Άνθρωποι και σκουπίδια

Θλίψη και φόβος. Το γκέτο της Αλεξάντρα είναι ορατό από τον ασφυκτικά
φυλασσόμενο χώρο του Σάντον, όπου συνεχίζονται οι εργασίες της Παγκόσμιας
Διάσκεψης για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη. Κατά κάποιον τρόπο οι κάτοικοι της
Αλεξάντρα, που – άγνωστο γιατί – έχει ελληνικό όνομα, είναι οι πρωταγωνιστές
της Διάσκεψης.

Το γκέτο είναι ορατό από τον χώρο του Σάντον. Μια παραγκούπολη δίπλα στους ουρανοξύστες

Γι’ αυτούς ακριβώς «τσακώθηκαν» χθες το βράδυ σε μια επεισοδιακή συνεδρίαση οι
εκπρόσωποι των ΗΠΑ και της Ε.Ε. Για την πρόσβαση των κατοίκων του γκέτο
Αλεξάντρα οι οποίοι ζουν από τα σκουπίδια και δεν νιώθουν τίποτα – πια – όταν
πυροβολούν έναν λευκό για να του κλέψουν το κινητό τηλέφωνο, ή το μίνι μπας με
το οποίο κινείται… Οι ίδιοι είναι αμφίβολο αν θα το μάθουν ποτέ και η ροή
της ειδησεογραφίας από το Μίντια Σέντερ του Σάντον είναι το τελευταίο που τους
ενδιαφέρει.

Είναι η πρώτη μου ημέρα στη Γιοχάνεσμπουργκ. Βρέχει και κάνει κρύο. Ο
Ιερεμίας, ένας μαύρος οδηγός που ζει με την οικογένειά του στο σοβέτο, δεν
χαίρεται και πολύ όταν ακούει τον προορισμό. Κλειδώνει τις ασφάλειες στο μίνι
μπας και ξεκινάμε. Το Γιοχάνεσμπουργκ είναι χτισμένο σε ένα υψίπεδο, περίπου
1.800 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Διασχίζουμε λεωφόρους με τρεις λωρίδες σε
κάθε ρεύμα και το βλέμμα χάνεται στους λόφους δεξιά και αριστερά. Δέντρα με
αφρικανικά κόκκινα λουλούδια εναλλάσσονται με στιβαρά φυλλοβόλα που έχουν
χοντρούς κορμούς. Η πόλη είναι αραιοκατοικημένη σαν πλούσιο αμερικανικό
προάστιο.

Στρίβοντας δεξιά στη Λεωφόρο Βάσκο ντε Γκάμα τα αφήνουμε όλα αυτά πίσω μας.
Ακριβώς πίσω από ένα (;) συνεχόμενο μεταλλικό παραπέτασμα, που διακόπτεται από
τις εισόδους, ξεκινάει το γκέτο.

Εδώ δεν έχει δέντρα, ούτε γκαζόν, ούτε καν πινακίδες με «στοπ». Στις
διασταυρώσεις ένας μαύρος υπάλληλος του δήμου βάφει με λευκή μπογιά το σήμα
«στοπ» στην άσφαλτο.

Το μίνι μπας κινείται αργά στους δρόμους του γκέτο που σφύζουν από ζωή.
Προσπερνά ηλικιωμένους άντρες που σέρνουν καροτσάκια με δύο ρόδες. «Κουβαλάνε
σκουπίδια» απαντά ο Ιερεμίας, που ως οδηγός ξένων αποστολών, εκτός από Ζουλού
μιλάει και σε συνεννοήσιμα αγγλικά. Παραδόξως, όλοι όσοι σέρνουν αυτά τα άθλια
καροτσάκια μοιάζουν πολύ μεταξύ τους. Θα τους δούμε τις άλλες ημέρες να
διασχίζουν τις διασταυρώσεις του Σάντον σέρνοντας κυρτοί το καροτσάκι. Το μόνο
άσπρο πάνω τους είναι τα γκρίζα μαλλιά. Στο πλούσιο Σάντον δείχνουν σαν
επικίνδυνοι άστεγοι. Οι ίδιοι ούτε που γυρνάνε να κοιτάξουν τις άσπρες
Μερσεντές που είναι το επίσημο όχημα των κυβερνητικών αποστολών για τη
Διάσκεψη. Απλώς, μεταφέρουν τα σκουπίδια.

Μικρός στρατός. Από το Σάντον στην Αλεξάντρα με το αυτοκίνητο η
απόσταση είναι περίπου 10 λεπτά. Με τα πόδια και σέρνοντας ένα βαρύ καροτσάκι,
πολύ περισσότερο.

Στους δρόμους του γκέτο μοιάζουν σαν μικρός στρατός, καθώς ενώνονται.
Ακολουθούμε με το διπλοκλειδωμένο μίνι μπας το ρεύμα των ανδρών με τα
καροτσάκια.

