ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τάξη και Σχολείο…

Το τέλος του Αυγούστου παραπέμπει στην επιθυμία της επιστροφής μας σε οικείους
χώρους. Στο σπίτι μας με τα γνώριμα αντικείμενα, στους ρυθμούς της καθημερινής
ζωής, στους φίλους και στο περιβάλλον της πόλης που κατοικούμε.

Αυτή η εποχή με πάει πολύ μακριά στα σχολικά μου χρόνια, σε εποχές πολύ
δύσκολες για τον τόπο μας, που έχουν χαράξει βαθιά μέσα μου ανεξίτηλα ίχνη από
την ατμόσφαιρα της επιστροφής στο σχολείο και στην τάξη, κάποιους ξεχωριστούς
δασκάλους και συμμαθητές, τα θρανία, τον σπόγγο με τις κιμωλίες, τον
μαυροπίνακα, την αυλή με το βουητό του διαλείμματος…

Το σχολικό κτίριο αλλά και οι δραστηριότητες που εκτυλίσσονται στο σχολείο
συνδέονται άμεσα με την τάξη, με τη διττή έννοια της λέξης χώρος διδασκαλίας
αλλά και οργάνωση, επανάληψη, διαδοχή, μια αναφορά σε αυτονόητα, τα οποία σε
κάθε διατύπωση προγράμματος σχολικού κτιρίου θεωρούνται δεδομένα.

Οι τάξεις αναπτύσσονται γραμμικά κατά το μήκος του διάδρομου – συνήθως
εσωτερικού και σπάνια ημιυπαίθριου.

Τα εργαστήρια και οι ειδικές αίθουσες στις οποίες εντάσσονται και οι χώροι
άθλησης και υγιεινής, συμπληρώνουν συνοπτικά το κτιριολογικό πρόγραμμα για τις
πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Το στερεότυπο του σχολικού κτιρίου έχει για καλά ριζώσει στη συνείδηση όσων
εμπλέκονται στον προγραμματισμό, τη διατύπωση του προγράμματος, τον σχεδιασμό
και την «κατοίκηση» αυτού του τόσο σημαντικού για τον πολιτισμό κτιριακού
συνόλου.

Ο L. Kahn δίδασκε ότι πριν να ασχοληθούν οι μαθητές του με τα μετρήσιμα,
δηλαδή στην περίπτωση του σχολείου, με επιφάνειες, αριθμό τάξεων και άλλα
στοιχεία του δεδομένου προγράμματος, θα πρέπει να σκεφτούν αυτά που δεν
μετρούνται με αριθμούς.

Θα πρέπει να αναζητούν τις πραγματικές ανάγκες που δεν αναφέρονται, π.χ., σε
ένα συγκεκριμένο σχολείο αλλά στην ουσία, στη φύση της εκπαιδευτικής
διαδικασίας.

Η αρχιτεκτονική, υποστήριζε, είναι η σωματοποίηση του μη μετρήσιμου, μια
καθαρά πνευματική προσφορά.

Δεν είναι καθόλου απλό, κατά την «άσκηση» του επαγγέλματος, να προτείνεις
έπειτα από την αναθεώρηση και την αναδιοργάνωση του προγράμματος, θεαματικές
ανατροπές στις καθιερωμένες δομές, πάντα όμως όταν η διαδικασία της εμβάθυνσης
και η προσέγγιση των πραγματικών αναγκών προηγείται, ο σχεδιασμός κερδίζει σε
ποιότητα χώρων.

Ένα παράδειγμα για την κατανόηση αυτής της διαδικασίας, είναι το σχολείο στα
Πευκάκια.

Ο Δ. Πικιώνης ξέφυγε από τα στερεότυπα, οι τάξεις επεκτείνονται στο ύπαιθρο με
τρόπο μοναδικό και ο ιδρυματικός διάδρομος έχει καταργηθεί.

Αντίστοιχες ανατροπές έχει προτείνει ο Τάκης Ζενέτος στο γνωστό πλέον Σχολείο
στον Άγιο Δημήτριο, στο Μπραχάμι, με την κυκλική και αμφιθεατρική ανάπτυξη των
τάξεων.

Είχαμε τη χαρά να ξαναδούμε το σχολείο αυτό, με τα ευρηματικά στέγαστρα
ηλιοπροστασίας, στην έκθεση του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής και του
Μουσείου Αρχιτεκτονικής της Φρανκφούρτης που λειτουργεί ακόμα, οργανωμένη από
το Κ.Α.Μ., στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά.

Δεν χρειάζονται επιχειρήματα για να υποστηριχθεί η επιτακτική ανάγκη
αναθεώρησης των στερεοτύπων και η ουσιαστική ποιότητα χώρου στα σχολικά
κτίρια. Είναι γνωστές οι ελλείψεις, οι στοιχειώδεις ανάγκες θέρμανσης,
ηλεκτρικού, ακόμα και νερού που δημιουργούν άπειρα προβλήματα στα ήδη
υπάρχοντα σχολεία.

Είναι επίσης γνωστό ότι ορισμένα από τα ειδικά σχολεία, όπως τα μουσικά
Γυμνάσια – Λύκεια της πρωτεύουσας, με ένα τόσο ενδιαφέρον κτιριολογικό
πρόγραμμα, λειτουργούν σε υπάρχοντα κτίρια χωρίς τις αναγκαίες προσαρμογές και
υποδομές.

Δάσκαλοι και μαθητές υποφέρουν από το κρύο τον χειμώνα και η έλλειψη
στοιχειώδους ηχομόνωσης καθιστά τη διδασκαλία προβληματική.

Παρ’ όλα αυτά θα πρέπει επιτέλους να αναγνωριστεί, κι ας φαίνεται κοινότοπο,
ότι αν η ουσιαστική παρέμβαση στον πολιτισμό αρχίζει από μια συνολική φροντίδα
που θα κάλυπτε αποτελεσματικά όλες τις ανάγκες της παιδείας, η αναβάθμιση του
σχολικού περιβάλλοντος θα ήταν από τις πρώτες επιλογές.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.