Μνήμη χωρίς «μαύρες τρύπες»

Μια χούφτα οι κουκουλοφόροι, απομεινάρια μιας ύποπτης, δήθεν μνήμης εξεγέρσεων, έγιναν θέαμα πρόκλησης σε τηλεθεάματα που τρέφονται από αυτή και που διογκώνουν το ασήμαντο, φορτίζουν τη λεπτομέρεια με νόημα που μόνον τηλεοπτικώς αξιοποιείται πλέον

Είδαμε άφθονες εικόνες από τις οδομαχίες που επιχείρησαν να στήσουν οι
συνήθεις κουκουλοφόροι των αναταραχών σε δημοκρατικές εποχές, αλλά και ζουμ
στα πρόσωπα της Πινό και της Ρομέρο-Κορτές, που πορεύονταν κι αυτές μεταξύ των
υπολοίπων. Επισημάνθηκε ιδιαιτέρως το γεγονός από τον Νίκο Ευαγγελάτο. Και όχι
μόνον αυτό, αλλά επιδόθηκαν με τον Νίκο Κακαουνάκη στην προσπάθεια να
αναγνωρίσουν τον συνοδό της Πινό στην πορεία. Μια πλάτη βλέπαμε, αλλά η
«μαχητική δημοσιογραφία» δεν πτοήθηκε. «Είναι ο Ραχιώτης, ναι, ναι, ο Ραχιώτης
είναι, ο συνήγορος του συζύγου της». Και λοιπόν; Μας θύμισαν εποχές
παρακολουθήσεων, όταν ήταν δακτυλοδεικτούμενοι οι συμμετέχοντες στις πορείες,
όταν σημειώνονταν τα ονόματά τους. Και μαζί με όλα αυτά που ανήκουν στο
τηλεοπτικό παράδοξο των εποχών μας, που αναδεικνύει και φορτίζει τη
λεπτομέρεια με την ένταση εκείνη η οποία θα της προσδώσει μια εμπορεύσιμη για
το τηλεοπτικό θέαμα αξία, προβλήθηκαν και τα αφιερώματα στις ώρες της αληθινής
εξέγερσης με πρωταγωνιστές της να θυμούνται.

Από τη μια η ζωντανή, παλλόμενη, σύγχρονη εικόνα της λεπτομέρειας που
μεγεθύνεται, για να αποκτήσει το νόημα, το οποίο οι σκηνοθέτες της τηλεοπτικής
ανησυχίας επιθυμούν να της προσδώσουν – προφανώς αν οι συγγενείς των
συλληφθέντων ως μελών της 17Ν συμμετέχουν στην πορεία για το Πολυτεχνείο τότε
κινδυνεύει η καθαρή μνήμη του ηρωικού γεγονότος. Η μνήμη, όμως, εκείνων που
αγωνίστηκαν για τη δημοκρατία δεν κινδυνεύει παρά μόνον από τη συντήρηση των
μεθόδων που, αν μη τι άλλο, δικαιώνουν τις κουκούλες. Δεν δείχνει εχθρούς η
δημοκρατία, τους απομονώνει.

Τους απομονώνει η ίδια η μνήμη, όταν είναι ολόκληρη: «Εμείς αγωνιστήκαμε με το
πρόσωπό μας στο φως εναντίον ενός χουντικού καθεστώτος, όχι επιλέγοντας
πράξεις βίας σε εποχές κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και κρύβοντας το πρόσωπο,
όπως οι τρομοκράτες», θα πουν οι πρωταγωνιστές εκείνων των γεγονότων. Κι όμως,
επιχειρήθηκε η σύγχυση, όχι μόνον από τους έγκλειστους των ειδικών κελιών του
Κορυδαλλού, αλλά και από τηλεπαραθυρολάγνους στα πάνελ της ιδεολογικοπολιτικής
θολούρας.

