ΡΟΝΑΝ ΜΠΕΝΕΤ Συγγραφέας «βομβιστής κατ’ αγνώστων»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
|
Το 1978 ο συγγραφέας Ρόναν Μπένετ συνελήφθη ως τρομοκράτης και πέρασε 19 |
«Ποια ήταν η κατηγορία;».
«Σύσταση συμμορίας με πρόθεση τοποθέτησης εκρηκτικών υλών».
«Πού;».
«Στο Λονδίνο».
«Σε κατηγορούσαν, δηλαδή, ότι έβαζες βόμβες στo Λονδίνο;».
Δεν πρόλαβε να απαντήσει «ναι» και η κοπέλα που καθόταν στο διπλανό τραπέζι
γύρισε προς το μέρος μας. Μετά ανασηκώθηκε στην καρέκλα της. Την τράβηξε πιο
κοντά στους φίλους της. Αλλά συνέχισε να κρυφακούει.
«Ναι, ότι οργάνωνα βομβιστικές καμπάνιες».
Ήταν δική του ιδέα να συναντηθούμε σε ιταλική πατισερί του Σόχο, στο Λονδίνο.
Τέσσερις το απόγευμα. Γύρω, στην καφετέρια, οι φωνές των θαμώνων,
τσουγκρίσματα από φλιτζάνια και μαχαιροπίρουνα. Οι μηχανές τού καπουτσίνο να
τσιρίζουν. Και να μη γράψει τίποτα το μαγνητόφωνο δεν με νοιάζει, σκέφτηκα. Ο
Ρόναν Μπένετ (Ronan Bennett), ο συγγραφέας που είχα έρθει να συναντήσω, ήταν
κούκλος. Μιλάμε για χολιγουντιανή ομορφιά. Μιλάει μειλίχια. Η ιρλανδέζικη
προφορά του σε σαγηνεύει. Μόνο που τον περίμενα ψηλό. Και δεν είναι. Αδύνατος,
κομψός. Νομίζεις ότι ανά πάσα στιγμή θα εξανεμιστεί. Κι αυτό το λακάκι α λα
Κιρκ Ντάγκλας στο σαγόνι… Σίγουρα αυτό δεν είναι το υλικό από το οποίο
φτιάχνονται οι τρομοκράτες.
Γιατί κάπως έτσι τον είχαν δει οι Βρετανοί το 1978. Όταν τον συνέλαβαν και τον
φυλάκισαν για ενάμιση χρόνο με την κατηγορία ότι τοποθετούσε βόμβες στην
αγγλική πρωτεύουσα. Αυτός και η συμμορία του. Τι, τον είχαν θεωρήσει
τρομοκράτη; Του IRA; «Δεν το διατύπωσαν ακριβώς έτσι. Βλέπεις, ήμουν ο μόνος
Ιρλανδός στην παρέα. Οι υπόλοιποι ήταν Άγγλοι. Χορτοφάγοι, περιθωριακοί τύποι.
Έλεγξαν και τον φάκελό μου. Βρήκαν ότι αριστερίζω. Και κατέληξαν στο
συμπέρασμα ότι ήμασταν τρομοκράτες. Μιλάμε για πλεκτάνη της αστυνομίας. Ύστερα
από έναν χρόνο, και επειδή δεν είχαν στοιχεία, η κατηγορία από “βομβιστής κατ’
αγνώστων” μετετράπη σε “συνωμοσία κλοπής”. Γελοιότητες. Η δίκη κράτησε για 3
μήνες. Από την αρχή ήταν ολοφάνερο ότι δεν υπήρχαν αποδείξεις. Μόνο
ενδείξεις».
Το 1979 ο Μπένετ αθωώθηκε. Και δεν πάει καιρός που επισκέφθηκε ξανά τη φυλακή
τού Brixton. To κελί του. Τις μνήμες του. Αυτήν τη φορά, όμως, ως
δημοσιογράφος, απεσταλμένος της εφημερίδας «Guardian». Το πρόσωπό του
σκοτεινιάζει όταν αρχίζει να μου μιλάει γι’ αυτούς τους αβάσταχτους 19 μήνες
στη φυλακή. «Φρίκη. Έγκλειστος σ’ ένα κελί όλη την ημέρα. Χωρίς να ξέρεις ποια
είναι η μοίρα σου. Θα σε καταδικάσουν και θα σαπίσεις πίσω από τα κάγκελα για
άλλα 25 χρόνια; Ή θα σε αθωώσουν; Στρες. Ανία. Και την απειλή της βίας. Αυτά
θυμάμαι απ’ τους μήνες αυτούς. Στα 22 σου χρόνια δεν έχεις την ίδια αίσθηση
του κινδύνου. Και πολιτικά ήμουν τόσο ανεπιτήδευτος. Κάθε φορά που σκέπτομαι
πόσο κοντά έφτασα στο να χαραμίσω 25 χρόνια της ζωής μου στη φυλακή, μου
έρχονται ρίγη. Ήερα ότι θα το αντιμετώπιζα κι αυτό. Θα ήταν, όμως, μια φοβερή
απώλεια».
