Πρόσωπα Η απάτη του επιστήμονα

«Ο άνθρωπος με τα μαγικά χέρια» ήταν απάτη. Η αποκάλυψή του θέτει ζητήματα
για τον έλεγχο των επιστημονικών δημοσιεύσεων.

Γιαν Χέντρικ Σεν. Η «ιδιοφυΐα» των Εργαστηρίων Bell παραποιούσε τα αποτελέσματα των πειραμάτων του

Ο Γερμανός φυσικός Γιαν Χέντρικ Σεν θεωρούνταν ιδιοφυΐα στις νανοτεχνολογίες –
οι συνάδελφοί του έλεγαν πως είχε ήδη το Νόμπελ στην τσέπη. Στα 32 του, ήταν
«ο άνθρωπος με τα μαγικά χέρια», το αστέρι των Εργαστηρίων Bell της εταιρείας
Lucent Technologies, κορυφαίας στις τεχνολογίες της επικοινωνίας με έδρα το
Μάρεϋ Χιλ (Νιού Τζέρσι, ΗΠΑ). Μέσα σε δύο χρόνια είχε δημοσιεύσει 80 μελέτες –
αριθμός ρεκόρ, όταν ένας καλός ερευνητές έχει να παρουσιάσει τόσες μόνο στο
τέλος της σταδιοδρομίας του. Ασχολούνταν με την ανάπτυξη «μοριακών
τρανζίστορ», απείρως μικρότερων, ισχυρότερων και φθηνότερων από τα σημερινά με
βάση το πυρίτιο. Τα τρανζίστορ είναι οι ηλεκτρονικοί διακόπτες που αποτελούν
τον εγκέφαλο ενός κομπιούτερ και ο Σεν ανακοίνωσε πως περιόρισε το μέγεθός
τους στο μέγεθος ενός μορίου. Ήταν η λογική κατάληξη της πορείας προς όλο και
μικρότερους ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Τώρα ο Σεν κατηγορείται για το σοβαρότερο έγκλημα στον επιστημονικό κόσμο: ότι
πλαστογράφησε και παραποίησε τα δεδομένα του σε δεκαέξι δημοσιεύσεις από το
1998 ως το 2001 – οι μισές έγιναν στις εγκυρότερες επιστημονικές επιθεωρήσεις
του κόσμου, τη Science και τη Nature. Φέρεται να εξαπάτησε ως και τους
συνεργάτες του που συνυπέγραψαν τις μελέτες. Την περασμένη εβδομάδα, ο φυσικός
απολύθηκε από την Lucent έπειτα από έρευνα τεσσάρων μηνών. Ήταν η πρώτη
απόλυση για τέτοια αιτία στα 77 χρόνια της ύπαρξης των φημισμένων Εργαστηρίων
Bell.

Το σκάνδαλο ξέσπασε πέρυσι, όταν πολλοί φυσικοί άρχισαν να αμφισβητούν τα
αποτελέσματα του Σεν επειδή δεν κατάφερναν να τα αναπαραγάγουν. Και όταν, την
περασμένη άνοιξη, διαπιστώθηκε πως υπήρχαν πανομοιότυπες γραφικές παραστάσεις
σε τουλάχιστον δέκα διαφορετικές δημοσιεύσεις του Σεν, οι φήμες οργίασαν. Τα
Εργαστήρια Bell κάλεσαν διεθνούς φήμης ανεξάρτητους ερευνητές να ελέγξουν τα
αποτελέσματα του Σεν. Και διαπίστωσαν απάτη σε 16 από τις 24 που εξέτασαν. Ο
Σεν χρησιμοποιούσε τις ίδιες γραφικές παραστάσεις, μερικές φορές μάλιστα
«βελτιώνοντας» τα δεδομένα, που σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν απλώς
επινοημένα. Τα «μοριακά τρανζίστορ», κατέληξε η έρευνα της επιτροπής των
επιστημόνων, δεν λειτούργησαν ποτέ.

Ο Γιαν Χέντρικ Σεν δεν παραδέχεται ότι πλαστογράφησε τα αποτελέσματά του –
μόνον ότι «διέπραξε σφάλματα». Πίεση, δίψα για αναγνώριση; Τα κίνητρά του
παραμένουν άγνωστα. Επιπλέον τίθεται πλέον ζήτημα σχετικά με τον έλεγχο των
επιστημονικών πειραμάτων. Πριν δημοσιευτεί σε επιστημονική επιθεώρηση, κάθε
μελέτη κρίνεται από μια επιστημονική επιτροπή – η οποία όμως προϋποθέτει ότι
τα δεδομένα της μελέτης είναι πραγματικά και οι ερευνητές έντιμοι. Μια
προϋπόθεση που πρέπει ενδεχομένως να αναθεωρηθεί.