ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μεγαλώνοντας απότομα

Όπως και σε πολλά άλλα ζητήματα (ερωτικά, κοινωνικά), έτσι και στην εργασία οι
σύγχρονοι νέοι μπαίνουν πρόωρα στον χορό. Ζητούν να βρουν απασχόληση όσο το
δυνατόν νωρίτερα. Ακόμη και με το κόστος να παραμεριστούν για ένα διάστημα οι
σπουδές τους, αυτές που στο ξεκίνημα εμφανίστηκαν ως οι μόνες εγγυήτριες της
επιτυχίας.

Προτιμότερο γι’ αυτούς φαίνεται πως είναι να αρπάξουν την πρώτη ευκαιρία από
το να περιμένουν μια καλύτερη δεύτερη.

Γίνονται έτσι μισο-επαγγελματίες πριν από το επάγγελμα, μισο-απασχολούμενοι
πριν από την πλήρη απασχόληση. Μοιάζουν ανυπόμονοι, νευρικοί. Όταν τους ρωτάμε
για τις αποφάσεις τους, παίρνουμε τις απαντήσεις που ήδη μαντεύουμε. Θα πουν
ότι χρειάζονται μια δουλειά για να είναι ανεξάρτητοι, για να μην επιβαρύνουν
την οικογένειά τους. Αλλά και στις περιπτώσεις που η οικογένεια διαθέτει
κάποια οικονομική άνεση, γιατί κι εκεί οι προστατευόμενοι βιάζονται για την
έξοδο; Επειδή εκεί αντιμετωπίζουν ένα άγχος άλλου τύπου που τους το
μεταβιβάζουν οι γονείς τους χωρίς να το θέλουν. Γνωρίζοντας εκείνοι πόση
προσπάθεια κατέβαλαν για να βγάλουν χρήματα, ειδοποιούν τα παιδιά τους να μην
επαναπαύονται, να μεριμνήσουν από τώρα για το αύριο.

Οι εξασφαλισμένοι κληροδοτούν την ανασφάλεια από φόβο μήπως αναγκαστούν να
πληρώνουν εφ’ όρου ζωής τα ασφάλιστρα.

Είναι γεγονός πως η εποχή όπου η ελληνική οικογένεια χαρακτηριζόταν από τις
θυσίες των γονιών για χάρη των βλαστών τους πέρασε. Όχι πως δεν φροντίζουν για
τα πάντα σχεδόν οι σημερινοί γονείς. Αυτό κάνουν και μάλιστα χωρίς να
λογαριάζουν τα έξοδα. Όμως πρέπει επιτέλους κι εκείνοι να ζήσουν και δεν
παύουν να σκέφτονται πως ανήκουν σε μια γενιά που έχει κι αυτή τα δικαιώματά
της ακόμη και απέναντι στα ανήλικα. Από τη μια είναι μεσήλικοι με υποχρεώσεις.
Από την άλλη είναι άτομα που επιθυμούν κι αυτοί να ζήσουν λιγάκι πιο ανέμελα
(πράγμα που ποτέ δεν πέρασε από τον νου των δικών τους γονιών της κατοχής και
του εμφυλίου). Ποια είναι η λύση στο πρόβλημα; Μία και μοναδική. Να αναθρέψουν
έτσι τα παιδιά ώστε να γίνουν μια ώρα γρηγορότερα ενήλικοι. Να γίνουν
«υπεύθυνοι», «ώριμοι», «ψημένοι» πριν ακόμη αγγίξουν τη φωτιά.

Μ’ αυτόν τον τρόπο οι νεώτεροι θα γίνουν πρώτα σύμμαχοι των πρεσβυτέρων στον
αγώνα της επιβίωσης, μετά σύμβουλοί τους (ήδη πολλοί νεαροί και νεαρές
νουθετούν στα είκοσί τους τις πενηντάρες μητέρες και τους πατέρες τους που
περνάνε μια «κρίση»). Και μετά η τελική φάση. Έχοντας πιάσει δουλειά,
πασχίζοντας παράλληλα να αποκτήσουν και το πτυχίο τους για μια βελτίωση, οι
γιοι και οι κόρες αναλαμβάνουν τον καινούργιο τους ρόλο. Είναι part-time
κηδεμόνες των κηδεμόνων τους.

Ήσυχοι πλέον οι τελευταίοι μπορούν να μεταμφιεστούν φορώντας τα ρούχα των
νέων, τα αθλητικά τους παπούτσια, αντιγράφοντας τις ζωηρές κινήσεις τους παρά
τα πρώτα σημάδια της αρθρίτιδας.

Ας μην υπερβάλλουμε όμως. Αν και ευάλωτη σε πολλά η οικογένεια στη χώρα μας,
εξακολουθεί να στέκεται στο πλευρό των παιδιών στις δύσκολες ώρες. Τόσο οι
μεγάλοι όμως όσο και οι μικροί είναι εκτεθειμένοι στην πίεση που ασκεί η
αγορά, η διαφήμιση, η μηχανή του σύγχρονου κόσμου που πρώτα απ’ όλα αλέθει τον
χρόνο.

Δεν έχει αξία ο «ανενεργός» χρόνος, αυτό ουσιαστικά είναι το κυρίαρχο μοτίβο,
ειπωμένο με όλα τα εμπορικά μέσα. Γύρω από τη λεία που λέγεται νεαρή συνείδηση
σχηματίζεται ένας κλοιός από αντικείμενα, εξαρτήσεις και υποσχέσεις. Μπορεί αν
θέλει να απλώσει ο καινούργιος πελάτης το χέρι του και να τα πάρει. Αφού,
βεβαίως, πριν βάλει το χέρι στην τσέπη του για να βρει εκεί όχι πλέον το
χαρτζιλίκι του, αλλά ένα ποσόν που πλησιάζει τον μισθό.

Η εκκρεμότητα έτσι, γνωστή και σαν εφηβικό σύνδρομο, παύει. Αν ο έφηβος (και
σε ηλικίες μεγαλύτερες) είναι αυτός που ελπίζει πως είναι «κάποιος», αλλά στην
πραγματικότητα δεν είναι ακόμη τίποτα (Ρ. Μούζιλ), τότε η κοινωνία του καιρού
μας του υποδεικνύει να γίνει αυτός ο κάποιος με το να αγοράζει όσα διατίθενται
για την ευχαρίστησή του.

Η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη. Μια τάση εφηβική ωθεί τον νέο να αποδείξει την
προσωπική του αξία (όπου περιλαμβάνεται η ευφυία, η χάρη, η δημιουργική ματιά
στον κόσμο). Από την άλλη, μια τάση γεροντική και πιο ισχυρή τον σπρώχνει να
κλειστεί μέσα σε όσα αποκτά και με τα οποία ταυτίζεται. Είμαι αυτό που
προλαβαίνω να έχω. Μόλις το δεχτεί αυτό, η υπόθεση τέλειωσε. Και μαζί της,
όλοι μας.

Όταν επομένως λέμε πως η κοινωνία υποφέρει από γήρανση, πρέπει να εννοούμε
κυρίως αυτό. Πως απ’ όλες τις μεριές πιέζονται οι νέοι να υποκύψουν στην
αγωνία της στενής προθεσμίας. Να πιστέψουν πως λιγοστεύει ο χρόνος τους όπως
και το οξυγόνο. Αυτούς από τους οποίους παίρνουμε αέρα τούς μεταχειριζόμαστε
σαν υποψήφιους ασθματικούς.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.