Κι έχει απόλυτο δίκιο. Γιατί οι εμπειρίες εκείνης της εποχής ενέπνευσαν τα
μυθιστορήματά του. Το βιβλίο του Α Second Prison είναι η ιστορία ενός άνδρα,
μέλος του IRA, που προσπαθεί να απαλλαγεί από το παρελθόν του και τους
ανθρώπους της μυστικής υπηρεσίας που τον παρακολουθούν. Και τα τηλεοπτικά
δράματα που γράφει. Το Rebel Heart ξεσήκωσε κύματα διαμαρτυρίας κατά του BBC,
επειδή είχαν αναθέσει στον Μπένετ, έναν «ρεπουμπλικάνο» και φίλο του Τζέρι
Άνταμς, να γράψει για την ιστορία του διαμελισμού της Ιρλανδίας το 1920. Χωρίς
αυτές του τις εμπειρίες ο Μπένετ μπορεί και να μην ήταν καν συγγραφέας!
Φορτισμένοι χαρακτήρες, ρημαγμένα όνειρα
 |
|
Τα Χριστούγεννα του 1971, ο Ρόναν Μπένετ είχε λάβει μέρος σε μια πορεία |
Με το μυθιστόρημά του «Ουδέτερος Παρατηρητής» (The Catastrophist),
υποψήφιο για το βραβείο Λογοτεχνίας Whitebread το 1998, ο Μπένετ κατοχύρωσε
μια εξέχουσα θέση στον χώρο της αγγλικής λογοτεχνίας. Είναι η ιστορία της Ινές
και του Γκιλέσπι. Ιδεαλίστρια και ισχυρογνώμων, η Ιταλίδα δημοσιογράφος της
«Unite» έχει καταφtάσει στο Κονγκό για να καλύψει τον αντιαποικιακό αγώνα κατά
των Βέλγων. Επιφυλακτικός και ουδέτερος ο Ιρλανδός συγγραφέας-δημοσιογράφος
την έχει ακολουθήσει στο Κονγκό, τρελά ερωτευμένος μαζί της. 1960. Το
προσωπικό εμπλέκεται με το πολιτικό μ’ έναn τρόπο που μόνο ο Μπένετ ξέρει.
«Σ’ ένα μυθιστόρημα δεν μπορείς να αφηγηθείς την ιστορία ή τις πολιτικές
συνθήκες μόνο», εξηγεί, «γιατί έτσι παύει να είναι μυθιστόρημα. Πρέπει να
σαγηνεύσεις τον αναγνώστη. Που προσμένει να του προσφέρεις ορισμένα πράγματα.
Πρόσωπα. Σχέσεις. Αβεβαιότητες. Όνειρα. Ασυμμετρίες. Κι εκεί έγκειται η
δουλειά μου. Να αναμειγνύω τα δύο αυτά στοιχεία: το πολιτικό με το προσωπικό».
Θα μπορούσε να γράψει ένα μυθιστόρημα που να μην έχει πολιτική χροιά; ρωτώ.
«Μμ, θα βγει πολύ μικρό».
Οι χαρακτήρες στα βιβλία του είναι φορτισμένοι. Άνθρωποι που κάποτε
είχαν όνειρα. Και οι δυσκολίες της ζωής τούς τα ρήμαξαν. Αλλά δεν έχουν
αποκαρδιωθεί τελείως. Και προσπαθούν να τα ξαναπλάσουν. Θέλουν να γίνουν
καλύτεροι άνθρωποι. Αυτοί που ήταν κάποτε. Και μέσα από τις ιστορίες του
Μπένετ αναπτύσσονται. Ωριμάζουν. Μαθαίνουν. Ξέρουν ότι έχουν πάρει λάθος
δρόμο. Αλλά πάντα κάτι συμβαίνει και καταφέρνουν – αν όχι να ανακτήσουν αυτό
που έχασαν – τουλάχιστον να το ξαναδούν φευγαλέα. Να κάνουν κάτι καλό.
