Δίκη της 17Ν: κάμερες κλειστές ή φώτα ανοιχτά;

Το καλοκαίρι του 1972 ο Αντρέας Μπάαντερ και ο Χόλγκερ Μάινς, κορυφαία μέλη
της RAF, συνελήφθησαν στο γκαράζ-γιάφκα όπου συναρμολογούσαν βόμβες. Η σύλληψή
τους έγινε παρουσία κάμερας – το κανάλι είχε ειδοποιηθεί από τις Αρχές.

Στη δίκη, βέβαια, οι κάμερες ήταν απούσες. Και για συνεντεύξεις των
κρατουμένων ούτε λόγος. Το κλίμα της δεκαετίας του ’70, της εποχής της RAF,
των Ερυθρών Ταξιαρχιών, λίγο αργότερα της Action Directe, δεν άφηνε περιθώρια
για συζητήσεις. Η Ελλάδα, όμως, ζει με καθυστέρηση μιας εικοσιπενταετίας τις
δίκες που συντάραξαν την Ευρώπη. Το πολιτικό κλίμα είναι διαφορετικό, όπως και
το τηλεοπτικό τοπίο.

Ο ρόλος της κρατικής τηλεόρασης είναι μικρότερος και η παρουσία ιδιωτικών
καναλιών θεωρείται αυτονόητη σχεδόν παντού. Ήδη υπάρχει το προηγούμενο του
Ειδικού Δικαστηρίου με τη μετάδοση ολόκληρης της δίκης αλλά και την οδυνηρή
εμπειρία της προβολής – σε απευθείας μετάδοση αλλά και σε συνεχείς επαναλήψεις
– του θανάτου του Αγαμέμνονα Κουτσόγιωργα. Αν συνυπολογίσει κανείς τον ρόλο
της κάμερας στην τρομολάγνα τηλεοπτική υπερπαραγωγή του φετινού καλοκαιριού, η
συζήτηση περί τηλεοπτικής ή μη κάλυψης των δικών αποκτά ιδιαίτερο βάρος.

Μιχάλης Σταθόπουλος

Ωστόσο, όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Αστικού Δικαίου και τέως
υπουργός Δικαιοσύνης κ. Μιχάλης Σταθόπουλος, «τo κύριο αίτημα δεν είναι η
τηλεοπτική κάλυψη αλλά η τήρηση της αρχής της δίκαιης δίκης και το τελευταίο
αυτό πιστεύω ότι θα επιτευχθεί με ή χωρίς τηλεοπτική κάλυψη». Και προσθέτει:
«Η συνταγματική επιταγή της δημοσιότητας των δικών τηρείται με πολλούς τρόπους
και ιδίως με την παρουσία δημοσιογράφων. Δεν απαιτείται να έχει τη μορφή της
τηλεοπτικής κάλυψης. Αλλιώς η κάλυψη αυτή θα έπρεπε να υπάρχει για όλες τις
δίκες».

Στην Ελλάδα, πριν από μερικά χρόνια η πλειοψηφία των νομικών θεωρούσε
αυτονόητη την απουσία τηλεοπτικής κάλυψης στις δίκες. Σήμερα, εν όψει της
δίκης της 17Ν και ενώ προετοιμάζεται σχετική νομοθετική ρύθμιση που θα
προβλέπει κατ’ αρχήν απαγόρευση κάλυψης, οι νομικές απόψεις παρουσιάζουν
ποικιλία.

