Χίλια ντοκουμέντα σύγχρονης ιστορίας

«Του αγαπητού φίλου και συντρόφου κ. Αλ. Σβώλου μ’ εξαιρετική τιμή και αγάπη, 29-9-45». Αφιέρωση του Νίκου Καζαντζάκη στην πρώτη σελίδα του «Σοσιαλιστικού Μανιφέστου»

Δυόμισι εκατομμύρια σπάνια έγγραφα και τουλάχιστον δέκα χιλιάδες φωτογραφίες,
ένας ολόκληρος θησαυρός ντοκουμέντων ανοιχτών στην έρευνα περιλαμβάνουν τα
Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας. Χίλια από αυτά τα ντοκουμέντα
παρουσιάζονται τη Δευτέρα για πρώτη φορά σε έκθεση, με τίτλο «Ο εικοστός
αιώνας των ΑΣΚΙ».

Άραγε τι είναι πιο σημαντικό, οι επιστολές του Νίκου Ζαχαριάδη στον Στάλιν ή
το χειρόγραφο με το «Σχέδιο Λίμνες», σε ρωσική μετάφραση, όπου εκτίθεται το
πολεμικό σχέδιο του Δημοκρατικού Στρατού στον Εμφύλιο με ημερομηνία 10-9-47
και με σκοπό την κατάληψη της Βόρειας Ελλάδας και την ανακήρυξή της σε
ανεξάρτητο κράτος.

– Τι είναι πιο συγκινητικό, τα κομμένα κεφάλια με τα κλειστά μάτια αγνώστων
αγωνιστών της Ααντίστασης ή, μήπως, οι μεγάλες ολοσέλιδες χειρόγραφες
εφημερίδες τοίχου των κρατουμένων στις φυλακές Αβέρωφ, που είχαν φροντίσει
ακόμα και για την εικονογράφηση.

Το πιο παλιό από τα εκθέματα δεν μπορεί να είναι άλλο από εκείνη την προκήρυξη
που τυπώθηκε το 1910 στον Βόλο και καλεί τους εργάτες και τους αγρότες να
υποστηρίξουν στις εκλογές τούς σοσιαλιστές.

Ιούνιος 1949. Ο Πωλ Ελυάρ, ως στέλεχος του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος, συναντά τους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στον Γράμμο (τον είχε υποδεχθεί η Διδώ Σωτηρίου). Μία από τις σπάνιες φωτογραφίες της έκθεσης των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας

Αλλού οι προκηρύξεις που τύπωνε το ΕΑΜ, σε άψογη γερμανική γλώσσα και στ’
αγγλικά. Τα βιβλιαράκια που τυπώθηκαν στα τυπογραφεία του Βουνού, με πολιτικά
και λογοτεχνικά κείμενα, οι φωτογραφίες του Πωλ Ελυάρ που ανέβηκε στον Γράμμο
ανάμεσα στους αντάρτες είναι όλα εκεί, μαζί με δείγματα από τον προδικτατορικό
«Ριζοσπάστη», ένα τμήμα των αρχείων του ΚΚΕ, του Ραδιοφωνικού Σταθμού Ελεύθερη
Ελλάδα, τις παράνομες εφημερίδες της Αντίστασης, δείγματα από τα αρχεία της
ΕΠΟΝ, τα οποία σώθηκαν γιατί θάφτηκαν μέσα σε γκαζοτενεκέδες στους κήπους
σπιτιών, μαζί με το αρχείο Σβώλου που ανακάλυψε ο Θόδωρος Τερζόπουλος στα
υπόγεια του σπιτιού του.

Η έκθεση αυτή ξεκινά από μια επέτειο – τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από
την ίδρυση του Αρχείου Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας – και συνοδεύεται από μια
σειρά εκδηλώσεων. Είναι η πρώτη φορά που αρχεία αυτού του τύπου είναι
ολοκληρωτικά ανοιχτά στην έρευνα. Σκοπός του Αρχείου είναι η συμβολή στην
έρευνα, ώστε η Ιστορία της Ελλάδας να στηρίζεται στις πηγές και όχι στους
θρύλους. Να γίνει η συγγραφή της Ιστορίας υπόθεση επιστημονικής προσέγγισης
και όχι ιδεολογικών σκοπιμοτήτων και ιδιοτέλειας.

Την έκθεση επιμελήθηκαν ο Κωστής Στάικος, και οι ιστορικοί του ΑΣΚΙ Φίλιππος
Ηλιού, Ιωάννα Παπαθανασίου και Βαγγέλης Καραμανωλάκης. Τη Δευτέρα 30
Σεπτεμβρίου, στις 7 μ.μ., έχει προγραμματισθεί συνάντηση με θέμα «Απολογισμός
και προοπτικές των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας». Πρόεδρος: Ρένα
Σταυρίδη-Πατρικίου. Ομιλητές: Φίλιππος Ηλιού, Σπύρος Ασδραχάς, Ιωάννα
Παπαθανασίου και Κώστας Στάικος.

INFO

Στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5). Από τη Δευτέρα 30 Σεπτεμβρίου (εγκαίνια
στις 8 μ.μ.) έως τις 11 Οκτωβρίου. Δευτέρα – Παρασκευή 10 π.μ. – 2 μ.μ. και 6
μ.μ. – 9 μ.μ. Σάββατο 10 π.μ. – 2 μ.μ.