Ίσως γιατί όση αξία κι αν έχουν τα πρόσωπα και οι αναμνήσεις τους, όσο
σημαντικό είναι οι νεώτεροι κάθε φορά να ακούν – αν κάθονται μπροστά στην
τηλεόραση για να ακούσουν – είναι ακόμη σημαντικότερο να διερευνήσουμε το
«έλλειμμα» που δημιούργησε η συνάντηση των οραμάτων με την πολιτική, η εμμονή
στο ηρωικό, που προσέδωσε σε πρόσωπα και καταστάσεις λάμψη μεγαλύτερη από αυτή
που αντέχουν και επέτρεψε στο έθνος την άφεση αμαρτιών με τη δικαιολογία της
δημοκρατικής ανοχής. Γι’ αυτό το «έλλειμμα» μίλησε και ο αρχιτέκτονας Κώστας
Κωτσάκης, εις εκ των τριών που έβαλαν εκρηκτικά σε ένα αυτοκίνητο έξω από την
αμερικανική πρεσβεία το ’70. Οι δύο σκοτώθηκαν. Εκείνος κυνηγήθηκε τις εποχές
της χούντας, αλλά και τις εποχές της δημοκρατίας ως «συνήθης ύποπτος». Βρέθηκε
στην Ασφάλεια μετά τη δολοφονία του Γουέλς. Δεν είχαν στοιχεία θα πει, στον
φακό της εκπομπής «Φάκελοι», γιατί δεν υπήρχαν στοιχεία, υπήρχε όμως μια
έλλειψη και σε αυτή βασίστηκε και η 17Ν και γλίστρησε στη σκιά όλα αυτά τα
χρόνια.

Ίσως αντί για τις πένθιμες πορείες και τα αφιερώματα με τις ηρωικές
διηγήσεις θα ‘πρεπε να μιλήσουμε πλέον για την «έλλειψη», το ελάττωμα, τις
«μαύρες τρύπες» στη συνείδηση του παρόντος, που δημιούργησε η άρνηση να
εκτεθεί ολόκληρη η μνήμη με τη δικαιολογία της δημοκρατικής ανοχής. Η ανοχή
είναι όμως κατάκτηση, δεν είναι απώλεια μνήμης και δεν είναι τηλεοπτική
σκηνοθεσία, με πάνελ που πολτοποιούν τις απόψεις, εξαφανίζοντάς τες.

Σκηνοθεσία πρόκλησης

Στο όνομα της τηλεόρασης των προκλήσεων που έχουν στόχο την τηλεθέαση
εμφάνισε τον Στυλιανό Παττακό η εκπομπή του Τριανταφυλλόπουλου, για να μας πει
αυτοπροσώπως ότι είναι αμετανόητος και ότι θα κατέλυε τη δημοκρατία και
σήμερα, όπως και τότε. Δεν είχαμε την παραμικρή αμφιβολία. Είχε κανένα νόημα η
προκλητική του εμφάνιση; Όσο και αν το αναζητήσουμε θα βρούμε μόνον ένα,
τηλεοπτικό. Δίπλα στους αγωνιστές και φυλακισθέντες εκείνης της εποχής, οι
οποίοι όμως έχουν αναδειχθεί και σε τροφίμους των τριανταφυλλοπούλειων
σαλονακίων, όπως ο κ. Φίλιας, θερμοί υποστηρικτές της εισαγγελικής τηλεόρασής
του, εμφανίζεται και ο δεσμοφύλακας Παττακός.

Να, λοιπόν, ο θρίαμβος του τηλεοπτικού πολτού, της μεταπολιτευτικής
θολούρας των αξιών, καθώς βρίσκονται δίπλα-δίπλα θύματα και θύτες σε μια
εκπομπή που έχει μακρά θητεία στη θυματοποίηση προσώπων. Βρέθηκαν
κατηγορούντες για ολοκληρωτισμό και αντιδημοκρατική συμπεριφορά τον χουντικό,
ορισμένοι, που έχουν συναινέσει να υποδειχθούν ένοχοι από την εκπομπή στο
όνομα της λασπολογικής δημοσιογραφίας, η οποία ενδύεται τον μανδύα του αγώνα
υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το νόημα της παρουσίας ενός προσώπου, που
βαρύνεται με εγκλήματα κατά της δημοκρατίας, όπως ο Παττακός, σε μια εκπομπή,
συνδέεται με τις αρχές που αυτή υπηρετεί. Και αυτές δεν είναι άλλες για τη
συγκεκριμένη, από την πρόκληση.