«Πράγματι, παραμένει το αίτημα για μεγαλύτερη ενημέρωση του κοινού με την
έννοια της οπτικής ενημέρωσης», λέει ο κ. Σταθόπουλος. «Εντούτοις, αν υπάρξει
κάλυψη όλης της δίκης που μπορεί να διαρκέσει μερικούς μήνες, θα έχουμε και
αρνητικές συνέπειες. Αφενός θα μετατραπεί η δίκη σε θέαμα. Και η δίκη είναι
πολύ σοβαρή υπόθεση για να γίνει θέαμα. Και αφετέρου η μονοπώληση ή, έστω,
κυριαρχία του θέματος στην τηλεόραση θα αδικεί άλλα σημαντικά προβλήματα στην
κοινωνία μας. Το ζήτημα θα πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις από ό,τι του αξίζει. Η
τηλεόραση πρέπει να ενημερώνει σφαιρικότερα και να προσφέρει και μορφωτικά
προγράμματα και όχι μόνο εκπομπές που αυξάνουν την τηλεθέαση. Γι’ αυτό,
νομίζω, η καλύτερη λύση θα ήταν η μερική τηλεοπτική μετάδοση στο κοινό των πιο
σημαντικών σημείων της δίκης, που μπορούν να προσδιορίζονται από το
δικαστήριο, το οποίο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τη γνώμη των λοιπών
παραγόντων της δίκης, καθώς και των δημοσιογράφων».

Πάντως, ο κ. Σταθόπουλος δεν είναι αρνητικός στην πλήρη βιντεοσκόπηση της
δίκης: «Πλήρης τηλεοπτική καταγραφή, όπως φυσικά και πλήρης μαγνητοφώνηση των
πρακτικών, μπορεί να γίνει για να υπάρχει ως ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά και
για ενδεχόμενο έλεγχο, όχι όμως για ταυτόχρονη προβολή», καταλήγει.

Σε πολλές χώρες, παράδειγμα στις ΗΠΑ και στη Γαλλία, οι αίθουσες των
δικαστηρίων μένουν κλειστές όχι μόνο για τις κάμερες αλλά και τους
φωτογράφους. Η μόνη εικόνα από τη δίκη που φτάνει στις τηλεοράσεις και στις
εφημερίδες έχει τη μορφή σκίτσου.

Νόαμ Τσόμσκι

Για το θέμα της τηλεοπτικής κάλυψης ή μη των δικών που εκδικάζουν
θέματα τρομοκρατίας, «ΤΑ ΝΕΑ» ζήτησαν την άποψη του Αμερικανού γλωσσολόγου
Νόαμ Τσόμσκι: «Πρέπει να γνωρίζει κανείς τις εκάστοτε ειδικές συνθήκες. Όμως
κατ’ αρχήν θεωρώ ότι όσα περισσότερα μπορεί να μάθει το κοινό τόσο το
καλύτερο», δήλωσε.

Η Ιζαμπέλ Κουτάν Περέ, συνήγορος (αλλά και μνηστή!) του διαβόητου τρομοκράτη
Κάρλος, ισχυρίζεται μιλώντας στα «ΝΕΑ» ότι η απουσία τηλεοπτικής κάμερας
στοίχισε την καταδίκη του «Τσακαλιού» στη Γαλλία το 1997, όπου προσήλθε
κατηγορούμενος για φόνο (το 1975) δύο Γάλλων πρακτόρων και του Λιβανέζου
πληροφοριοδότη τους. «Ως δικηγόρος του, εξανέστην από τα ψεύδη της
κατηγορούσας αρχής που δεν προέβαλλαν κανένα πραγματικό στοιχείο και εμπόδιζαν
τους μάρτυρες να έρθουν να καταθέσουν, και εγκατέλειψα την αίθουσα, αρνούμενη
να προσφέρω άλλοθι σε μία τόσο μη δίκαιη δίκη η οποία παραβίαζε όλες τις αρχές
του πολιτεύματος και της δημοκρατίας», λέει η Περέ.

