Κριτικές που ενόχλησαν

Επειδή είμαι, πράγματι, ένας από εκείνους που άσκησαν δικαιοπολιτική κριτική
στο στάδιο της διαμόρφωσης του Ν. 2928/2001 «για την προστασία του πολίτη από
αξιόποινες πράξεις εγκληματικών οργανώσεων», και μάλιστα από τις στήλες αυτής
της εφημερίδας, οφείλω να διατυπώσω με σαφή τρόπο τις ακόλουθες παρατηρήσεις.

1. Σε γενικότερο κοινωνικοπολιτικό επίπεδο δεν πιστεύω, ότι η υιοθέτηση
ενός αυστηρότερου θεσμικού πλαισίου ήταν ο κύριος παράγων που οδήγησε στην
εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη (και μάλιστα μέσα σε ένα χρόνο από την ψήφιση του
νόμου!). Πάνω σ’ αυτό το πεδίο υπήρχαν δύο κρίσιμα πολιτικά μεγέθη, τα οποία
λειτούργησαν καταλυτικά για την ήττα της τρομοκρατίας: Η σταθερή πολιτική
βούληση του Πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη για την επίτευξη ενός δραστικού
αποτελέσματος και η συστηματική δουλειά που έγινε τα τελευταία χρόνια από τον
υπουργό Δημόσιας Τάξης.

Όμως, παράλληλα, αναρωτιέμαι το εξής πράγμα: Πώς δοκιμάζεται, ειλικρινά, η
αποτελεσματικότητα ή η έλλειψη ενός θεσμικού πλαισίου, όταν επί 25 χρόνια δεν
είχαμε μπροστά μας ούτε έναν «υπαρκτό» τρομοκράτη; Και επιπλέον: γιατί οι
διωκτικοί μηχανισμοί του ελληνικού κράτους δεν μπόρεσαν επί τόσα χρόνια να
αποκτήσουν έστω και ένα σοβαρό αποδεικτικό εύρημα, που θα ξετύλιγε «τον μίτο
της τρομοκρατικής Αριάδνης»; Είχε τέτοια δομική ανικανότητα η ελληνική
πολιτεία; Σ’ αυτό συνέβαλε, μήπως, και η ιδεολογική ανοχή της ελληνικής
κοινωνίας απέναντι στους τρομοκράτες; Υπήρχαν πολιτικοί λόγοι; (όχι βέβαια της
χυδαίας μορφής, ότι δήθεν το ΠΑΣΟΚ συνδέεται υπόγεια με τη 17 Νοέμβρη).
Ομολογώ, ότι σήμερα δεν μπορώ να δώσω μια ολοκληρωμένη απάντηση πάνω σ’ αυτό
το ζήτημα.

2. Η κριτική που ασκήθηκε στο σχετικό νομοσχέδιο οδήγησε, αναμφίβολα,
στην καλύτερη διατύπωση των διατάξεών του (από δικαιοκρατική άποψη). Όπως λ.χ.
η τελική διατύπωση για την εξέταση του DNA, που εντάχθηκε στο άρθρο 200 του
ΚΠΔ. Επομένως, μέσα σε μια ανοικτή κοινωνία (για να θυμηθούμε λίγο τον Κ.
Πόπερ), μόνο η κριτική προσέγγιση από την αντίθετη πλευρά οδηγεί στην καλύτερη
ποιοτική σύνθεση των σχετικών απόψεων.

3. Ομολογώ ότι ακόμα και σήμερα, η πολιτική και νομική μου κουλτούρα με
οδηγούν στο να έχω τις ίδιες κρίσιμες αμφιβολίες – που είχα και τότε – για
ορισμένες ρυθμίσεις (και για τον τρόπο που εφαρμόστηκαν οι τελευταίες σε άλλες
χώρες). Έτσι: Δεν πρέπει να μας απασχολεί λ.χ. ότι η «ανακριτική διείσδυση»
και η χρήση μυστικών αστυνομικών οδήγησε τελικά στη Γερμανία στην ενεργοποίηση
αυτού του μέτρου και σε ανεπιθύμητες πολιτικές οργανώσεις; Δεν πρέπει να μας
ανησυχεί, επιπλέον, ότι δικαστικοί λειτουργοί – στη Γερμανία και την Αγγλία –
«κάλεσαν» όλους τους κατοίκους δύο μικρών κοινοτήτων να δώσουν το DNA τους,
ώστε να αποκαλυφθεί η ταυτότητα του αυτουργού των σχετικών εγκλημάτων; Δεν
πρέπει να μας προβληματίζει, τέλος, ότι η ύπαρξη κάποιων θεμελιωδών αρχών, που
ισχύουν στην ποινική διαδικασία, είναι ασύμβατη με την κινητοποίηση επαχθών
ανακριτικών πράξεων κατά του «υπόπτου»;

Κατά συνέπεια, πιστεύω, ότι ένας πνευματικός άνθρωπος ή ένας διανοούμενος
πρέπει να παρεμβαίνει στο δημόσιο διάλογο, έστω κι αν γίνεται μερικές φορές
δυσάρεστος με αγαπητούς συναδέλφους, όπως ο τότε υπουργός της Δικαιοσύνης.
Μόνο μ’ αυτό τον τρόπο λειτουργεί η δημοκρατία. Κάτω απ’ αυτό το πρίσμα θεωρώ
πάντοτε ορθή τη «σύσταση ζωής» του μεγάλου Φλωρεντίνου (Δάντης – Θεία
Κωμωδία): «sequi il tuo corso e lascia dir le genti», δηλαδή «τράβα τον δρόμο
σου και άσε τον κόσμο να λέει».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.