ΓΝΩΜΗ Πολιτική, ευθύνη και τρομοκρατία

Μετά την παράδοση Κουφοντίνα, η «πολιτική» έγινε ξαφνικά η λέξη-κλειδί στο
μέτωπο της τρομοκρατίας. Επειδή τα αυτονόητα είναι αυτά που παραμερίζονται
πρώτα στον ελληνικό δημόσιο διάλογο, δεν θα ήταν ίσως άχρηστο να προσπαθήσουμε
να ξεκαθαρίσουμε τι είναι «πολιτικό έγκλημα», τι «πολιτική ευθύνη» και τι
στόχο υπηρετεί η προσπάθεια να συνδεθούν πρώτα μεταξύ τους και ύστερα με
ορισμένους από τους κατηγορουμένους.

Ο χαρακτηρισμός ενός εγκλήματος ή μιας σειράς εγκλημάτων ως πολιτικών είναι
έργο του δικαστή με βάση την ενδεχόμενη διαπίστωση της συνδρομής ορισμένων
στοιχείων (ανατροπή ενός καθεστώτος, αλλά όχι του δημοκρατικού πολιτεύματος –
πολιτικά, όχι όμως απλώς επειδή τα βάφτισε ο ίδιος έτσι, κίνητρα του δράστη).
Σε περίπτωση που αποδοθεί αυτός ο χαρακτηρισμός, η ποινική μεταχείριση
υπακούει σε ειδικούς κανόνες: οι δράστες δικάζονται από άλλο δικαστήριο,
μπορούν να αμνηστευθούν, είναι δυνατόν να επέλθει επιεικέστερη μεταχείρισή
τους, αλλά κρισιμότατο στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι αμφίβολο αν
«υπάγονται» στις διατάξεις του λεγόμενου αντιτρομοκρατικού νόμου. Ουδόλως
πάντως οι κολάσιμες πράξεις αποποινικοποιούνται ή ανέρχονται, στα μάτια του
νόμου τουλάχιστον, σε μια «ενδοξότερη» ποινική κατηγορία. Η υπεράσπιση,
βέβαια, της δημοκρατίας και του πολιτεύματος όχι μόνο δεν συνιστά έγκλημα,
ώστε να κριθεί με τα ίδια μέτρα, αλλά αποτελεί, σύμφωνα με το Σύνταγμά μας,
υποχρέωση κάθε Έλληνα πολίτη.

Όμως, ακόμα κι αν στοιχειοθετείται πολιτικό έγκλημα, ουδόλως παρέχεται
δικαίωμα στον δράστη του για την ανάληψη οποιασδήποτε πολιτικής ευθύνης. Γιατί
αυτή προϋποθέτει την ύπαρξη εντολής του κοινωνικού σώματος προς τον
«ευθυνόμενο», δηλαδή σύνδεση με τους όρους και τους κανόνες της δημοκρατίας.
Δεν νοείται πολιτική ευθύνη χωρίς εκφρασμένη, μέσα από τις υφιστάμενες τυπικές
διαδικασίες, ανάθεση αρμοδιότητας – η ευθύνη είναι η αναγκαία άλλη όψη της
αντιπροσώπευσης. Γι’ αυτό πολιτική ευθύνη έχει ο υπουργός και ο βουλευτής και
όχι ο δημοσιογράφος, ο καφενόβιος ή ο εγκληματίας. Ανάληψη αυτού του είδους
ευθύνης σημαίνει προσπάθεια επεξήγησης – πιθανώς και επανανομιμοποίησης – του
τρόπου με τον οποίο ο ευθυνόμενος χειρίστηκε τη λαϊκή εντολή. Δεν είναι νοητό
να αποτελεί μεθόδευση για την αποφυγή ή την ελάφρυνση των συνεπειών πολιτικών
ή μη πολιτικών, πάντως ποινικά κολάσιμων, πράξεων. Στην υπόθεση της 17Ν, εξ
όσων μπορούμε να συναγάγουμε από τα μέχρις στιγμής γνωστά στοιχεία, το
εκλογικό σώμα δεν φαίνεται να έδωσε, υπό καμία έκφανσή του, εντολή στα μέλη
της οργάνωσης να δράσουν όπως έδρασαν, ώστε αυτά να είναι σε θέση να αναλάβουν
την αναλογούσα πολιτική ευθύνη.

Η χρησιμοποίηση του όρου, επομένως, αποσκοπεί αποκλειστικά στη δημιουργία
εντυπώσεων, στη μεταφορά δηλαδή των πραγμάτων από το πεδίο της δικαιοσύνης και
της δημοκρατίας στον χώρο του δημοσίου θεάματος. Οι δικηγόροι των
κατηγορουμένων δικαιούνται, αλλά, κατά τη γνώμη μου, δεν νομιμοποιούνται να
επιχειρούν αυτή τη σύγχυση. Οι δικαστές, αύριο, διαθέτουν τα εφόδια να την
παραμερίσουν. Αλλά και οι πολίτες, σήμερα, οφείλουν να τη ζυγίζουν όσο τής
πρέπει και όσο αρμόζει στη συλλογική μας – κι αυτή τη φορά η λέξη κυριολεκτεί
– αξιοπρέπεια.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.