Και συνεχίζει: «Παρά την απουσία μου, ο πρόεδρος του δικαστηρίου αποφάσισε να
συνεχιστεί η δίκη, χωρίς δικηγόρο, και έδωσε εντολή να γραφεί ψευδώς στα
πρακτικά ότι είχα επιστρέψει. Εάν η τηλεόραση είχε βιντεοσκοπήσει την
ακροαματική διαδικασία, αυτή η παραποίηση δεν θα μπορούσε να έχει λάβει χώρα
και η διαδικασία θα είχε ακυρωθεί. Επιπλέον, η καταδικαστική απόφαση, η οποία
βασίστηκε σε ψεύδη και σε ψευδομαρτυρίες αστυνομικών, δεν θα μπορούσε να έχει
εκδοθεί.

Το δικαίωμα των μέσων ενημέρωσης να καταγράφουν τις δίκες με μηχανικά μέσα
είναι ουσιώδης εγγύηση των δικαιωμάτων της υπεράσπισης, η οποία εμποδίζει την
πολιτική εξουσία και τους δικαστές της να παραχαράξουν την αλήθεια και να
χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη, κάτι που γίνεται συστηματικά στις πολιτικές δίκες».

«Έργο της έντυπης δημοσιογραφίας η κάλυψη»

Αλέξανδρος Κατσαντώνης

Οι κ.κ. Αλέξανδρος Κατσαντώνης και Αριστείδης Οικονομίδης ήταν πολιτικοί
ενάγοντες στο Ειδικό Δικαστήριο. Σήμερα ο πρώτος διατηρεί την ίδια ιδιότητα
στη δίκη της 17Ν, ενώ ο δεύτερος είναι συνήγορος υπεράσπισης του Πάτροκλου
Τσελέντη. «Το έργο της κάλυψης της δίκης της 17Ν πρέπει ν’ αποτελέσει βασικά
έργο της έντυπης δημοσιογραφίας», λέει στα «ΝΕΑ» ο ποινικολόγος Αλέξανδρος
Κατσαντώνης. «Στην τηλεόραση έχω τη γνώμη ότι πρέπει να επιτραπεί η στατική
παρακολούθηση της δίκης από τις κάμερες ενός κρατικού καναλιού, τοποθετημένες
σε καίρια σημεία της αίθουσας, ώστε να μεταδίδεται, ό,τι θα μπορούσε να βιώσει
άνετα ένας θεατής της δίκης. Να τοποθετηθεί στο κέντρο της αίθουσας ένας
“τηλεοπτικός θεατής”, που θα βλέπει για λογαριασμό όλων».

«Η κάλυψη ολόκληρης της δίκης απ’ όλα τα κανάλια θα πρέπει να προβληματίσει
τους αρμοδίους διότι είναι ακόμα νωπή η σεναριολογία από κάποια τηλεοπτικά…
45άρια της “ενημέρωσης”. Ολόκληρες και χωρίς περικοπές πρέπει να μεταδοθούν οι
απολογίες όλων των κατηγορουμένων και η αγόρευση του εισαγγελέα, όπως και η
τελευταία φάση της εκφώνησης της απόφασης. Η αναφορά στους δικηγόρους καλό θα
είναι να περιοριστεί στο ελάχιστο δυνατό, αν δεν θέλουμε να επαναληφθεί η
ασχημία εμφάνισης στα παράθυρα κάποιων κυνηγών εντυπώσεων, διαφημίσεως, ή…
πελατών!».

«Η νομοθετική ρύθμιση κρίνεται προτιμητέα οιασδήποτε άλλης διότι πρέπει να
καθιερωθεί κάποια πιο ευέλικτη διαδικασία από την ισχύουσα χρονοβόρο,
προκειμένου να διευθετώνται ενδεχόμενα φαινόμενα κακόπιστης παρέλκυσης της
δίκης εκ μέρους των κατηγορουμένων και των συνηγόρων τους υπό την προϋπόθεση
πάντοτε του σεβασμού των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων».

