Κι όμως, η Αθήνα έχει ανάσες

Τρεις χιλιάδες στρέμματα ελεύθερων χώρων (πλατείες, άλση, πρώην στρατόπεδα,
οικόπεδα) διαθέτει η Αθήνα. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι εάν αυτοί
αξιοποιούνταν κατάλληλα, η πόλη θα αποκτούσε άλλη όψη. Σχέδια, πλάνα, μακέτες
για τους περισσότερους από αυτούς έχουν κατά καιρούς έλθει στη δημοσιότητα.
Όλα όμως μένουν στα χαρτιά.

Σύμφωνα με μελέτη της Συντονιστικής Επιτροπής για τους Ελεύθερους Χώρους, οι
πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αθήνας είναι τελικά αυτές που διαθέτουν
τους περισσότερους ελεύθερους χώρους. Οι Αμπελόκηποι, π.χ., είναι οι…
πρωταθλητές αφού σε αυτούς καταγράφηκαν 110 στρέμματα ελεύθερων χώρων ενώ άλλα
190 στρέμματα παραμένουν εν πολλοίς αναξιοποίητα στην περιοχή του Γηροκομείου.
«Πρόκειται για μικρές πλατείες, άλση, οικόπεδα, που τυχόν αξιοποίησή τους θα
τα μετέτρεπε σε μικρές οάσεις για την πολύπαθη πόλη μας» όπως επισημαίνει ο
διδάκτωρ πολιτικός μηχανικός και τεχνικός σύμβουλος του δημάρχου Αθηναίων από
το 1998 κ. Παναγιώτης Παταριάς.

Πολυϊδιοκτησίες

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δήμου Αθηναίων, του Οργανισμού Αθήνας, αλλά και του
Πολυτεχνείου, η καταγραφή των χρήσεων γης από το 1960 έως και σήμερα στην πόλη
της Αθήνας αποδεικνύει ότι το πρόβλημα τελικά της πόλης δεν είναι τόσο η
εξεύρεση των ελεύθερων χώρων όσο η αξιοποίησή τους. «Κλασικό παράδειγμα
αποτελεί το “Δοργούτι”, η αναξιοποίητη έκταση δεκαπέντε στρεμμάτων που
βρίσκεται στην περιοχή πίσω από το ξενοδοχείο “Ιντερκοντινένταλ”» εξηγεί ο κ.
Παταριάς. «Επτά από τα στρέμματα ανήκουν στον Δήμο Αθηναίων, δύο στρέμματα
αποτελούν μέρος της εκκλησιαστικής περιουσίας και άλλα τέσσερα έχει στην
κατοχή της η ΔΕΗ. Αυτοί οι φορείς δεν μπόρεσαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Το
αποτέλεσμα είναι να μένει αυτός ο χώρος χωρίς χρήση, ενώ θα μπορούσε να
μετατραπεί σε μια πραγματική όαση» εξηγεί ο κ. Παταριάς.

Ενιαίος φορέας διαχείρισης

Οι δήμοι του Λεκανοπεδίου προβάλλουν ως μόνιμη δικαιολογία ότι προσκρούουν στο
ιδιοκτησιακό καθεστώς που διέπει τους χώρους. ΔΕΗ, Κτηματική Εταιρεία του
Δημοσίου, Εκκλησία, Νομαρχία αλλά και ιδιώτες ερίζουν για τις εκτάσεις αυτές.
«Εάν δεν υπάρξει ενιαίος φορέας διαχείρισης των χώρων αυτών ή συντονισμός,
τότε το πρόβλημα θα διαιωνίζεται» επισημαίνει ο κ. Παταριάς. «Θυμάμαι έντονα
την περίπτωση ενός σημαντικού οικοπέδου στο κέντρο, που μένει αναξιοποίητο
μέχρι σήμερα» λέει ο κ. Ηλίας Καιναδάς, του Τμήματος Περιβάλλοντος του
Πανεπιστημίου Αιγαίου. «Όσες φορές προσπάθησαν διαφορετικοί φορείς να
αξιοποιήσουν αυτόν τον συγκεκριμένο χώρο σκόνταψαν πάνω στο ιδιοκτησιακό
καθεστώς του. Ήταν Ολυμπιακό κληροδότημα. Κανείς δεν κατάφερε να μετατρέψει
την έκταση αυτή σε μια μικρή όαση».

