ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μαθήματα γερμανικών

Η μεγάλη αβεβαιότητα για το αποτέλεσμα των φετινών γερμανικών εκλογών τους
προσέδωσε ένα άγριο ενδιαφέρον. Το πιθανότερο, όμως, είναι να μείνουν στην
ιστορία χάρις στις ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις, διεργασίες και τάσεις που
ανέδειξαν. Είναι νωρίς ακόμα να πούμε αν συνιστούν στροφή στα ευρωπαϊκά
εκλογικά πράγματα, είναι πάντως βέβαιο ότι αποτελούν ήδη σημείο αναφοράς.

Μάθημα πρώτο: η σημασία της συγκυρίας. Λέγεται συχνά ότι στις εκλογές
πρώτιστη σημασία έχουν τα πρόσωπα. Σε μεγάλο βαθμό αυτό ισχύει, ιδίως σε
αρχηγικά πολιτικά συστήματα και κουλτούρες, όπως η γερμανική. Στη συγκεκριμένη
μάλιστα εκστρατεία, η άβυσσος που χώριζε τον Σρέντερ από τον Στόιμπερ, ως
προσωπικότητες, δεν μπορούσε να μείνει ούτε ασχολίαστη ούτε ανεκμετάλλευτη.
Παρ’ όλα αυτά, όλη η εκλογική περίοδος (σχεδόν ολόκληρη η πρώτη θητεία
Σρέντερ) σηματοδοτήθηκε, και τελικά κρίθηκε, από εξελίξεις εξωτερικές, που
βέβαια ανέδειξαν – ή φάνηκε στο εκλογικό σώμα να αναδεικνύουν – ιδιότητες
προσώπων. Χωρίς τις καταστροφικές πλημμύρες και την εκδήλωση της αμερικανικής
βεβαιότητας για επίθεση στο Ιράκ, ο Σρέντερ και ο συνασπισμός του θα είχαν
πιθανότατα ηττηθεί, σε όσα «ντιμπέιτ» και να είχαν υπερισχύσει. Η μετακίνηση
αυτή του βάρους των γεγονότων, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα στο οποίο οδήγησε,
κάθε άλλο παρά είναι ζημιογόνα για τη δημοκρατία.

Μάθημα δεύτερο: η κρισιμότητα των συμμαχιών. Χωρίς τους «Πράσινους», ο
Σρέντερ και πάλι θα είχε χάσει. Η δε δυναμική τους δεν οφείλεται αποκλειστικά,
ούτε καν κυρίως, στο εκλογικό σύστημα. Η ύπαρξη ενός μικρότερου και
«εξωσυστημικότερου» κόμματος πρόσφερε στους σοσιαλδημοκράτες τη δυνατότητα να
οικοδομήσουν – έστω στις τελευταίες εβδομάδες του εκλογικού αγώνα – μία
κοινωνικότερη και ειρηνικότερη φυσιογνωμία, που τελικά τους διαχώρισε από τους
αντιπάλους τους, και τους επέτρεψε να αποφύγουν τον αυτοθαυμασμό για την
κυβερνητική θητεία τους, που μέχρι κάποιου σημείου απειλούσε να τους στοιχίσει
ακριβά. Για την ευρωπαϊκή Αριστερά γενικότερα, φαίνεται να διαγράφεται, μετά
και την αντίστοιχη πρόσφατη εξέλιξη στη Σουηδία, ένας νέος δρόμος πιθανών
εκλογικών επιτυχιών: η σύμπηξη ευρέων συσπειρώσεων γύρω από τις αρχές του
κοινωνικού κράτους, της οικολογικής ευαισθησίας και της προωθημένης ευρωπαϊκής
ενοποίησης.

Μάθημα τρίτο: η ανταμοιβή του αντικομφορμισμού. Ο Γιόσκα Φίσερ, ο
πραγματικός θριαμβευτής αυτής της αναμέτρησης, έθεσε απέναντί του το κόμμα του
και την κοινή λογική, για να κερδίσει την κοινή γνώμη. Ο δημοφιλέστερος (και
όχι από το βράδυ των εκλογών) Γερμανός πολιτικός έσυρε σε μια κατεύθυνση
εξουσίας ένα εξ ορισμού αντι-εξουσιαστικό κίνημα και πήρε πρωτοβουλίες, ως
υπουργός Εξωτερικών αλλά και ως «Πράσινος», που ξέφευγαν από τα στρωμένα
μονοπάτια και των δύο οργανισμών στους οποίους συμμετείχε. Ζήτησε περισσότερη
Ευρώπη και φαντασία από τον Σρέντερ, λιγότερο ιδεαλισμό και ερασιτεχνισμό από
τους συντρόφους του. Τόλμησε να έχει φωνή, δική του φωνή, και πολιτικές, με
την πραγματική έννοια του όρου, θέσεις. Το ότι πέτυχε να συγκινήσει με αυτά τα
όπλα ανατρέπει ήδη πολλά κλισέ.

Μάθημα τέταρτο: η επιβίωση των διακρίσεων. Σε πείσμα των λογής
σύγχρονων Φουκουγιάμα, τα δυο μεγάλα γερμανικά κόμματα κάθε άλλο παρά ίδια
ήταν και είναι. Μπορεί η γερμανική οικονομία να χρειάζεται ένα σοκ, αλλά έχει
σημασία τι όργανο θα κόψεις για να σώσεις τον ασθενή. Μπορεί η Ευρώπη να
θεωρείται δεδομένη, αλλά έχει σημασία πόσο ανοιχτή, από κάθε άποψη, θα
προσπαθήσεις να είναι. Μπορεί να είναι αναπόφευκτη η αγορά, αλλά όχι η υποταγή
της πολιτικής στους μηχανισμούς της. Έστω και εμμέσως ο γερμανικός λαός έδωσε
την προηγούμενη Κυριακή απαντήσεις και στα σύγχρονα αινίγματα της δημοκρατίας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.