Οποιοδήποτε κι αν είναι το κόστος. Τον Μπένετ τον ενδιαφέρει το ταξίδι. Το
ταξίδι των ανθρώπων που ξανα-ανακαλύπτουν κάτι καλό από τον εαυτό τους. Σαν
τον ίδιο; ρωτώ. «Ναι. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες αντιπροσωπεύουν πλευρές του
εαυτού μου. Πάρε την Ινές και τον Γκιλέσπι. Η αντιπαράθεσή τους αντιπροσωπεύει
την πάλη που γίνεται μέσα μου».
Για τον Μπένετ όλα αυτά που πέρασε μοιάζουν ως ένα «πολύ μακρινό παρελθόν».
Δεν έχει θυμό μέσα του. Είναι ευχαριστημένος από τη ζωή του. Και γι’ αυτό δεν
έχει πρόβλημα να μιλάει σε τύπους σαν κι εμένα. Που ξύνουν πληγές. Και ρίχνουν
μπηχτές. Και μία τελευταία: όταν αποφυλακίστηκε, το 1979, ο Μπένετ γράφτηκε
στο King’s του Λονδίνου – όλα τα άλλα πανεπιστήμια τον απέρριψαν – για να
σπουδάσει Ιστορία. Τελείωσε το διδακτορικό του και άρχισε να ψιλο-διδάσκει σε
διάφορα πανεπιστήμια, ενώ παράλληλα δούλευε ως ερευνητής στο γραφείο τού
βουλευτή τών Εργατικών, Jeremy Corbyn. To 1987-88 έγινε σάλος γύρω από το
όνομά του, όταν το Κοινοβούλιο (House of Commons) αρνήθηκε να του χορηγήσει
πάσο για έρευνα, ύστερα από εξακρίβωση των στοιχείων του. Κι εδώ πέφτει η
μπηχτή. Ήταν το σκάνδαλο αυτό που του κατέστρεψε μια πιθανή πανεπιστημιακή
καριέρα;
«Όχι», ηχεί ανένδοτος, «όταν δίδασκα ανακάλυψα ότι δεν ήμουν καθόλου καλός
δάσκαλος. Να φανταστείς, οι φοιτητές μου ήξεραν περισσότερα από εμένα. Δεν
έκανα ποτέ αίτηση για να διδάξω σε πανεπιστήμιο. Αλλά από πάντα έγραφα.
Μυστικά. Δεν πίστευα ποτέ ότι θα γινόμουν συγγραφέας. Αλλά βρέθηκα σε μια
στιγμή στη ζωή μου όπου δεν υπήρχε φως από πουθενά. Έτσι, κάθησα κι έγραψα το
πρώτο μου βιβλίο, Α Second Prison. Μέσα σε 6 μήνες. Οι εκδότες το
“άρπαξαν” αμέσως. Έχω πάθος με τις λέξεις. Και η επιθυμία μου είναι κάποια
μέρα να γράψω κάτι σπάνιο, σπέσιαλ. Γιατί υπάρχει κάτι αληθινό στη λογοτεχνία,
που μπορεί να μας επηρεάσει βαθιά».
