Η κατάκτηση του απέραντου γαλάζιου

Με μοναδικό εφόδιο τον αέρα στους πνεύμονές του χάθηκε στον βυθό. Όταν
αναδύθηκε στην επιφάνεια ύστερα από δυόμισι λεπτά ήταν παγκόσμιος πρωταθλητής
στα σταθερά βάρη. Μόλις είχε αγγίξει στον βυθό της Ίμπιζας τα 81 μέτρα!

Μανώλης Γιάνκος. Το παράδειγμα του παγκόσμιου πρωταθλητή ακολουθούν ολοένα και περισσότεροι που επιθυμούν να κατακτήσουν το απέραντο μπλε

Ο 23χρονος σπουδαστής στο Τμήμα Ραδιολογίας-Ακτινολογίας στα ΤΕΙ Αθηνών
Μανώλης Γιάνκος, ανάγκασε πέρυσι, ακόμη και τον παγκόσμιο θρύλο της ελεύθερης
καταδυσης τον Ιταλό Ουμπέρτο Πελιτσάρι να υποκλιθεί στο ταλέντο του. Πριν από
μερικές ημέρες η είδηση που έφτασε από τη μακρινή Δομινικανή Δημοκρατία έκανε
τους ελεύθερους δύτες σε όλο το κόσμο να παγώσουν. Η 28 χρονη βιολόγος Οντρέι
Μεστρέ πέθανε στην προσπάθειά της να φθάσει τα 171 μέτρα. «Σε αυτά τα βάθη ο
κίνδυνος είναι δεδομένος. Όλοι το ξέρουμε αυτό. Προσωπικά προσπαθω να μην το
σκέπτομαι. Προστατεύω τον εαυτό μου, μη αφήνοντας τίποτα στην τύχη. Σε ό,τι με
αφορά, η κατάκτηση κάθε μέτρου γίνεται βήμα βήμα, ανάλογα με τις δυνάμεις μου
και το πώς νιώθω κάθε στιγμή», λέει ο Μανώλης Γιάνκος.

Η Οντρέι Μεστρέ είχε καταφέρει πέρυσι να φθάσει τα 131 μέτρα, ενώ ο σύζυγός
της, ο Κουβανός Φρανσίσκο Φερέρα και αιώνιος… αντίπαλος στις καταδύσεις τού
Ουμπέρτο Πελιτσάρι (έσπασε το φράγμα των 150 μέτρων στην ίδια κατηγορία), έχει
φθασει τα 163 μέτρα.

Η κατάκτηση του απέραντου γαλάζιου από τους ελεύθερους δύτες είναι κάτι που
δεν μπορεί να εξηγηθεί με την απλή λογική. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες
απαντήσεις για το τι ωθεί τον καθένα να βουτάει σε αυτά τα απαγορευμένα και να
φλερτάρει με τον κίνδυνο. «Προσωπικά μού αρέσει να τραβάω τα πράγματα στα
όρια. Σε αυτά τα βάθη η ελεύθερη κατάδυση είναι extreme και όλοι το γνωρίζουμε
αυτό», λέει ο 35χρονος γυμναστής Παναγιώτης Δρίγκος. Το κατόρθωμα του
σημερινού παγκόσμιου πρωταθλητη Μανώλη Γιάνκου οδήγησε πολλούς νέους να
ανακαλύψουν το άθλημα της ελεύθερης κατάδυσης που την τελευταία δεκαετία
γνωρίζει ολοένα και μεγαλύτερη άνθηση στην Ελλάδα. Εκτός από αυτούς που
ασχολούνται αθλητικά με την ελεύθερη κατάδυση (και δεν ξεπερνούν τους 40), ο
καθένας, όπως εξηγεί, ο Νίκος Κουκούλας, υπεύθυνος του Ινστιτούτου Ελεύθερης
Κατάδυσης «φορώντας μια μάσκα, έναν αναπνευστήρα και δύο πέδιλα είναι
ελεύθερος δύτης και μπορεί να απολαύσει τον βυθό, μιας και η ελεύθερη κατάδυση
θεωρείται ο πιο φυσικός τρόπος για να διατηρεί κανείς καλή φυσική κατάσταση».

Σύμφωνα με τον ίδιο, «τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι θέλουν
να γνωρίσουν με ασφάλεια τον βυθό μέσω της ελεύθερης κατάδυσης». Επίσημα
στοιχεία για ατυχήματα κατά τη διάρκεια ελεύθερης κατάδυσης στην Ελλάδα δεν
υπάρχουν, αφού από το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας όλοι οι θάνατοι
συμπεριλαμβάνονται στους πνιγμούς.

Πέρα όμως από την προσωπική στάση του καθενός υπάρχουν πολλά ερωτηματικά γύρω
από το πόσο επικίνδυνο είναι το σπορ, πόσο βαθιά μπορεί να κατέβει κανείς και
τι επιπτώσεις έχει στον οργανισμό του ελεύθερου δύτη. Οι γιατροί ακόμη και στη
δεκαετία του ’50 πίστευαν ότι σε βάθη μεγαλύτερα των 50 μέτρων το ανθρώπινο
σώμα διαλύεται. Μόνο μετά το 1970, όταν ο Γάλλος Ζακ Μαγιόλ πλησίασε τα 70
μέτρα οι ειδικοί της καταδυτικής ιατρικής άρχισαν να βλέπουν διαφορετικά τα
πράγματα. Σήμερα, όπως εξηγεί ο βιολόγος-ερευνητής στην καταδυτική φυσιολογία
Γιάννης Δετοράκης «το όριο που μπορεί να φθάσει ένας ελεύθερος δύτης κρατώντας
την αναπνοή του είναι απεριόριστο».

