Δρόμοι

Οι επιστήμονες…

… έρχονται νωρίς το πρωί για να δουλέψουν σ’ αυτόν τον μικρό ελικοειδή κόλπο
με την υπέροχη θέα στη Μεσόγειο. Πίσω τους βρίσκεται ο θεσπέσιος κόλπος Κότορ
και τα απότομα βουνά, μπροστά τους η ανοιχτή θάλασσα, λίγες ώρες με το πλοίο
από την Ιταλία. Οι άνδρες όμως έχουν καρφωμένα τα μάτια τους στο έδαφος.
Κινούνται αργά και προσεκτικά, όπως οι αρχαιολόγοι, και μαζεύουν δείγματα από
το έδαφος και τους βράχους. Φορούν στολές που τους προστατεύουν από το κεφάλι
μέχρι τα πόδια. Σε ολόκληρο τον κόλπο υπάρχουν ταμπέλες που γράφουν:
«Ραδιενεργός κίνδυνος. Απαγορεύεται η είσοδος». Οι επιστήμονες από το
Μαυροβούνιο αναζητούν υπολείμματα από τον πόλεμο, κυρίως σφαίρες με ελαφρά
ραδιενεργό απεμπλουτισμένο ουράνιο.

Την τελευταία…

… ημέρα του πολέμου κατά της Γιουγκοσλαβίας, το 1999, αμερικανικά μαχητικά
αεροσκάφη πραγματοποίησαν εδώ 480 επιθέσεις. Δεν σκοτώθηκε κανείς. Για τους
επιστήμονες, όμως, αυτή η επίθεση είναι ανεξήγητη. Τα μόνα σημάδια κάποιας
περασμένης ζωής είναι ένα κατεστραμμένο καταφύγιο και μερικά ερείπια ηλικίας
ενός αιώνα, απομεινάρια από την Αυστρο-ουγγρική αυτοκρατορία. «Δεν
καταλαβαίνουμε γιατί έπρεπε να επιτεθούν και να μολύνουν τον τόπο την
τελευταία ημέρα του πολέμου», λέει στη «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο Πέρκο Βούκοτιτς,
καθηγητής Πυρηνικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Μαυροβουνίου και επικεφαλής
της 12μελούς ομάδας απολύμανσης. Η ομάδα έχει συλλέξει σφαίρες και θραύσματα,
ορισμένα από τα οποία ήταν θαμμένα βαθιά στο έδαφος. Όπως λένε, όμως, το
μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι το περίβλημα σε πολλές σφαίρες έχει σπάσει και
το ουράνιο έχει αποσυντεθεί, με αποτέλεσμα να μετατραπεί σε τοξική σκόνη. Ο
αέρας τη μεταφέρει μακριά και ο κόσμος μπορεί να την εισπνεύσει και να
μολυνθεί.

Το έργο…

… που γίνεται στο Μαυροβούνιο είναι η πρώτη αποστολή καθαρισμού του ουρανίου
στα Βαλκάνια. Το ΝΑΤΟ έχει αναγνωρίσει ότι έριξε μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών
με απεμπλουτισμένο ουράνιο τόσο στη Βοσνία, το 1995, όσο και στο Κόσοβο, τη
Σερβία και το Μαυροβούνιο, το 1999. Τα πυρομαχικά αυτά μπορούν να διαπερνούν
στόχους όπως άρματα μάχης. Παρ’ όλο όμως που έχει αφαιρεθεί το πιο ραδιενεργό
τους κομμάτι, εξακολουθούν να εκπέμπουν ελαφρά ραδιενέργεια. Στην Ευρώπη έχουν
γίνει πολλές συζητήσεις για τη σκοπιμότητα της χρήσης αυτών των πυρομαχικών,
καθώς υπάρχουν φόβοι ότι μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στους
ανθρώπους και στο περιβάλλον.

«Έπρεπε…

… να κάνουμε μια επιλογή, αφού κανείς δεν γνωρίζει την αλήθεια», λέει ο δρ
Βούκοτιτς. «Ή δεν θα λέγαμε τίποτα και θα κλείναμε τον κόλπο ή θα ξεκινούσαμε
τον καθαρισμό του». Η ομάδα ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του Περιβαλλοντικού
Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών, που έχει πραγματοποιήσει τη μοναδική
ολοκληρωμένη μελέτη για τις επιπτώσεις των πολέμων των Βαλκανίων στο
περιβάλλον. Σε μια από τις εκθέσεις της, η Υπηρεσία αναφέρει ότι καθώς η
μακροπρόθεσμη συμπεριφορά του απεμπλουτισμένου ουρανίου δεν είναι γνωστή, οι
αρχές θα πρέπει να απαγορεύουν την πρόσβαση του κοινού σε περιοχές που πιθανόν
να έχουν μολυνθεί.