Πρόσωπα «Γεννήθηκα ενήλικη, θα πεθάνω παιδί»

Αγκουστίνα Μπέσα-Λουΐς. Η «διεστραμμένη» μεγάλη κυρία της πορτογαλικής λογοτεχνίας

«Στην αρχή με έλεγαν “μπαρόκ”. Μετά βάλθηκαν να με θεωρούν διεστραμμένη…
Όσοι ασχολούνται με τη σάτιρα και τους αφορισμούς και έχουν συνεπώς μια μη
συμβατική άποψη για τα πράγματα, θεωρούνται διεστραμμένοι. Στο κάτω κάτω,
διαστροφή είναι αυτό που δεν είναι συμβατικό. Ο πολιτισμός είναι συνεπώς μια
διαστροφή! Η πραγματική αγνότητα βρίσκεται στον άνθρωπο των σπηλαίων».

Στα 80 της, η Αγκουστίνα Μπέσα-Λουΐς είναι μια μεγάλη κυρία της πορτογαλικής
λογοτεχνίας. Γεννήθηκε το 1922 στην περιφέρεια του Ντούρο, στη βόρεια
Πορτογαλία. Το πρώτο της μυθιστόρημα, «Η Σίβυλλα», εκδόθηκε το 1954. Έκτοτε
έχει γράψει καμιά πενηνταριά μυθιστορήματα και θεατρικά έργα. Από το 1981
διατηρεί έναν καλλιτεχνικό διάλογο με τον μεγάλο πορτογάλο σκηνοθέτη Μανοέλ
ντε Ολιβέιρα και από τον διάλογο αυτό γεννήθηκαν επτά ταινίες βασισμένες στα
μυθιστορήματά της ή σε σενάρια που έγραψε η ίδια. Η πιο μυστηριώδης είναι «Η
Επίσκεψη ή αναμνήσεις και εξομολογήσεις», επειδή πρόκειται για μια
ταινία-διαθήκη, την οποία ο Ολιβέιρα έχει σφραγίσει και δεν θα τη δούμε παρά
μετά τον θάνατό του. «Η Αρχή της Αβεβαιότητας» είναι η τελευταία ταινία του
σκηνοθέτη βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Αγκουστίνα Μπέσα-Λουΐς.

«Από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να σκέπτεται, συνειδητοποίησε ότι ήταν
διαφορετικός από τον άλλον. Για τους ανθρώπους της προϊστορίας, ο άλλος δεν
ήταν απλώς διαφορετικός, ήταν εχθρός. Στον βαθμό που ο άνθρωπος ανέπτυξε τη
σκέψη του και εκπολιτίσθηκε, ο άλλος έπαψε να είναι εχθρός για να γίνει
κάποιος διαφορετικός. Και συνήψαμε συνθήκες ειρήνης. Τότε γεννήθηκε η ιδέα της
ειρήνης». Γιατί και η ειρήνη είναι διαστροφή. «Το φυσικό θα ήταν να περνούσαμε
τον καιρό μας χτυπώντας ο ένας τον άλλον με ρόπαλα! Αυτό θα ήταν λογικό, αφού
ο άλλος είναι ο εχθρός, αυτός που μπορεί να μας κυριεύσει. Όλες οι διαδικασίες
σκέψης είναι συνεπώς διεστραμμένες διαδικασίες». Η Αγκουστίνα Μπέσα-Λουΐς
είναι φανερό πως διασκεδάζει μ’ αυτές τις ακροβασίες. «Δεν τις παίρνω
πραγματικά στα σοβαρά, αλλά πάλι δεν παίρνω και τον εαυτό μου πολύ στα σοβαρά.
Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να ζει κανείς. Αυτός που παίρνει τον εαυτό του
υπερβολικά στα σοβαρά βρίσκεται διαρκώς σε θέση κατωτερότητας απέναντι στη
ζωή».

«Γεννήθηκα ενήλικη, θα πεθάνω παιδί», γράφει η συγγραφέας στο βιβλίο της «Ένας
σκύλος που ονειρεύεται». «Γεννιόμαστε αθώοι, αλλά με συνείδηση αυτού που
είμαστε – πράγμα που προσπαθούμε να ξαναβρούμε στη συνέχεια μέσα από την τέχνη
ή τόσες άλλες ανθρώπινες εκδηλώσεις», εξηγεί. «Από πού ερχόμαστε, τι είμαστε,
πού πηγαίνουμε: το παιδί τα ξέρει όλα αυτά στην αρχή. Μετά χάνει σιγά σιγά
αυτήν τη διαύγεια. Αλλά το δύσκολο είναι να γεννηθείς ενήλικος και να πεθάνεις
παιδί, κι αυτό είναι που θέλω πραγματικά».