Ψηλαφώντας τα θραύσματα

Μουδιασμένοι θεατές, μαγνητισμένοι από τη φρίκη του μοιραίου, αναρωτιόμαστε ακόμη το πόσο επηρρέασε τη ζωή και τον πολιτισμό μας. Αυτό αναψηλαφούν και τα τηλεοπτικά αφιερώματα στην 11η Σεπτεμβρίου αυτές τις ημέρες

Ένα χρόνο μετά ψηλαφούμε την κολοσσιαία γούβα που άφησαν τα συντρίμμια των
δίδυμων πύργων την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, μάλλον αμήχανοι για το τι ακριβώς
μας συνέβη, ίσως και ανήμποροι να διαγνώσουμε τόσο νωρίς, ωστόσο με τη
σιγουριά ότι οι φόβοι του πρώτου καιρού για δραματικές αλλαγές δεν δικαιώθηκαν
στο ακέραιο.

Αυτό τουλάχιστον ήταν το συμπέρασμα της πρώτης εκπομπής του Παύλου Τσίμα – στο
δυναμικό της ΝΕΤ πλέον – με τίτλο «Ένας χρόνος μετά», συνομιλητές τον Μίμη
Ανδρουλάκη και τον Ανδρέα Ανδριανόπουλο, συνεντεύξεις με τον Κόλιν Πάουελ, την
Κοντολίζα Ράις, τον Σάμιουελ Χάντινγκτον, τον Νόαμ Τσόμσκι και ντοκιμαντέρ για
τον πόλεμο στο Αφγανιστάν.

Η δυσκολία να ερμηνευτούν σε βάθος τα αποτελέσματα εμφανής.
Αποτελέσματα σίγουρα όχι τόσο σημαντικά για την ανθρωπότητα όσο στην αρχή
νομίσαμε. Όχι όσο η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού το 1989, που για τον
Χάντιγκτον ήταν το τέλος του σύντομου 20ού αιώνα, όπως ο ίδιος είπε σε
συνέντευξή του στην εκπομπή. Ίσως ούτε η αρχή του 21ου, όπως θα ήθελαν
ορισμένοι που ήλπισαν να στηρίξουν τη «νέα» και «μοναδική σκέψη» στον τρόμο
και την αβεβαιότητα. Αν και ο Νόαμ Τσόμσκι ήταν κατηγορηματικός ως προς αυτό:
η κυβέρνηση προώθησε μια «πατριωτική πράξη», που σημαίνει «σιωπή». Οι πολίτες
πρέπει να είναι πιο υπάκουοι.

Ωστόσο ο Αμερικανός διανοητής διακρίνει αλλαγή στη συμπεριφορά των πολιτών,
που πλέον δεν είναι αδιάφοροι όπως παλιά για το τι συμβαίνει γύρω τους.

Τι συμβαίνει άραγε; Άλλαξαν οι συμμαχίες, άλλαξε η αμερικανική στάση απέναντι
στον κόσμο, η Κίνα που ήταν ο ανταγωνιστής των ΗΠΑ έγινε ο ισχυρότερος
σύμμαχός τους, η Ρωσία το ίδιο, αλλά όχι τόσο για να αντιμετωπιστεί από κοινού
η Αλ Κάιντα, όσο για τα πετρέλαια του Καυκάσου στα οποία προσβλέπουν οι
Αμερικανοί.

Η Αλ Κάιντα παραμένει μια σκοτεινή σκιά, μια απειλή άπιαστη ακόμη, όπως
και ο Μπιν Λάντεν που όσο περνάει ο καιρός μοιάζει όλο και περισσότερο με
αφορμή για να επιταχυνθούν σχέδια αναπόφευκτα, επισημαίνουν οι Μίμης
Ανδρουλάκης και Ανδρέας Ανδριανόπουλος. Τα σκληρά καθεστώτα των Αραβικών
Εμιράτων, που υποστηρίχθηκαν από τη Δύση, όπως και ο Σαντάμ Χουσεΐν από τους
Αμερικανούς, παραμένουν πληγές του πολιτισμού, που ακόμη βρίσκεται στη
διάγνωση των ασθενειών του.

Τον Ρουσό θυμίζει ο Χάντιγκτον δίνοντας και το στίγμα της αμερικανικής στάσης:
«Ο ισχυρότερος δεν είναι ποτέ αρκετά ισχυρός για να είναι πάντα ο αφέντης
εκτός αν μετατρέψει την ισχύ σε δίκαιο και την υπακοή σε καθήκον».

Χάσκουμε ακόμη επάνω από την πληγωμένη γούβα της Νέας Υόρκης, που δέχεται
200.000 επισκέπτες, όπως μας πληροφορεί ο ανταποκριτής της ΝΕΤ Μιχάλης
Γρυπιώτης. Θα την κοιτούν μαγνητισμένοι από την απορία και την θλίψη που γεννά
το μοιραίο.

Με το ίδιο συναίσθημα παρακολουθήσαμε και το ντοκιμαντέρ για την επίθεση των
Αμερικανών στα βουνά του Αφγανιστάν, που πρόβαλε η εκπομπή συμπληρώνοντας την
εικόνα της απειλητικής αμηχανίας του ισχυρού απέναντι στο λάθος του. Και μια
νέα καταιγίδα καιροφυλακτεί να πλήξει το Ιράκ.

Θύμισε την περιγραφή του μαρξιστή Βάλτερ Μπέντζαμιν για τον πίνακα
Angelus Novus του Paul Klee: «Το πρόσωπό του είναι στραμμένο στο παρελθόν…
Να μπορούσε μονάχα να αναστήσει τους νεκρούς και να συναρμολογήσει τα
θραύσματα! Αλλά, νάτη, η καταιγίδα έρχεται απ’ τη μεριά του Παραδείσου και
πέφτει στα φτερά του με τέτοια ορμή που δεν μπορεί πια να τα κλείσει. Χωρίς
αντίσταση τον οδηγεί στο μέλλον, όπου έχει στραμμένη την πλάτη του, ενώ ο
σωρός απ’ τα συντρίμμια στα πόδια του υψώνεται μέχρι τον ουρανό. Αυτή την
καταιγίδα ονομάζουμε πρόοδο» (από την «Εποχή των Άκρων, ο Σύντομος 20ός
Αιώνας», του Hobsbawm, εκδ. Θεμέλιο).