ΚΩΣΤΑΣ ΠΗΓΑΔΑΣ Σσσσ!, ο πραγματογνώμων κάνει τέχνη

«Με ενδιαφέρει μια ομορφιά μέσα στο άσχημο, το παράδοξο, το στιγματισμένο. Είναι πιο γοητευτικό, πιο ελκυστικό να διακρίνεις το ωραίο εκεί όπου φαινομενικά όλα δείχνουν το αντίθετο», λέει ο Κώστας Πηγαδάς για την τέχνη του (με τον φωτογραφικό φακό)

Ύστερα από μια πυρκαγιά ή πλημμύρα σε ένα σπίτι, τον λόγο συνήθως παίρνει ο
ιδιωτικός ντετέκτιβ, τον οποίο έχει προσλάβει η ασφαλιστική εταιρεία για να
κάνει την εμπειρογνωμοσύνη για κάλυψη των ζημιών. Μαζί του παίρνει κι έναν
φωτογράφο, για να αποτυπώσει τις ενδείξεις στο χαρτί. Ο φωτογράφος ακολουθεί
τον ντετέκτιβ. Μπαίνει σε δωμάτια όπου τα αντικείμενα είναι καλυμμένα από
στάχτη, ή βρεγμένα από νερό, εστιάζει σε κάποια γωνία, σε ένα στοιχείο, ένα
τεκμήριο και «Φλας!» έχει δημιουργήσει τα μεμονωμένα στοιχεία μιας υπόθεσης
που ζητάει διερεύνηση και ερμηνεία. Αν μάλιστα κάνει και τα δικά του πλάνα,
παραβλέποντας τις υποδείξεις του εμπειρογνώμονα, για να φτιάξει μία άλλη
πραγματικότητα, τότε ο φωτογράφος ανεξάρτητα από τη συμμετοχή του στις
τεχνικές διαδικασίες μίας έρευνας, εξασκεί την τέχνη του. Όπως έκανε ο Κώστας
Πηγαδάς στη διάρκεια της παραμονής του στη Νέα Υόρκη, όπου αναζητούσε έναν νέο
τρόπο συνομιλίας του φωτογραφικού φακού με τα πράγματα.

Κι έγινε ο ντετέκτιβ της σύγχρονης πραγματικότητας μιας δυναμικής πόλης, όπως
η Νέα Υόρκη. Η κάμερά του άρχισε να λειτουργεί σαν αξονικός τομογράφος, που
ψάχνει με κάθε λεπτομέρεια το νανο-εκατοστό της αλήθειας. Ρίχνει διάχυτο φως
στο κουκλόσπιτο που εντοπίζει στο παιδικό δωμάτιο, απομονώνει ένα βρεφικό
καρότσι, τραβάει την εξωτερική όψη μιας κατοικίας, παίρνει πλάνο από τον
δρόμο. Η ανθρώπινη παρουσία συνήθως δεν είναι απαραίτητη στις έρευνες του
Κώστα Πηγαδά. Υπάρχει όμως στην ατμόσφαιρα των φωτογραφικών του συνθέσεων το
σασπένς ενός ψυχολογικού θρίλερ, όπου η μοναχικότητα του άδειου πλάνου
προετοιμάζει για μία ένταση κι ένα ξέσπασμα βίας.

«Σέβομαι την αρχή της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, όπου το έγκλημα δεν
τελείται ποτέ πάνω στη σκηνή, αλλά γίνεται λόγος γι’ αυτό από τους
πρωταγωνιστές. Γι’ αυτό και οι φωτογραφίες βγάζουν κάτι το μεταφυσικό, που
έχει να κάνει με ένα εσωτερικό ψάξιμο», εξηγεί ο Κώστας Πηγαδάς γι’ αυτήν τη
δουλειά του που τιτλοφόρησε «Έρευνες» (Investigations) και η οποία
παρουσιάστηκε στη Νέα Υόρκη κι ένα μέρος της στην Αθήνα (στην γκαλερί
Καππάτου).

