Ένας τάφος απέδειξε το δίκιο του Ναπολέοντα

Ό,τι απέμεινε από τον σκελετό ενός στρατιώτη του Ναπολέοντα, στον μαζικό τάφο έξω από το Βίλνιους της Λιθουανίας. (Φωτογραφία: Pascal Adalian/AFP)

Ήταν πεζικάριοι. Οδοιπορούσαν από τη Μόσχα, σ’ εκείνη την τραγική υποχώρηση
των στρατευμάτων του Ναπολέοντα, το 1812. Τα πτώματά τους βρέθηκαν, τυχαία, σ’
έναν μαζικό τάφο στην πρωτεύουσα της Λιθουανίας Βίλνιους και το εύρημα έρχεται
να φωτίσει άγνωστες λεπτομέρειες για τις πιο τραγικές στιγμές της πολεμικής
ιστορίας στην Ευρώπη.

Τις αναλύσεις και την εκταφή των σωμάτων έχουν αναλάβει από κοινού ομάδες
Λιθουανών αρχαιολόγων και Γάλλων ειδικών. Τα έως τώρα συμπεράσματά τους
αποδεικνύουν ότι οι 2.000 νεαροί άνδρες που θάφτηκαν εκεί πέθαναν από το κρύο,
την πείνα και τις επιδημίες και όχι από τα αντίποινα των Ρώσων, μετά την
αποτυχημένη εκστρατεία του Ναπολέοντα στην παγωμένη επικράτεια.

«Είναι μια μοναδική ευκαιρία να αποδείξουμε ιστορικές εκτιμήσεις και
λεπτομέρειες σχετικά με την υποχώρηση των στρατευμάτων του Ναπολέοντα», λέει ο
Γάλλος ανθρωπολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μασσαλίας, Olivier Dutour,
στη βρετανική εφημερίδα «Guardian» και σημειώνει πως «για πρώτη φορά, έχουμε
τη δυνατότητα να δούμε και να παρατηρήσουμε ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν
πριν από περίπου δύο αιώνες. Η Ιστορία μοιάζει να είναι ζωντανή, κι αυτό είναι
εντυπωσιακό! Ιδιαίτερα όταν μιλάει κανείς για στιγμές που είναι βαθιά
ριζωμένες στη συλλογική μνήμη όλων των Γάλλων».

Εκατόν ενενήντα χρόνια πριν, ο αυτοκράτορας Ναπολέων, ο οποίος είχε ήδη υπό
την κυριαρχία του το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, επιτέθηκε στη Ρωσία. Ήταν
Ιούνιος του 1812. Πεντακόσιοι χιλιάδες στρατιώτες διέσχιζαν τη Λιθουανία, με
προορισμό τη Μόσχα, σε μία από τις πιο καλά οργανωμένες εκστρατείες που έχει
καταγράψει η Ιστορία. Έξι μήνες αργότερα, όσοι επέζησαν (περίπου 40.000,
εξαθλιωμένοι άνδρες) γύριζαν πίσω στη λιθουανική πρωτεύουσα Βίλνιους, αυτήν τη
φορά σε πορεία υποχώρησης. Κρύωναν και αποζητούσαν απεγνωσμένα φαγητό. Λέγεται
μάλιστα πως ορισμένοι έκαναν επιδρομές στις τοπικές ιατρικές σχολές και έφαγαν
τα ανθρώπινα όργανα που διατηρούνταν εκεί, μέσα σε φορμόλη.

Οι στρατιώτες περπατούσαν σε θερμοκρασία που πολλές φορές έπεφτε και κάτω από
τους μείον πέντε βαθμούς Κελσίου, ενώ οι Ρώσοι πέρασαν περίπου τρεις μήνες
προσπαθώντας να καθαρίσουν την περιοχή από τα πτώματα. Δεν μπορούσαν να
σκάψουν τάφους στο παγωμένο έδαφος, γι’ αυτό δοκίμασαν να κάψουν τους νεκρούς,
όμως ο καπνός και η δυσωδία ήταν αφόρητα. Έτσι, πέταξαν ορισμένους μέσα σ’ ένα
οχυρωματικό χαντάκι που είχαν σκάψει νωρίτερα οι ίδιοι οι Γάλλοι.