Η διαδρομή γίνεται μέσα από πολύ χαμηλά σπιτάκια φτιαγμένα από τσίγκο. Στις
χωμάτινες αυλές τους γυναίκες απλώνουν μπουγάδες, ενώ τα πιτσιρίκια είναι
παντού.

«Σε κάθε σπιτάκι ζουν και είκοσι άτομα», λέει ο Ιερεμίας που κοιτάζει συνέχεια
γύρω, ενώ βρίσκεται σε εγρήγορση. Στο γκέτο δεν υπάρχει αποχέτευση. Το νερό
και η τουαλέτα είναι ένδειξη πολυτέλειας. Το ζήτημα της πρόσβασης στο πόσιμο
νερό και οι συνθήκες υγιεινής αποτελούν ένα από τα σημαντικά κεφάλαια της
Διάσκεψης. Αμφίβολο όμως αν θα υπάρξει κατάληξη ικανή να αλλάξει τη σκληρή
καθημερινότητα των κατοίκων του γκέτο.

Παιδιά παίζουν ανάμεσα στα σκουπίδια.Χιλιάδες οικογένειες ζουν στις παράγκες της Αλεξάντρα, άλλες χτισμένες με τσίγκους, άλλες πλινθόκτιστες

Ξανά πίσω στους δρόμους της Αλεξάντρα. Το ρεύμα με τα καροτσάκια σταματάει έξω
από ένα παράξενο εργοστάσιο. Γυναίκες στέκονται πάνω από ένα σωρό σκουπιδιών
και τα ξεχωρίζουν με τα χέρια. Αυτό που ενδιαφέρει κυρίως είναι το χαρτί. Η
μυρωδιά είναι υποφερτή, μόνο και μόνο γιατί κάνει κρύο. Σε συνθήκες ζέστης
δύσκολο να πλησιάσει κανείς κοντά…

Ο Ιερεμίας δεν σβήνει ούτε λεπτό τη μηχανή του μίνι μπας.

Ο χώροι με τα σκουπίδια διαδέχονται ορισμένα οικοδομικά τετράγωνα με σπιτάκια,
όχι από τσίγκο, αλλά χτισμένα με κάτι που μοιάζει με πλίνθους. Έχουν σκάλα που
σε οδηγεί σε μια πόρτα με ξύλινα σκαλίσματα. Ακόμα και στο γκέτο υπάρχουν
πατρίκιοι…

Και πληβείοι… Οι ευκατάστατοι μαύροι στη Νότια Αφρική πάντως είναι περίπου
50.000 με 60.000. Σε έναν πληθυσμό περίπου 75 εκατομμυρίων κατοίκων η
πλειονότητα υποφέρει από παρατεταμένη ανεργία και φτώχεια. Το πρόβλημα
επιδεινώνεται ακόμα περισσότερο από τη λαθρομετανάστευση. Νιγηρία, Ζαΐρ, χώρες
στο εσωτερικό της Αφρικής που ζουν σε ακόμα πιο εξαθλιωμένες συνθήκες περνούν
ανεξέλεγκτα τα σύνορα γκέτο, σαν την Αλεξάντρα, όπου σπάνια κυκλοφορεί λευκός.

Βγαίνοντας ύστερα από δυόμισι ώρες από το γκέτο ο Ιερεμίας παίρνει για πρώτη
φορά μια ανάσα. Το μίνι μπας ήταν το χειρότερο δυνατό επιβατικό μέσον που θα
μπορούσαμε να διαλέξουμε για το γκέτο. Αποτελούν τον μεγαλύτερο στόχο
συμμοριών, και όχι μόνο στο γκέτο αλλά και στις διασταυρώσεις με φανάρια των
καλών περιοχών.

Σύμφωνα με τους δείκτες παραβατικότητας από τις 30 εγκληματικές πράξεις κάθε
μέρα με δολοφονία οι 18 γίνονται στα φανάρια.

Οι ενέδρες. Συνήθως οι συμμορίες κρύβονται πίσω από δέντρα. Όταν
σταματήσει το όχημα στο κόκκινο, κολλάνε το πιστόλι στο τζάμι αναγκάζοντας
τους οδηγούς να βγουν έξω. Όποιος αντισταθεί δεν έχει καμία ελπίδα. Ιδιαίτερα
τα μίνι μπας είναι δελεαστικός στόχος, αφού χρησιμοποιούνται για τουριστικά
τουρ.

Είναι πιο ασφαλές να πας στο σοβέτο, το διασημότερο γκέτο ίσως του κόσμου, με
τουριστικό πρακτορείο, παρά μόνος με ταξί ή άλλο όχημα. Η ημερήσια εκδρομή στο
σοβέτο, που τώρα πια έχει αποκτήσει και τουριστικό χαρακτήρα, κοστίζει γύρω
στα 40 ευρώ το άτομο και περιλαμβάνει ξεναγό που μιλάει αγγλικά.

Στην Αλεξάντρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Φτάνοντας το βράδυ στο ελληνικό
προξενείο, η υποδοχή ήταν χαρακτηριστική. «Είστε τυχεροί που βγήκατε ζωντανοί
από ‘κεί μέσα»…