Διαστάσεις Το προπατορικό δυστύχημα

Όταν κατασκευάζεται ένα πλοίο, κατασκευάζεται κι ένα ναυάγιο. Όταν
κατασκευάζεται ένας πυρηνικός σταθμός, κατασκευάζεται το Τσερνόμπιλ. Κάθε
επιστημονική ανακάλυψη κρύβει στο DNA της τις προϋποθέσεις μιας καταστροφής.

Νάνσυ Ρούμπινς: «Ένα άλλο είδος ανάπτυξης»

Ο Πωλ Βιριλιό άρχισε να σκέπτεται αυτά τα πράγματα όταν έγινε το δυστύχημα στο
αμερικανικό πυρηνικό εργοστάσιο Θρη Μάιλ Άιλαντ, το 1979. Επτά χρόνια
αργότερα, εξερράγη το Τσάλεντζερ: ολόκληρος ο κόσμος παρακολούθησε απευθείας
την καταστροφή ενός καινούργιου αντικειμένου, σαν να επρόκειτο για το ναυάγιο
ενός καινούργιου πλοίου. Την ίδια χρονιά σημειώθηκε η καταστροφή του
Τσερνόμπιλ. Τότε, ο Γάλλος αρχιτέκτονας και φιλόσοφος αναφέρθηκε για πρώτη
φορά στο «προπατορικό δυστύχημα». Και ζήτησε από τον τότε υπουργό Πολιτισμού
Τζακ Λανγκ να προνοήσει ώστε το υπό κατασκευή Μουσείο Επιστημών στη Βιλέτ να
περιλάβει και την αρνητική πλευρά της επιστήμης. Να μη μελετάμε μόνο την
πρόοδο της επιστήμης, αλλά και την ιστορία των καταστροφών της. Αλλά ο
υπουργός δεν συμφώνησε.

Ο Βιριλιό, που ταρακούνησε για πρώτη φορά τη χώρα του με το βιβλίο «Ταχύτητα
και πολιτική» (1977), δεν τάσσεται κατά της επιστήμης. Δεν θέλει να σταματήσει
η πρόοδος. Ζητά όμως να μελετηθούν οι κίνδυνοι από αυτή την πρόοδο, ώστε να
μάθουμε να τους αποφεύγουμε. Όπως για τα αυτοκίνητα, να γίνονται κρας-τεστ και
για την επιστήμη. Πριν από μερικά χρόνια, η Αιρ Φρανς ζήτησε τη γνώμη του για
ένα νέο Αιρμπάς χιλίων θέσεων. «Θα πρέπει να υπολογίσετε χίλιους νεκρούς»,
απάντησε. Το πιο καυτό θέμα της εποχής είναι η πτώση. Πέφτουν αεροπλάνα,
πέφτουν διαστημόπλοια, πέφτουν ουρανοξύστες. Αν κάποτε έπεφταν οι άγγελοι,
λέει ο Βιριλιό σε συνέντευξή του στο Εσπρέσσο, σήμερα πέφτουν οι
άνθρωποι. Στην πτώση είναι αφιερωμένη η έκθεση με έργα 16 καλλιτεχνών που
ανοίγει σε δέκα μέρες στο Ίδρυμα Καρτιέ του Παρισιού. Η γλύπτρια Νάνσυ
Ρούμπινς θα παρουσιάσει συντρίμμια αεροπλάνων. Ο βιντεο-καλλιτέχνης Αερνούτ
Μιλκ θα σκηνοθετήσει ένα κραχ του χρηματιστηρίου. Ο μουσικός Στήβεν Βιτιέλο θα
αναπαραγάγει τις δονήσεις των Διδύμων Πύργων όταν έπεσαν πάνω τους τα
αεροπλάνα.

Μα τι σχέση έχουν η επιστήμη και οι ανακαλύψεις της με τις τρομοκρατικές
επιθέσεις του Μπιν Λάντεν; «Ο Κλάουζεβιτς ήταν ο φιλόσοφος του σύγχρονου
πολέμου. Με την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου, όμως, περάσαμε από τον
ουσιαστικό πόλεμο – νικητές, ηττημένοι, νεκροί – σ’ έναν πόλεμο απρόβλεπτο,
ανώνυμο, χωρίς διεκδικήσεις. Το δυστύχημα έγινε όπλο και αποκάλυψη στις
τηλεοπτικές οθόνες. Για τους τρομοκράτες, η οθόνη είναι το ισοδύναμο του
πεδίου της μάχης: μια στρατηγική ζώνη που πρέπει να κατακτηθεί. Η ευθύνη δεν
ανήκει στους δημοσιογράφους, αλλά σε αυτούς που εφηύραν την τηλεόραση, το
ραδιόφωνο, το Ίντερνετ. Ο Μαρινέτι έλεγε ότι η ταχύτητα είναι αυτό που
μετατρέπει ένα χάδι σε ένα θανάσιμο κτύπημα. Εγώ θα έλεγα ότι η ταχύτητα είναι
το δυστύχημα που συμβαίνει στο χάδι».