Αυτή η ιδέα του να συνθέτει τη δική του πραγματικότητα από τα στοιχεία μιας
καταστροφής, που όμως δεν σκηνοθετήθηκαν από τον ίδιο, ήταν η αρχή για τον
Έλληνα καλλιτέχνη να κάνει τη γνωριμία του με το σύγχρονο καλλιτεχνικό
περιβάλλον της Νέας Υόρκης. «Με ενδιαφέρει μια ομορφιά μέσα στο άσχημο, το
παράδοξο, το στιγματισμένο. Είναι πιο γοητευτικό, πιο ελκυστικό να διακρίνεις
το ωραίο εκεί όπου φαινομενικά όλα δείχνουν το αντίθετο. Άλλωστε η φωτογραφία
ως καλλιτεχνικό είδος, και όχι ως ρεπορτάζ, έχει τελειώσει με την αναζήτηση
νέων μορφών αισθητικής. Αυτό ήταν η εμπειρία της δεκαετίας του ’80. Σήμερα, οι
φωτογράφοι ασχολούνται με ένα μεταφυσικό αποτύπωμα των πραγμάτων που
συμβαίνουν γύρω μας. Σαν να συμμετέχουν στις ταινίες του Σπίλμπεργκ, αλλά
χωρίς την παρέμβαση των κομπιούτερ. Οι φωτογράφοι σκηνοθετούν μόνοι τους την
ατμόσφαιρα, χωρίς ειδικά εφέ». Και σε αυτό το σύγχρονο πλαίσιο
δημιουργικότητας ο Κώστας Πηγαδάς εντόπισε το δικό του ψάξιμο, ανάμεσα σε
μουλιασμένα σπιτικά και αποτεφρωμένα νοικοκυριά.

Όμως η διαδρομή του δεν ήταν τυχαία. Πρώτος σταθμός το Παρίσι, όπου
ολοκλήρωσε τις σπουδές γλυπτικής στη σχολή Καλών Τεχνών του Λούβρου και όπου
παράλληλα με την τέχνη καλύφθηκε ο βιοπορισμός μέσω της λάιφ στάιλ φωτογραφίας
για τα γαλλικά περιοδικά. «Το Παρίσι μετά τον Πόλεμο του Κόλπου πέρασε μια
βαθιά καλλιτεχνική κρίση. Θα έλεγα ότι έπεσε σε κατάθλιψη από την οποία δεν
μπόρεσε να αναρρώσει. Τότε πια ένιωσα ότι η πόλη δεν είχε τίποτα να μου
προσφέρει κι έφυγα για τη Νέα Υόρκη».

Εκτός κυκλωμάτων γκαλερί

Χωρίς πολλές γνωριμίες από τον χώρο των ιδιοκτητών γκαλερί, με αρκετούς φίλους
καλλιτέχνες οι οποίοι έχουν την καλή συνήθεια ο ένας να συστήνει τον άλλον, ο
Κώστας Πηγαδάς βρέθηκε στο μεγάλο χωνευτήρι ιδεών και ανθρώπων, αναζητώντας το
στίγμα του. «Δεν απευθύνθηκα σε γκαλερί, γιατί οι ιδιοκτήτες σε κατευθύνουν
προς την εμπορικότητα. Εκείνο που επεδίωξα ήταν να γνωριστώ με συλλέκτες και
με επιμελητές εκθέσεων, οι οποίοι αναλαμβάνουν θεματικές και αναθέτουν στους
καλλιτέχνες τη δημιουργία των έργων. Από αυτές τις ομαδικές εκθέσεις είναι που
σε μαθαίνουν οι συλλέκτες και τότε αρχίζεις να αποκτάς καλλιτεχνική και
εμπορική αξία». Η βουτιά του αυτή κρατάει εδώ και τρία χρόνια. Η Νέα Υόρκη
εξακολουθεί να τον εντυπωσιάζει, να τον γεμίζει, να τον εμπνέει και να τον
ξαφνιάζει. Αλλά δεν τον φοβίζει. «Δεν είμαι ανταγωνιστικός χαρακτήρας, αλλά
υπερβολικά ανήσυχος. Αυτή η ανησυχία με οδήγησε εδώ και με κρατάει ακόμα σε
αυτήν την πόλη. Στη Νέα Υόρκη συμβαίνει κάτι μοναδικό: σε περιόδους
οικονομικής ανόδου, τότε που η αγορά των ακινήτων τινάζεται προς τα πάνω, η
Τέχνη βρίσκει τον τρόπο και ξεφεύγει. Δηλαδή οι καλλιτέχνες μεταφέρουν τα
ατελιέ τους σε άλλες περιοχές και τις αναβαθμίζουν με τη ζωντάνια και τη
δημιουργικότητά τους». Ο Κώστας Πηγαδάς ετοιμάζεται για μία ακόμη ομαδική
έκθεση. Αυτήν τη φορά το Ίδρυμα Ωνάση θα φιλοξενήσει έργα Ελλήνων καλλιτεχνών
που ζουν στην Αμερική. Ο φωτογράφος περιμένει απάντηση από τους επιμελητές και
ψιθυρίζει τους στίχους από το τραγούδι του Σινάτρα «New York, New York»: «Αν
μπορείς να τα καταφέρεις εκεί, θα τα καταφέρεις παντού»…