Αριστείδης Οικονομίδης

Από την πλευρά του, ο κ. Οικονομίδης παρατηρεί: «Τυχόν απαγόρευση της
τηλεοπτικής μετάδοσης των δικών προσκρούει στο Σύνταγμα που επιβάλλει τη
δημοσιότητα στις δίκες διά της συμμετοχής του κοινού, σαν παρατηρητή, στον
τρόπο διεξαγωγής τους. Ο συνταγματικός νομοθέτης θέλησε μέσω του αδιόρατου
ελέγχου που ασκεί η παρουσία του ανώνυμου πλήθους στις δίκες να κρίνονται και
οι κρίνοντες. Η δημοσιότητα αποτελεί αντίδοτο στην αυθαιρεσία του δικαστή,
δηλαδή στην ενδεχόμενη τάση του να φαλκιδεύσει τα δικαιώματα του δικαζόμενου
πολίτη».

«Είναι βέβαιο ότι εκείνοι που με άφθονο αίμα και μελάνι καθιέρωσαν την αρχή
της δημοσιότητας θα ήταν ευτυχείς εάν μπορούσαν να εφεύρουν τρόπο που να
παρέχει την ευχέρεια στο σύνολο του λαού να μετέχει στην διεξαγωγή των δικών,
αφού έτσι επιτυγχάνεται στον υψηλότερο δυνατό βαθμό ο στόχος του θεσμού αυτού.
Πάντως, η αναμετάδοση θα πρέπει να είναι συμπλήρης και να μην παρουσιάζονται
επιλεκτικά ορισμένα σημεία της δίκης που δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματική
φυσιογνωμία της υποθέσεως».

Σχέσεις ανοχής

«Για μία ακόμη φορά το θέμα είναι αλλού», λέει ο συγγραφέας Τάκης
Θεοδωρόπουλος. «Ας αναρωτηθούμε πώς λειτούργησε όλ’ αυτά τα χρόνια η κοινή
γνώμη σε σχέση με την τρομοκρατία. Πού στηριζόταν η σχέση ανοχής, αν όχι
συμπαθείας, πώς και γιατί αυτή η σχέση ανετράπη. Η σύλληψη και η εξάρθρωση της
17 Νοέμβρη και των λοιπών τρομοκρατικών οργανώσεων είναι θέμα κατ’ εξοχήν
αστυνομικό, όπως και η δίκη είναι θέμα κατ’ εξοχήν νομικό.

Όμως η σχέση της κοινής γνώμης με την τρομοκρατία είναι ζήτημα πολιτικό. Όπως
ήταν πολιτικό ζήτημα η ανοχή που έδειξε η κοινή γνώμη απέναντι στη δικτατορία
κατ’ αρχάς και η απότομη μεταστροφή της αργότερα. Ποτέ δεν τολμήσαμε να
συζητήσουμε στα σοβαρά τι έγινε στη μεταπολίτευση και τι στο Πολυτεχνείο, και
τώρα κινδυνεύουμε να προσθέσουμε ένα ακόμη κεφάλαιο σιωπής στον όγκο που
ακυρώνει τα κοινωνικά μας αντανακλαστικά: το κεφάλαιο φέρει τον τίτλο 17
Νοέμβρη και είναι γραμμένο από ψευδοδιλλήματα – όπως της τηλεοπτικής ή μη
μετάδοσης της δίκης – που κακοποιούν την κρίση μας».

Ο συγγραφέας Θανάσης Βαλτινός, πάντως, πιστεύει ότι «πρέπει να καλυφθεί
τηλεοπτικά ολόκληρη η δίκη. Δεν θα μείνουν σκιές με αυτόν τον τρόπο. Βεβαίως
είναι ένα το κρατούμενο η ποιότητα της δικής μας τηλεόρασης. Να μην ξεχνάμε
ότι ήταν το επιτυχέστερο σίριαλ αυτή η ιστορία μέχρι τώρα. Και έχει ήδη
αποδυναμωθεί ως τέτοιο. Είναι λοιπόν καιρός να ανανεωθεί και να διανύσει ένα
νέο στάδιο δόξης».