Διαστάσεις Ο καθένας με τα όπλα του

Τζωρτζ Μπους: το σκουλήκι στο δαγκωμένο μήλο

Κι αν ολόκληρη η προσέγγιση της συνόδου του Γιοχάνεσμπουργκ για τη φτώχεια και
το περιβάλλον είναι λάθος; Κι αν η έμφαση στα προβλήματα της οικολογίας
συγκαλύπτει τα ουσιαστικότερα προβλήματα της υγείας και της παιδείας; Κάθε
δέκα χρόνια, γράφει στη Λιμπερασιόν ο γάλλος καθηγητής Ολιβιέ Παστρέ, ο
πλανήτης βγαίνει από τον οικολογικό του λήθαργο και ανακαλύπτει ότι η ανάπτυξη
έχει περιβαλλοντικό κόστος. Πολιτικοί, επιστήμονες και δημοσιογράφοι
απευθύνουν εκκλήσεις για τη σωτηρία του πλανήτη, οι οποίες σταματούν μόλις
σβήσουν τα φώτα και κλείσουν οι πόρτες των συνεδριακών χώρων. Ξεκινά τότε η
επόμενη δεκαετία, στη διάρκεια της οποίας οι πολιτικοί βγάζουν τα οικολογικά
επιχειρήματα από το συρτάρι μόνο όταν έχουν κάποιο εμπορικό όφελος.

Σύμφωνα με τον ορισμό που δόθηκε στη Σύνοδο της Στοκχόλμης, το 1972, «αειφόρος
ανάπτυξη» είναι η ανάπτυξη που απαντά στις ανάγκες των σημερινών γενεών χωρίς
να διακυβεύει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να απαντήσουν στις δικές
τους. Πού είναι γραμμένο όμως ότι αυτή η αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών
περιορίζεται στην οικολογία; Αν υπάρχουν δύο τομείς όπου πρέπει και αξίζει
κανείς να δουλέψει προκειμένου να μειωθούν οι ανισότητες στην ανάπτυξη, είναι
η εκπαίδευση και η υγεία. Δύο παραδείγματα αρκούν. Από τα 40 εκατομμύρια
φορέων του AIDS, το 96% ζουν στις χώρες του Νότου. Στα πιο φτωχά κράτη, ένα
στα πέντε παιδιά κινδυνεύει να μη φτάσει στο πέμπτο έτος της ηλικίας του, τη
στιγμή που στον ανεπτυγμένο κόσμο το ποσοστό αυτό δεν υπερβαίνει το 1%.

«Μονοπωλείτε την εκπαίδευση, την υγεία και τις νέες τεχνολογίες. Αφήστε μας
τουλάχιστον να μολύνουμε το περιβάλλον και να εκμεταλλευόμαστε την εργασία των
παιδιών. Απέναντι στην παγκοσμιοποίηση, ο καθένας με τα όπλα του». Αυτή
φαίνεται να είναι η απάντηση του Νότου στην απαίτηση του Βορρά να πάψει να
επιβαρύνει τον πλανήτη. Αν ο Βορράς θέλει να είναι αξιόπιστος, πρέπει να θέσει
στο επίκεντρο της Διάσκεψης του Γιοχάνεσμπουργκ την προώθηση της οικουμενικής
εκπαίδευσης και την καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας. Αν η
Ευρώπη θέλει να είναι αξιόπιστη, πρέπει να προτιμήσει να δράσει χωρίς τους
Αμερικανούς από το να καταδικαστεί στην ακινησία μαζί τους. Οι διακηρύξεις
προθέσεων δεν είναι πλέον αρκετές. Χρειάζονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις και
αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Όπως λέει κι ένας από τους «γκουρού» της αειφόρου
ανάπτυξης, ο Ιγκνάσι Σακς, αν δεν είναι δυνατή η επίτευξη ενός συμφώνου
Βορρά-Νότου, ας δημιουργηθεί τουλάχιστον ένα σύμφωνο Ευρώπης-Νότου, που θα
αναθεωρήσει ριζικά τα μοντέλα της κατανάλωσης και της παραγωγής. Και να
θυμόμαστε: ανάμεσα στους φονταμενταλισμούς που απειλούν την ύπαρξή μας και το
μέλλον μας, είναι και ο φονταμενταλισμός της αγοράς.