Αυτό το χαράκωμα, που απλωνόταν σε 100 τετραγωνικά μέτρα, το ανακάλυψαν
τυχαία, πριν από έναν χρόνο, εργάτες που περνούσαν τηλεφωνικές γραμμές σε μία
παλιά στρατιωτική βάση των Σοβιετικών, στην πόλη Βίλνιους. Οι πρώτοι ερευνητές
που έφθασαν στην περιοχή, αρχικά πίστεψαν πως πρόκειται για θύματα των ναζί ή
των κομμουνιστών από τις δεκαετίες του ’40 και του ’50. Όταν όμως μελέτησαν τα
απομεινάρια των ρούχων, διάφορα σπασμένα κουμπιά και μικροαντικείμενα που
βρέθηκαν κοντά στα πτώματα, συνειδητοποίησαν πως επρόκειτο για τα στρατεύματα
του Βοναπάρτη. «Δεν φορούσαν όλοι γαλλικές στολές. Ανάμεσά τους υπήρχαν επίσης
Πορτογάλοι, Ιταλοί, Ελβετοί – στρατιώτες 20 διαφορετικών εθνικοτήτων», λέει ο
Olivier Poupard, υπεύθυνος εξωτερικών υποθέσεων στη γαλλική πρεσβεία στο
Βίλνιους, στο διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο Ασοσιέιτεντ Πρες.

Οι επιστήμονες, οι οποίοι ανέλαβαν την λεπτομερέστερη έρευνα, είδαν πως οι
σκελετοί ήταν ανέπαφοι, κάποιοι κουλουριασμένοι και κατέληξαν στο συμπέρασμα
πως πέθαναν από το κρύο και την πείνα και όχι από σφαίρες ή κανόνια. Έχουν ήδη
δώσει δείγματα για αναλύσεις DNA, προκειμένου να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν
την υπόθεση ότι ορισμένοι πέθαναν από τύφο.

Τσαϊκόφσκι και Τολστόι

Θεωρήθηκε ως η πιο λανθασμένη στρατηγική κίνηση όλων των εποχών. Ήταν
Ιούνιος του 1812 – το έτος στο οποίο ο Τσαϊκόφσκι αφιέρωσε αργότερα τη διάσημη
«Εισαγωγή, 1812». Ο Τολστόι έγραψε για τα γεγονότα στο μεγαλύτερο διήγημά του,
το «Πόλεμος και Ειρήνη». Στόχος της εκστρατείας στη Ρωσία για τον Ναπολέοντα
Βοναπάρτη ήταν να πιέσει τον τσάρο Αλέξανδρο Α’ να συμπλεύσει με τον
αποκλεισμό της Βρετανίας, που είχε ήδη οργανώσει ο ίδιος. Λιθουανία και
Πολωνία είδαν τους στρατιώτες του Ναπολέοντα ως απελευθερωτές από τους Ρώσους,
οι οποίοι είχαν υπό τον έλεγχό τους από το 1795. Στα μέσα του Σεπτεμβρίου, ο
Ναπολέοντας είχε φθάσει στο Κρεμλίνο. Περίμενε εκεί επί πέντε εβδομάδες,
ελπίζοντας πως ο τσάρος θα συνθηκολογήσει και θα υπογράψει τη συνθήκη ειρήνης
που υπαγόρευαν οι Γάλλοι. Στο τέλος Οκτωβρίου διέταξε υποχώρηση, καθώς ο
χειμώνας είχε ήδη αρχίσει. Πολλοί ιστορικοί θεωρούν πως με την απόφασή του
αυτή προδίκασε την τύχη του στο Βατερλώ, τρία χρόνια αργότερα. Ελάχιστοι
στρατιώτες επέζησαν από αυτή την πορεία υποχώρησης…