Η «Λυσιστράτη» που νίκησε τον πόλεμο, αλλά και τη… βροχή

Ο Μίκης Θεοδωράκης, ανάμεσα στους πρωταγωνιστές της παράστασης, υποκλίθηκε στο τέλος, ξεσηκώνοντας το κοινό που παραβλέποντας την κακοκαιρία πήγε στην Επίδαυρο γι’ αυτόν και τη μουσική του

Όταν ο μαέστρος Νίκος Τσούχλος μέσα σ’ ένα λεκτικό παίγνιο ευχής και
αισιοδοξίας έλεγε, πως «ο Θεός της μετεωρολογίας και της μουσικής αγαπάει τον
Μίκη, γι’ αυτό δεν θα βρέξει στην Επίδαυρο, το Σάββατο», μέρα παράστασης της
«Λυσιστράτης», αυτό ακούστηκε κάπως υπερβολικό. Αλλά να που επαληθεύτηκε. Όταν
σ’ όλη την Ελλάδα οι βροχές ακύρωναν υπαίθριες εκδηλώσεις, όταν από τα
ραδιόφωνα άκουγες απειλητικά δελτία επιδείνωσης του καιρού και προτροπές στον
κόσμο να περιορίσει τις εξόδους του, στην Επίδαυρο κατέφθαναν οι θεατές, με
ομπρέλες και αδιάβροχα. Ήταν μάλιστα τόσοι, ώστε να θεωρείται επιτυχία η
εικόνα του μισογεμάτου κοίλου, που η βροχή επί μέρες μούλιαζε. Αλλά παρά την
παρατεταμένη αγωνία των καλλιτεχνών, που συμμετείχαν στην πολυπρόσωπη παραγωγή
του Μεγάρου Μουσικής, η παράσταση δόθηκε μέσα σε κλίμα ευφορίας.

Η μοναδική ατμόσφαιρα του αρχαίου θεάτρου ταίριαξε απόλυτα με το είδος
της λυρικής κωμωδίας του Μίκη Θεοδωράκη. Το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, όχι
απλώς «δέχτηκε» την γκραντιόζα παράσταση του Γιώργου Μιχαηλίδη, αλλά και σα να
την «ελευθέρωσε». Αξιοποιήθηκε η χάρις του λιμπρέτου με το αριστοφανικό ύφος,
το σκηνικό του Διονύση Φωτόπουλου αναδείχτηκε περιπαιχτικό και περιεκτικό στο
βάθος της σκηνής, ενώ το πλήθος των πρωταγωνιστών, των χορωδών, των χορευτών
και των μουσικών απλώθηκε στην ορχήστρα εκφράζοντας καλύτερα, απ’ ό,τι σε
κλειστό χώρο, το ύφος της λαϊκής κωμικής όπερας.

Το τελευταίο έργο του Μίκη Θεοδωράκη έκλεισε την αυλαία των φετινών
Επιδαυρίων. Η παράσταση αφιερώθηκε από το Φεστιβάλ στον Γιώργο Τσιπλάκο, τον
μεγάλο «απόντα», που έφυγε από τη ζωή μια βδομάδα πριν. Το πρώτο χειροκρότημα
ήταν στη μνήμη του. Κι αμέσως μετά άρχισε η δράση και η μουσική. Το κοινό,
στην πλειοψηφία του απροετοίμαστο για το είδος της μουσικής παράστασης που θα
παρακολουθούσε, καταχειροκρότησε τον Γιώργο Νταλάρα άμα τη εμφανίσει. Σιγά –
σιγά κατάλαβε πως θα ‘πρεπε να ‘ναι πιο φειδωλό στα χειροκροτήματα, τα οποία
σκέπαζαν τη μουσική. Παρ’ όλ’ αυτά συνέχισε να χειροκροτεί τον δημοφιλή
τραγουδιστή κάθε φορά που έβγαινε από τη σκηνή, ενώ με τον ίδιο τρόπο έδειξε
την προτίμησή του στα χορωδιακά κομμάτια.

Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει δίκιο όταν υποστηρίζει πως διά της επαναλήψεως
μαθαίνει ο κόσμος την όπερα. Εξοικειώνεται και καλλιεργείται. Ώς το τέλος της
παράστασης, που διήρκεσε δυόμισι ώρες, το κοινό έδειχνε περισσότερο
εξοικειωμένο μ’ αυτό που παρακολουθούσε, απ’ όσο μουδιασμένο παρακολουθούσε
στην αρχή. Άλλωστε η «Λυσιστράτη» και σαν θέμα του είναι γνωστή.

Οι τολμηρότητες, ο φαλλικός αριστοφάνειος οίστρος προσέφεραν τόση αμεσότητα
όση χρειαζόταν για να μη μένει απλός παρατηρητής και ακροατής. Εξάλλου ο
Γιώργος Μιχαηλίδης σκηνοθέτησε μια αριστοφανική παράσταση κυρίως και μια
τυπική όπερα. Εξ αρχής ο ποιητής – αφηγητής ενημέρωσε μουσικά το κοινό για το
έργο που θα ακολουθήσει.

Θα βρεθούμε στην Αθήνα και θα δούμε πως η Λυσιστράτη, με όπλο τα κάλλη των
γυναικών, εναντιώθηκε στον πόλεμο και έφερε την ειρήνη. Πριν αρχίσει η σωτηρία
της πατρίδας αρχίζει η φάρσα. Να μαζευτούν όλες οι γυναίκες και να πουν στους
άντρες τους ότι όσο κρατάει ο πόλεμος θα κρατάει και η ερωτική αποχή. Σαν ένα
παιγνίδι ζωής και τέχνης, κύλησε η παράσταση.

Μέσα από την αφέλεια του λευκού σκηνικού, με την γκαραζόπορτα – πύλη, τα
αυτοκινητάκια επί σκηνής, τα σπιτάκια ψηλά, και τα σουρεαλιστικά καραβάκια με
τα κατακόκκινα πανιά στην κορυφή, δόθηκε η αίσθηση μιας διαβολεμένης ουτοπίας.
Κι όταν η συνωμοσία των γυναικών έγινε πανελλαδική και ο ανδρικός πληθυσμός
ξεσηκωμένος με κόκκινα κοντάρια για φαλλούς κορύφωσε την κωμική εκμετάλλευση
της θηλυκής χάρης και της ανθρώπινης αδυναμίας, η μουσική απλώθηκε σε ρυθμούς
καλαματιανού, σε οικείες, εύφορες μελωδίες.

Και στην παράσταση της Επιδαύρου, όπως πέρυσι στις παραστάσεις που δόθηκαν στο
Μέγαρο Μουσικής, η σκηνή με τον «Μύθο» του Μάνου Χατζιδάκι από τη δική του
«Λυσιστάτρη», που έβαλε εμβόλιμη ο Μίκης σαν φόρο τιμής στον «ανταγωνιστή»
του, ξεσήκωσε αυθόρμητο χειροκρότημα.

Το φινάλε, με πλησίστια την παραγωγή, γύρω στα 180 άτομα επί σκηνής, ήταν
θριαμβευτικό. Όπως και το χειροκρότημα, που δυνάμωσε στον Γιώργο Νταλάρα
(ποιητή), στη Δάφνη Ευαγγελάτου (Λυσιστράτη), στην Αλεξάνδρα Παπαντζιάκου
(Λαμπιτώ), στη Μαρίνα Βουλογιάνη (Μυρρίνη), στον Ζάχο Τερζάκη (Πρόβουλο), στον
Δημήτρη Καβράκο (Κορυφαίο), στον Χριστόφορο Σταμπόγλη (Κήρυκα), στον Δημήτρη
Τηλιακό (Κινησία), στη χορωδία και την ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής,
στον σκηνοθέτη, και στον Μίκη Θεοδωράκη, που υποκλίθηκε τελευταίος.