«Δεν μπορούσες να μην αντιδράσεις»
Γεννημένος το 1956 στο Μπέλφαστ, από μητέρα καθολική και πατέρα προτεστάντη, ο
Μπένετ έζησε τα 20 πρώτα χρόνια της ζωής του στην Ιρλανδία. Σε μια Ιρλανδία
που πονούσε. Φριχτά. Μες στο πνιγηρό κλίμα της διχόνοιας και του σεκταριστικού
μίσους. Από τη μια οι καθολικοί. Κι από την άλλοι οι προτεστάντες. Ένθερμος
υποστηρικτής της ένωσης της Βόρειας Ιρλανδίας με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας,
μου εξηγεί: «Έβλεπες το σπίτι του γείτονά σου να καίγεται. Αθώοι να
συλλαμβάνονται. Δεν μπορούσες να μην αντιδράσεις. Να θυμώσεις. Δεν μου ήταν
δύσκολο να αποφασίσω ότι ήμουν εναντίον αυτής της κατάστασης. Της αδικίας. Κι
ότι η κοινωνία στην οποία ζούσα ήταν λάθος. Και χρειαζόταν αναμόρφωση. Θυμάμαι
την ημέρα των Χριστουγέννων του 1971. 15χρονος, είχα πάει σε μια πορεία
διαμαρτυρίας anti-internment, κατά της φυλάκισης χωρίς δίκη. Οι στρατιώτες
είχαν προσπαθήσει να ανακόψουν τον ρου της και ελεύθεροι σκοπευτές έριχναν στο
ψαχνό. Γύρισα στο σπίτι και τα είπα στη μητέρα μου. Θέλω να πιστεύω ότι εκείνη
την ώρα αισθάνθηκε υπερηφάνεια για τον γιο της, που την ημέρα των
Χριστουγέννων έκανε πορεία για κάτι που πίστευε ότι ήταν δίκαιο. Ορθό».
Τρία χρόνια ύστερα από αυτή την πορεία, ο Μπένετ θα κατηγορηθεί για τη
δολοφονία αστυνομικού. Και θα καταδικαστεί σε ισόβια κάθειρξη. Στη φυλακή τού
Long Kesh έμεινε για έναν ολόκληρο χρόνο, μέχρι την αθώωσή του από το Εφετείο.
«Τότε γίνονταν μαζικές συλλήψεις», μου εξηγεί. «Δεν υπήρχε νέος καθολικός που
να μην τον είχαν συλλάβει. Άλλοι έμεναν για μια-δυο μέρες φυλακή. Άλλοι ήταν
τυχεροί και τους άφηναν αμέσως. Άλλοι, σαν κι εμένα… Αν πας στην Ιρλανδία
σήμερα και μιλήσεις με άνδρες της γενιάς μου, οι περισσότεροι θα σου πουν ότι
είχαν κάνει φυλακή». «Το μετάνιωσες που έμπλεξες έτσι;», τον προκαλώ. «Μη λες
“έμπλεξα”. Το μόνο πράγμα που έκανα ήταν να πηγαίνω σε πορείες και σε
πολιτικές συναντήσεις. Θα μετάνιωνα για το τι άνθρωπος θα ήμουν αν δεν είχα
“μπλέξει”, όπως λες κι εσύ!».
«Άσκοπη κι επικίνδυνη η 17Ν»
«Ας προσέξουμε τι εννοούμε με τον όρο “τρομοκρατία”. Είναι διαφορετικό όταν
η βία προέρχεται από μια κοινότητα, της οποίας τα μέλη αισθάνονται αδικημένα.
Έχουν υποστεί αλλεπάλληλες κοινωνικές και πολιτικές διακρίσεις. Και
αισθάνονται ότι ο μόνος τρόπος που τους απέμεινε για να εκφράσουν τον θυμό
τους είναι η βία. Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για το τι αποκαλούμε
“τρομοκρατία”. Οι σπασμωδικές και απομονωμένες πράξεις βίας τής 17Ν για εμένα
φαίνονται να είναι διαζευγμένες από τις επιθυμίες κάποιας κοινότητας. Γι’ αυτό
και αποτελούν μια μάταιη και αναποτελεσματική διαδικασία. Σαν οργάνωση, η 17Ν
είναι τελείως άσκοπη και επικίνδυνη. Για τους πάντες. Μου θυμίζουν τη φράξια
Κόκκινος Στρατός των Μπάαντερ-Μάινχοφ, στη Γερμανία του 1970. Όσο για το αν
υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος ανθρώπου που μπορεί να γίνει “τρομοκράτης”,
θα έλεγα ότι κάτω από ορισμένες συνθήκες όλοι μας είμαστε ικανοί για κάθε
είδους θηριωδία».
INFO
 |
Ρόναν Μπένετ, «Ουδέτερος Παρατηρητής», Εκδόσεις Πόλις, 2001. Τιμή: 14.52 ευρώ.
Στα Αγγλικά «The Catastrophist», Εκδόσεις Review, 1997. Τιμή: 5.59 £.
«Overthrown by Strangers», Εκδόσεις Review, 1992. Τιμή: 5.59 £.
«The Second Prison», Εκδόσεις Review, 1992. Τιμή: 5.59 £.
«Havoc in its Third Year», θα κυκλοφορήσει το 2003.
Google news
