Ένα αναπτυξιακό θαύμα με πήλινα πόδια

Δύο εκθέσεις διεθνών οργανισμών, που πρόκειται να δημοσιευθούν τον Νοέμβριο,
αναμένεται να επιβεβαιώσουν τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης για υψηλό ρυθμό
ανάπτυξης στη χώρα, η οποία φαίνεται να αποφεύγει μέχρι στιγμής το ευρωπαϊκό
πρόβλημα της οικονομικής στασιμότητας.

ΟΟΣΑ και Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμούν, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι ο ρυθμός
ανάπτυξης το 2002 δεν πρόκειται να πέσει κάτω από 3,5% το 2002, ενώ για το
2003 αισιοδοξούν ότι θα φτάσει το 4% περίπου. Αλλά και οι εκτιμήσεις της
Τραπέζης της Ελλάδος, οι οποίες αναμένεται να δοθούν στη δημοσιότητα τις
επόμενες ημέρες, όταν θα κατατεθεί στη Βουλή η ενδιάμεση έκθεση του κεντρικού
πιστωτικού ιδρύματος για την οικονομία του 2002, θα είναι μεν δυσμενέστερες
από αυτές της κυβέρνησης, αλλά δεν θα κινούνται πολύ κάτω από το 3,5%. Η ίδια
η κυβέρνηση προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 3,8% για το 2002 και 4,1% για το 2003
και αναμένεται να διορθώσει την εκτίμησή της οριακά μόνο, όταν θα καταθέσει
τον προϋπολογισμό.

Οι εξελίξεις αυτές είναι πράγματι θετικές, αφού ο υψηλός ρυθμός ανάπτυξης
προφυλάσσει τη χώρα από πολλούς κινδύνους, με κυριότερο την ανεργία, και
ταυτόχρονα της επιτρέπει να προσεγγίσει το αναπτυξιακό επίπεδο των εταίρων
της, οι οποίοι την ίδια περίοδο κινούνται με πολύ βραδύτερους ρυθμούς, σχεδόν
μηδενικούς.

Όμως, όπως προκύπτει από την ανάλυση της αναπτυξιακής αυτής επιτυχίας, οι
βάσεις στις οποίες στηρίζεται δεν είναι τόσο ασφαλείς, ώστε να επιτρέπουν
εφησυχασμό. Αντίθετα, είναι πρόσκαιρες και δεν δημιουργούν προϋποθέσεις
μακροπρόθεσμης συντήρησης των σημερινών υψηλών επιδόσεων.

Οι καταναλωτικές επιδόσεις

Συγκεκριμένα, τα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι αρμόδιες υπηρεσίες
μακροοικονομικής πολιτικής του υπουργείου Οικονομίας και οι αντίστοιχες της
Τραπέζης της Ελλάδος δείχνουν ότι η κυριότερη πηγή αισιοδοξίας για τον ρυθμό
ανάπτυξης είναι η ιδιωτική κατανάλωση. Αυτό που εμπειρικά διαπιστώνουν πολλοί
από μας, ότι οι Έλληνες συνεχίζουν να καταναλώνουν ανεξάρτητα από την κρίση,
επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία.

Η αξία των λιανικών πωλήσεων στο επτάμηνο Ιανουαρίου – Ιουλίου 2002 αυξήθηκε
κατά 8,7% και αυτό σημαίνει ότι ο όγκος των λιανικών πωλήσεων αυξήθηκε κατά
5%, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του περασμένου έτους. Δηλαδή, καταναλώσαμε
5% περισσότερα αγαθά από τον περασμένο χρόνο.

Ακόμη και οι πωλήσεις αυτοκινήτων, που είχαν σημειώσει μια φυσιολογική
υποχώρηση λόγω των υψηλών πωλήσεων των προηγούμενων ετών, έχουν τελευταίως
αρχίσει να ανακάμπτουν.

Η εξήγηση που δίνουν οι τεχνοκράτες για τις υψηλές αυτές καταναλωτικές
επιδόσεις των Ελλήνων είναι ότι οι πραγματικοί μισθοί εξακολουθούν να
αυξάνονται. Παράλληλα, ευεργετικά λειτουργούν οι μειώσεις της φορολογίας
εισοδήματος που έχουν ήδη εφαρμοσθεί, καθώς και η κατάργηση άλλων
επιβαρύνσεων, όπως το χαρτόσημο στις ασφαλιστικές εισφορές εργαζομένων και
επιχειρήσεων.

