Διαστάσεις Η κουλτούρα της ανασφάλειας

Να μάθουμε να ζούμε με την ανεργία, με την εγκληματικότητα, με την
τρομοκρατία. Να αναπτύξουμε μια «κουλτούρα της ανασφάλειας».

Αννόβερο, 2000. Σύμφωνα με τον Ούλριχ Μπεκ, «το ρίσκο μπορεί να συμβάλει στην ανάδυση μιας υπερεθνικής κοινής γνώμης»

Πριν από 20 χρόνια, οι άνεργοι στη Γερμανία ήταν δύο εκατομμύρια. Σήμερα έχουν
φθάσει τα τέσσερα. Και όμως, στην προεκλογική εκστρατεία τόσο ο Σρέντερ όσο
και ο Στόιμπερ συνέχισαν να μιλούν για τον στόχο της «πλήρους απασχόλησης».
Ίσως και να το πίστευαν κιόλας. Οι Γερμανοί, άλλωστε, έχουν την τάση να
ταυτίζονται με τη μισθωτή εργασία. Όταν ρωτάς έναν Γερμανό «Τι είσαι;», δεν
απαντά «καθολικός» ή «σοσιαλδημοκράτης», αλλά «υπάλληλος της Ζήμενς». Όλο το
σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, όλες οι ομάδες οικονομικών και κοινωνικών
συμφερόντων στηρίζονται στην εργασία. Στο μεταξύ, ο κόσμος αλλάζει. Στις
Ηνωμένες Πολιτείες, οι μισές θέσεις εργασίας είναι πλέον μερικού χρόνου ή
«ελαστικές». Στη Βρετανία, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 30%-40%. Όμως κανείς
Ευρωπαίος πολιτικός δεν τολμά να πει ότι η πλήρης απασχόληση είναι μια
χίμαιρα. Και οι λαϊκιστές το εκμεταλλεύονται.

Η μόνη λύση είναι να βγούμε από το μονοπώλιο της μισθωτής εργασίας και να
αναγνωρίσουμε ποικίλες μορφές δραστηριοτήτων, λέει στη Λιμπερασιόν ο
Γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ. Όπως το παλιό και ενιαίο μοντέλο της
οικογένειας αποσυντίθεται (και εμφανίζονται μονογονεϊκές οικογένειες ή
ζευγάρια ομοφυλοφίλων), έτσι πρέπει να αναγνωρίσουμε και άλλες μορφές
απασχόλησης: οικιακή εργασία, φιλανθρωπική εργασία, εργασία του πολίτη. Όλες
αυτές οι μορφές πρέπει να καλύπτονται από μια ελάχιστη ασφάλιση ανάλογη με τις
ανάγκες. Αυτό το βήμα θα ικανοποιούσε τις προσδοκίες της νέας γενιάς, που δεν
ξέρει πώς να συμφιλιώσει τον εγωισμό της, την ανάγκη για ατομικές πρωτοβουλίες
και την επιθυμία να κάνει κάτι για τους άλλους. Στην Αγγλία, πολλά καφέ ή
πολιτιστικά κέντρα λειτουργούν ήδη με βάση την αρχή της αλληλοβοήθειας. Αλλά η
Γερμανία φοβάται τα κοινωνικά πειράματα.

Αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα, λέει ο συγγραφέας της «Κοινωνίας του Ρίσκου»,
είναι να αναπτύξουμε μια κουλτούρα της ανασφάλειας. Ο μηδενικός κίνδυνος δεν
υπάρχει πλέον. Μια πολιτική που ισχυρίζεται ότι μπορεί να ελέγξει τα πάντα, να
υποτάξει τα πάντα, ξεκινά από λανθασμένες αρχές και οδηγεί στην αποτυχία. Η
σύγχρονη κοινωνία, λόγω των κινδύνων που παράγει, στηρίζεται στην εμπιστοσύνη.
Όταν μπαίνω σ’ ένα αεροπλάνο, υποθέτω ότι ο πιλότος ξέρει να το οδηγεί, χωρίς
να μπορώ να το επαληθεύσω. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όμως, αυτή η εμπιστοσύνη
έχει διαρραγεί. Ακόμη και μια επιστολή μπορεί να κρύβει έναν θανάσιμο κίνδυνο.
Πώς να αντιδράσουμε; Ο πρόεδρος Μπους προτείνει μια πολιτική, που θα
αποδειχθεί όμως αντιπαραγωγική. Το καλύτερο θα ήταν να αποδεχθούμε την
ανασφάλεια ως στοιχείο της ελευθερίας μας. Μοιάζει διεστραμμένο, αλλά η
ανασφάλεια είναι και μια μορφή εκδημοκρατισμού: πρόκειται για μια επιλογή,
ανανεούμενη διαρκώς, ανάμεσα σε πολλές εναλλακτικές λύσεις.