ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι ανισότητες πρόσβασης…

Είναι γνωστό, εμπειρικά και από έρευνες, ότι η κοινωνική προέλευση (εισόδημα,
επάγγελμα, μορφωτικό επίπεδο της οικογένειας) επηρεάζει σημαντικά τις
κατευθύνσεις και τα καταληκτικά επίπεδα εκπαίδευσης των παιδιών. Π.χ. στον
τομέα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης η κοινωνική σύνθεση των φοιτητών/τριών
δίνει διαφορετική εικόνα από την κοινωνική σύνθεση του πληθυσμού. Αν μάλιστα
μιλούσαμε με χρονικό ορίζοντα έως και τη δεκαετία του ’50 θα μπορούσαμε να
ισχυριστούμε ότι η εικόνα αυτή δεν είναι απλά διαφορετική, αλλά σαφέστατα
αντεστραμμένη καθώς την εποχή αυτή τα παιδιά με πατέρα στην κατηγορία
«επιστημονικά, ελεύθερα επαγγέλματα» είχαν 20 φορές περισσότερες από τα παιδιά
των εργατών και 18 φορές περισσότερες από τα παιδιά των αγροτών να φοιτήσουν
σε κάποιο ΑΕΙ.

Βεβαίως από τότε μέχρι σήμερα πολλά πράγματα έχουν αλλάξει και αυτό είναι
πλέον ορατό «διά γυμνού οφθαλμού». Μια ματιά μόνο στη σημερινή «αριθμητική»
του φοιτητικού πληθυσμού της χώρας μας αναδεικνύει την εντυπωσιακή αύξησή του.
Μέσα στην τελευταία εξαετία είχαμε διπλασιασμό του αριθμού των εισακτέων στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (από 42 χιλιάδες το 1995 σε 83 χιλιάδες το 2002), ενώ
από το 1990 μέχρι το 2002 είχαμε υπερδιπλασιασμό εγγεγραμμένων φοιτητών/τριών
στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας μας (από 200 χιλιάδες το 1990 σε 500 χιλιάδες
περίπου το 2001).

Ας δούμε, όμως, ποιες είναι οι ευκαιρίες πρόσβασης στα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ των
παιδιών με γονείς χειρώνακτες που στη συντριπτική τους πλειονότητα βρίσκονται
στις επαγγελματικές κατηγορίες «Γεωργικά, Αλιευτικά, Δασικά επαγγέλματα κ.λπ.»
και «Εργάτες, Τεχνίτες, Χειριστές κ.λπ.», παίρνοντας, βεβαίως, υπόψη και το
ποσοστό που κατέχει η κάθε επαγγελματική κατηγορία στο σύνολο του οικονομικά
ενεργού πληθυσμού.

Οι φοιτητές/τριες με πατέρα στην κατηγορία «Γεωργικά, Αλιευτικά, Δασικά
επαγγέλματα κ.λπ.» με 19,4% συμμετοχή στον πληθυσμό εκπροσωπούνται στο σύνολο
των πρωτοετών φοιτητών ΑΕΙ με ποσοστό 4,9%! Παράλληλα οι φοιτητές/ τριες με
πατέρα στην επαγγελματική κατηγορία «Εργάτες, Τεχνίτες, Χειριστές κ.λπ.» με
29,2% συμμετοχή στον πληθυσμό εκπροσωπούνται στο σύνολο των πρωτοετών φοιτητών
ΑΕΙ με ποσοστό 17,9%

Με βάση, λοιπόν, τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, οι ανισότητες πρόσβασης στα
ΑΕΙ «ζουν και βασιλεύουν». Είναι φανερό ότι το «άνοιγμα» των Πανεπιστημίων, με
την αύξηση του αριθμού των εισακτέων, δεν μετρίασε τις ανισότητες πρόσβασης
για εκείνους τους υποψηφίους οι οποίοι προέρχονται από τα αγροτικά και
εργατικά στρώματα.

Όμως το επάγγελμα του πατέρα δεν αναδεικνύεται μόνο ως ένας σημαντικός
παράγοντας διαφοροποίησης των σχετικών πιθανοτήτων πρόσβασης στην
πανεπιστημιακή εκπαίδευση αλλά επηρεάζει σημαντικά και την κατανομή στις
διάφορες Σχολές των φοιτητών από διάφορες επαγγελματικές κατηγορίες καθώς η
έρευνα αποκαλύπτει ότι οι σπουδές που οδηγούν σε επαγγέλματα υψηλού κοινωνικού
κύρους και μεγάλων εσόδων, όπως π.χ. ιατρικές σπουδές, Πολυτεχνικές, Η/Υ,
κ.λπ. εμφανίζουν σχεδόν ακραίες κοινωνικές διαφορές στη σύνθεση των φοιτητών.

Ενώ στα περιζήτητα και υψηλόβαθμα Τμήματα των Μηχανικών Η/Υ, των Πολιτικών
Μηχανικών, των Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, στην Ιατρική, στη Νομική και στην
Επιχειρησιακή Έρευνα και Μάρκετινγκ υπερέχουν οι νέοι των μεσαίων και ανώτερων
εισοδηματικών στρωμάτων, στη Θεολογική, στα Τμήματα Δασκάλων και Νηπιαγωγών,
στα Τμήματα Ιστορίας κ.λπ. και στα ΤΕΙ, στη σύνθεση του φοιτητικού σώματος
«βάζουν τη σφραγίδα τους» οι φοιτητές από τις επαγγελματικές κατηγορίες των
αγροτών και των εργατών που συμμετέχουν με ποσοστά που δεν υπολείπονται πάρα
πολύ από τα ποσοστά συμμετοχής των επαγγελματικών τους κατηγοριών στο σύνολο
του ενεργού πληθυσμού.

Π.χ. ενώ οι φοιτητές αγροτικής καταγωγής δεν ξεπερνούν το 1-2,5% του συνόλου
των φοιτητών της Ιατρικής ή του Πολυτεχνείου, φτάνουν και ξεπερνούν το 10% στο
σύνολο των φοιτητών των ΤΕΙ ή διαφόρων Τμημάτων ΑΕΙ χαμηλής επαγγελματικής
προοπτικής. Επίσης οι φοιτητές εργατικής καταγωγής ενώ αποτελούν μόλις το
10-12% κατά μέσο όρο των περιζήτητων Σχολών, στις Σχολές χαμηλής ζήτησης
ξεπερνούν το 25%. Αντίθετα οι φοιτητές με πατέρα στα «επιστημονικά – ελεύθερα
επαγγέλματα» αποτελούν το 40-50% των Σχολών πρώτης ζήτησης και μόλις το 1/10
των φοιτητών των ΤΕΙ.

Με άλλα λόγια, όπου η ζήτηση είναι μεγαλύτερη και επομένως και οι
ανταγωνιστικές διαδικασίες επιλογής είναι περισσότερο οξυμμένες οι σχετικές
πιθανότητες πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αυξάνονται για εκείνες τις
κοινωνικές κατηγορίες που ούτως ή άλλως εμφανίζονται να ευνοούνται διαχρονικά
περισσότερο στο σύνολο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης της χώρας μας.