Επιπλέον, τα καταναλωτικά δάνεια συνεχίζουν να αυξάνονται με υψηλούς ρυθμούς,
παρά την επιβράδυνση σε σύγκριση με το περασμένο έτος, προσφέροντας πρόσθετη
ευχέρεια καταναλωτικών επιδόσεων.

Ακόμη και οι τιμές των ακινήτων, που παραμένουν σε γενικές γραμμές σε υψηλά
επίπεδα, παρά την πτώση του Χρηματιστηρίου, επιβεβαιώνουν ότι ο Έλληνας έχει
εμπιστοσύνη στο μέλλον, ότι θα συνεχίσει να είναι σε θέση να χρηματοδοτεί την
αγορά ενός σπιτιού.

«Η ιδιωτική κατανάλωση κρατάει», λένε με ικανοποίηση οι τεχνοκράτες, αλλά το
ερώτημα είναι τι γίνεται από κει και πέρα.

Οι επενδύσεις

Η μοναδική άλλη ασφαλής πηγή πλούτου που αναφέρουν είναι οι δημόσιες
επενδύσεις. Παρά την καθυστέρηση που σημειώθηκε στα έργα του Γ’ Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης, οι δημόσιες επενδύσεις αυξάνονται, στα δε Ολυμπιακά Έργα
έχει σημειωθεί εξαπλασιασμός δαπανών.

Αντίθετα, στις ιδιωτικές επενδύσεις, το μέλλον είναι αβέβαιο. Τα στοιχεία δεν
είναι χειροπιαστά και τα συμπεράσματα εξάγονται με έμμεσο τρόπο, όπως π.χ. με
βάση τις εισαγωγές κεφαλαιουχικού εξοπλισμού, οι οποίες υποχωρούν. Από την
άλλη πλευρά, έρευνα του Ινστιτούτου Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών της
περασμένης άνοιξης έδειχνε ότι οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα κινούνταν
αυξητικά.

Θολό είναι το τοπίο και σε ό,τι αφορά τον τουρισμό, αφού η εισαγωγή του κοινού
νομίσματος αχρήστευσε τη δυνατότητα υπολογισμού της τουριστικής κίνησης με
βάση το εισαχθέν συνάλλαγμα.

Οι εξαγωγές

Αρνητικές, χωρίς αμφιβολία, είναι τέλος οι εξαγωγικές επιδόσεις, αφού τόσο τα
στοιχεία της ΕΣΥΕ όσο και αυτά της Τραπέζης της Ελλάδος καταλήγουν στο
συμπέρασμα ότι οι εξαγωγές έχουν μειωθεί.

Συνεπώς, οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης στην Ελλάδα τροφοδοτούνται κυρίως από την
ιδιωτική κατανάλωση και τις δημόσιες επενδύσεις, ενώ οι εξαγωγές υποχωρούν και
υπάρχει αβεβαιότητα για τον τουρισμό και τις ιδιωτικές επενδύσεις.

Βεβαίως, όταν όλη η Ευρώπη πασχίζει να τονώσει την ιδιωτική κατανάλωση για να
επιταχύνει τον ρυθμό ανάπτυξής της, η Ελλάδα εμφανίζεται τυχερή με ρυθμό
αύξησης των λιανικών πωλήσεων σχεδόν 9%.

Από την άλλη πλευρά, όμως, αν δεν γίνουν εξαγωγές και ιδιωτικές επενδύσεις,
δεν θα μπορέσει να συντηρηθεί για μακρό χρονικό διάστημα το επίπεδο των
αμοιβών και συνεπώς και η ίδια η κατανάλωση. Όσο για τις δημόσιες επενδύσεις,
αυτές έχουν δύο ημερομηνίες λήξης: το 2004, που θα γίνουν οι Ολυμπιακοί
Αγώνες, και το 2007, που τελειώνει το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης.

Δεν είναι, επομένως, ενθαρρυντικά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ελληνικής
ανάπτυξης και γι’ αυτό δεν δικαιολογούνται θριαμβολογίες. Ο υψηλός ρυθμός
κατανάλωσης θα επιτρέψει, ίσως, στη χώρα να διαφύγει τον κίνδυνο της ύφεσης,
αλλά δεν θα απομακρύνει τον μεγαλύτερο κίνδυνο, να παραμείνει στο περιθώριο
της οικονομικής ζωής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτός ο κίνδυνος μόνο με ενίσχυση
των ιδιωτικών επενδύσεων και μάλιστα από το εξωτερικό, καθώς και με διείσδυση
των ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών στις αγορές της Ευρώπης, μπορεί να αποτραπεί.