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν επιπτώσεις στον οργανισμό και πως δεν
συντελούνται μεγάλες αλλαγές. «Καταδυτικό αντανακλαστικό» είναι δύο λέξεις,
όπως εξηγεί ο Νίκος Αναστασιάδης, βιολόγος ειδικευμένος σε θέματα υπερβαρικής
ιατρικής και εκπαιδευτής αυτοδυτών, που χαρακτηρίζουν τις αλλαγές που
συνετελούνται στον οργανισμό σε αυτά τα βάθη: για την ακρίβεια, έχουμε
περιφερική αγγειοσυστολή, συσσώρευση αίματος στους πνεύμονες για να μη
συνθλιβούν από την πίεση (Blood shift λέγεται το φαινόμενο) και βραδυκαρδία».
Πολλοί συνηθίζουν να λένε «βαθιά είναι σκοτεινά, μαγικά και επικίνδυνα». Τα
πράγματα όμως δεν είναι καθόλου απλά. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα που δίνει
ο εκπαιδευτής ελεύθερων καταδύσεων Βασίλης Ζωνομέσης: «Σε μια ελεύθερη
κατάδυση στα 160 μέτρα, ο δύτης δέχεται 17 κιλά πίεση σε κάθε τετραγωνικό
εκατοστό τού κορμιού του».

Ο κίνδυνος. Στην ελεύθερη κατάδυση ο μεγάλος κίνδυνος λέγεται υποξία.
Εκτιμάται μάλιστα, ότι οι περισσότεροι από τους προαναφερόμενους θανάτους των
ψαροντουφεκάδων ήταν αποτέλεσμα της υποξίας.

Τι είναι; Όπως εξηγεί ο κ. Νίκος Αναστασιάδης, «στη φάση της ανάδυσης, όταν ο
ελεύθερος δύτης κοντεύει να φθάσει στην επιφάνεια, εξαιτίας της μείωσης της
πίεσης του οξυγόνου στον οργανισμό ο τελευταίος χάνει τις αισθήσεις του λίγο
πριν βγάλει το κεφάλι του έξω από το νερό.

Αγώνες και παγκόσμιο πρωτάθλημα

Το πρώτο πάγκοσμιο πρωτάθλημα ελεύθερης κατάδυσης έγινε το 1998 στην Ιταλία.
Έως τότε, όλες οι επιδόσεις ήταν ατομικά ρεκόρ. Οι κατηγορίες που
διαγωνίζονται οι δύτες είναι τα σταθερά βάρη (δηλαδή κατεβαίνεις και
ανεβαίνεις με τις δικές σου δυνάμεις) – εδω είναι παγκόσμιος πρωταθλητης ο
Μανώλης Γιάνκος – και η στατική άπνοια. Στην προναφερόμενη κατηγορία των no
limits (ο δύτης κρατιέται πάνω σε μια συσκευή με βάρη με τα πόδια προς τα κάτω
και γλιστράει πάνω σε ένα έλκηθρο ενώ ανεβαίνει με ένα μπαλόνι ανέλκυσης) και
τα εναλασσόμενα βάρη (αφήνει κάτω τα βάρη και ανεβαίνει χωρίς βοήθεια)
γίνονται μόνον ατομικά ρεκόρ. Οι νέοι… αντίπαλοι – εδώ – αυτήν τη στιγμή
είναι η Αμερικανίδα Τάνια Στρίντερ (160 μέτρα) και ο Γάλλος Λουίκ Λεφέρμ (156 μέτρα).

Πρότυπο ο Στάθης Χατζής

Πρότυπο για όλους τους Έλληνες ελεύθερους αυτοδύτες είναι ο Συμιακός ελεύθερος
δύτης Στάθης Χατζής, ο οποίος, πριν από 88 χρόνια, βούτηξε σε βάθος 88 μέτρων
για 3 λεπτά και 58 δεύτερα, στον όρμο Πηγάδια της Καρπάθου, για να εντοπίσει
και να δέσει τη χαμένη στον βυθό άγκυρα του ιταλικού θωρηκτού «Regina
Marherita».

Όπως λέει ο Νίκος Αναστασιάδης, «ο Στάθης Χατζής έγινε θρύλος διότι με το
εγχείρημά του ανέτρεψε τις μέχρι τότε υπάρχουσες θεωρίες της υπερβαρικής
φυσιολογίας».

Οι άπνοιες των σύγχρονων πρωταθλητών στην ελεύθερη κατάδυση πλησιάζουν μετά
βίας τα τρία λεπτά σε μία κατάδυση για ρεκόρ βάθους, κι αυτό μόνο χάρη στα
σύγχρονα συστήματα υποβοήθησης κατάδυσης. Κανένα όμως από αυτά τα ρεκόρ δεν
μπορεί να συγκριθεί με τα 3 λεπτά και 58 δεύτερα του Στάθη Χατζή, που
κατέγραψαν τα χρονόμετρα των δύο γιατρών του ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού. Και
το σπουδαιότερο, η κατάδυση έγινε χωρίς στολή, ενώ τον ανέβασαν στην επιφάνεια
με ένα σχοινί που είχε δεμένο στο χέρι του!