλείσιμο του ματιού στον θεατή του
θεάτρου των θεατρίνων.

Η Ντένη Θεμελή έχει τη μαχητικότητα μιας τολμηρής κοπέλας και την μελαγχολία
μιας προδομένης γυναίκας.

Ο Ανδρέας Ντούζος κινείται άνετα σ’ ένα γνώριμο έδαφος και ο Παναγιώτης
Σπηλιόπουλος σ’ έναν άκρως επικίνδυνο ρόλο (αφού ακροβατεί ανάμεσα στο
πραγματικό και το φανταστικό) παράγει έμμονη εικόνα διαρκείας.

Ένα γοητευτικό έργο σε μια ζυγιασμένη ερμηνεία.

INFO

«Η ζωή είναι ωραία», στο θέατρο «Αλκυονίς» (Ιουλιανού 42-46 – Αριστοτέλους,
τηλ. 210-8815.402).