«Οι ελεύθεροι χώροι παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία. Ένα άχρηστο οικόπεδο, ένας
πεζόδρομος, μια μικρή πλατεία, η δημόσια προέκταση μιας αυλής μπορούν να
μετατραπούν σε πραγματικές ανάσες» επισημαίνει ο καθηγητής Πολεοδομίας στο ΕΜΠ
και πρόεδρος της Σχολής Αρχιτεκτόνων κ. Γιάννης Πολύζος. «Σε πυκνοκατοικημένες
περιοχές, όπως η Κυψέλη και του Γκύζη, οι ελεύθεροι αυτοί χώροι είναι συνήθως
μικροί και πολυκερματισμένοι» επισημαίνει ο κ. Παταριάς. Όπως εξηγεί ο κ.
Δημήτρης Νταλλής, ερευνητής στον Τομέα Οικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε
αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εφαρμοστεί το λεγόμενο σχέδιο «πράσινη
λωρίδα». «Φυτεμένοι διάδρομοι οι οποίοι θα ενώνουν τις μικρές νησίδες
πρασίνου. Αυτές υπάρχουν σε όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις και προσφέρουν
πολλά στο μικροκλίμα τους». «Η κάθε περιοχή, το κάθε οικόπεδο και ο κάθε
ελεύθερος χώρος χρειάζεται τη δική του ξεχωριστή αξιοποίηση» συμπληρώνει ο κ.
Πολύζος. «Οι μικρές ή μεγάλες γωνιές είναι απαραίτητο να πρασινίσουν. Αρκεί να
πρασινίσουν με πρόγραμμα με φυτά που “δένουν” με την περιοχή» συμπληρώνει. «Το
πολιτικό κόστος και οι οικονομικές δυνατότητες του δήμου αποτελούν άλλον έναν
ανασταλτικό παράγοντα για την αξιοποίηση των χώρων. Ένα οικόπεδο στην Κυψέλη,
π.χ., το χαρακτηρίσαμε με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου ως χώρο πρασίνου.
Με αυτό τον τρόπο εμποδίσαμε το χτίσιμό του ή την πώλησή του. Όμως ο δήμος δεν
έχει χρήματα για να το “πρασινίσει”. Να το φυτέψει, να το αναμορφώσει. Το
οικόπεδο μένει ώς και σήμερα στην ίδια κατάσταση» εξηγεί ο κ. Παταριάς.

Σχέδια για μητροπολιτικό πάρκο

Πρώην στρατόπεδα και εργοστάσια αποτελούν σημαντικές εκτάσεις στην Αθήνα και
παραμένουν αναξιοποίητες ώς σήμερα. Η περιοχή στο Γουδί π.χ. «περιλαμβάνει»
τους χώρους των τέως και νυν στρατιωτικών εγκαταστάσεων ανατολικά της
Μεσογείων, μαζί με τα στρατόπεδα Πλέσσα και το Πεντάγωνο, δύο στρατιωτικά
νοσοκομεία, το φυτώριο του Δήμου Αθηναίων, το Κέντρο Ιππασίας της Γενικής
Γραμματείας Αθλητισμού κ.λπ.

Από το 1997 υπάρχουν προγράμματα και σχέδια για τη μετατροπή της συγκεκριμένης
έκτασης χιλίων και πλέον στρεμμάτων σε μητροπολιτικό πάρκο. Η πρώτη μελέτη
εκπονήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1997 από το Πολυτεχνείο. Η οργάνωση του χώρου
ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί. «Υπάρχει, πλέον, ειδική νομοθεσία για τις πρώην
στρατιωτικές εγκαταστάσεις» επισημαίνει η κ. Αικατερίνη Συκιανάκη, από τη
Διοίκηση του Οργανισμού της Αθήνας. «Ήδη, εφαρμόστηκε στην Θεσσαλονίκη σε χώρο
πίσω από τη Διεθνή Έκθεση. Είναι το πρώτο βήμα για την αξιοποίηση των
ελεύθερων χώρων της Αθήνας. Χρειαζόμαστε ένα γερό νομοθετικό οπλοστάσιο και
χρήματα για να τα καταφέρουμε» τόνισε.