Διαστάσεις Οι φόβοι του Χόμπσμπομ

«Αμετανόητος κομμουνιστής»: έτσι χαρακτηρίζεται ο Έρικ Τζων Έρνεστ
Χόμπσμπομ στην αυτοβιογραφία του, που θα κυκλοφορήσει στις 30 Σεπτεμβρίου, με
τίτλο «Ενδιαφέρουσα Εποχή». Υποκλινόμαστε.

Έρικ Χόμπσμπομ: «Οι μεγάλες αυτοκρατορίες αποσυντίθενται με μεγάλη ταχύτητα»

Στον αιώνα που ξεκίνησε δεν θα υπάρξουν παγκόσμιοι πόλεμοι, όπως στον
προηγούμενο. Οι πόλεμοι θα είναι κυρίως περιφερειακοί, για παράδειγμα στην
Ασία. Η μοναδική περίπτωση μιας μεγάλης σύγκρουσης είναι ανάμεσα στις Ηνωμένες
Πολιτείες και στην Κίνα, τη μόνη χώρα που μπορεί να ανταγωνιστεί σήμερα την
Αμερική στον στρατιωτικό τομέα. Αφορμή θα είναι η Ταϊβάν, την οποία οι Κινέζοι
έχουν δεσμευτεί να ενσωματώσουν και οι Αμερικανοί να την υπερασπιστούν.

Ο λεγόμενος «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» δεν είναι πόλεμος. Πρώτον, διότι
δεν υπάρχει αντίπαλος εναντίον του οποίου μπορείς να πολεμήσεις, όπως μία
εχθρική δύναμη, ένα εχθρικό κράτος. Δεύτερον, διότι η τρομοκρατία δεν είναι
εχθρός, αλλά ένας προπαγανδιστικός όρος για να χαρακτηρίζουμε πράξεις ατόμων
που δεν μας αρέσουν, και που χρησιμοποιούν βία. Όλος ο κόσμος χρησιμοποιεί
βία: αυτούς που μας αρέσουν δεν τους χαρακτηρίζουμε τρομοκράτες, αλλά μαχητές
της ελευθερίας ή κάτι άλλο.

Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου μπορεί να ήταν θεαματικά και τραγικά, αλλά η
στρατιωτική και πολιτική τους σημασία δεν ήταν μεγάλη. Η ιδέα ότι η Αμερική
απειλείται από τους τρομοκράτες δεν είναι ρεαλιστική. Ήδη από την εποχή του
Πολέμου του Κόλπου έχει γίνει φανερό ότι σε έναν πόλεμο μεταξύ δυνάμεων του
Τρίτου Κόσμου και του Πρώτου Κόσμου, ο νικητής είναι δεδομένος. Το ερώτημα
είναι τι γίνεται μετά. Πώς εγκαθιδρύεται ένας μόνιμος έλεγχος, πώς εδραιώνεται
μια μόνιμη επέμβαση σε αυτές τις χώρες; Στο παρελθόν, ο κόσμος ήταν έτοιμος να
δεχθεί τη λογική της εξουσίας: κάπως έτσι μπόρεσαν οι Βρετανοί να διοικήσουν
την ινδική αυτοκρατορία. Αλλά η κατάσταση έχει αλλάξει.

Η λεγόμενη «συναίνεση της Ουάσιγκτον», δηλαδή ο φονταμενταλισμός της αγοράς,
φθάνει στο τέλος του, καθώς έχει αποτύχει παταγωδώς, κυρίως τα τρία με τέσσερα
τελευταία χρόνια. Στον βαθμό που θα επιστρέψουμε σε μια διεθνή πολιτική όπου
το Κράτος θα ελέγχει τις ακρότητες της αγοράς, θα υπάρξει χώρος για τις
οικονομίες του Νότου.

Οι μεγαλύτεροι φόβοι μου για το μέλλον είναι δύο. Η βαθμιαία εξασθένηση του
Κράτους, που γεννά αστάθεια και βία. Και η τεράστια αύξηση των κοινωνικών
ανισοτήτων που παρατηρείται εδώ και 20 – 30 χρόνια. Κερδισμένοι και από τις
δύο αυτές τάσεις είναι οι αντιδραστικοί, οι άνθρωποι που προκάλεσαν τις
μεγάλες τραγωδίες του 20ού αιώνα. Βλέπουμε γύρω μας να εξασθενούν οι αξίες του
ορθού λόγου και της προόδου, που έχουμε υπερασπιστεί με διάφορους τρόπους
όλοι, φιλελεύθεροι, σοσιαλιστές ή κομμουνιστές. Και να απλώνονται η ξενοφοβία,
ο ρατσισμός, ο οικονομικός φονταμενταλισμός και, κυρίως, ο θρησκευτικός
φονταμενταλισμός, που δυστυχώς έχει μολύνει όλες τις θρησκείες.

(Από συνέντευξη του μεγάλου Βρετανού ιστορικού, 85 ετών πια, στην Ελ
Παΐς)