Ξανά στο τραπέζι η αύξηση των έμμεσων φόρων

Σε έναν πολύ δύσκολο «γρίφο», τον δυσκολότερο των τελευταίων ετών, εξελίσσεται
η κατάρτιση του προϋπολογισμού του 2003, καθώς διαπιστώνεται ότι, με βάση τα
μέχρι στιγμής δεδομένα (υπεσχημένες φοροελαφρύνσεις, αποκλίσεις του φετινού
προϋπολογισμού κ.ά.), δεν βγαίνουν τα «νούμερα» χωρίς παρεμβάσεις και στον
τομέα της φορολογίας.

Η «μαύρη τρύπα» του φετινού προϋπολογισμού, οι μεγάλες υποχρεώσεις που πρέπει
να καλυφθούν το επόμενο έτος (Ολυμπιακά Έργα, χορήγηση επιδομάτων στους
δημοσίους υπαλλήλους, νέες προσλήψεις σε Υγεία, Παιδεία κ.ά.), καθώς και οι
ελαφρύνσεις της φορολογικής μεταρρύθμισης, αν και μικρότερες από τις αρχικώς
αναμενόμενες, προκαλούν δυστοκία στην κατάρτιση του προϋπολογισμού του 2003 με
βάση τις προβλέψεις του προγράμματος σταθερότητας 2001-2004 και καθιστούν
αδύνατη την επίτευξη των δύσκολων στόχων του για το έλλειμμα και το δημόσιο
χρέος.

Γι’ αυτό και στο υπουργείο Οικονομικών προτίθενται να προχωρήσουν στην
αναθεώρηση, προς τα κάτω, του στόχου για τη δημιουργία πρωτογενούς
πλεονάσματος της γενικής κυβέρνησης ίσου με 1% του ΑΕΠ, όπως προβλέπει το
πρόγραμμα σταθερότητας. Παράλληλα, ξαναφέρνουν στο τραπέζι της συζήτησης την
αύξηση της έμμεσης φορολογίας, προκειμένου να βρεθούν τα πρόσθετα έσοδα που
απαιτούνται για να στηρίξουν τις φοροελαφρύνσεις αλλά και τις αυξημένες
δαπάνες του 2003. Πρόκειται για την αύξηση, κατά μία μονάδα, των συντελεστών
του ΦΠΑ στα εμπορεύματα και στις υπηρεσίες, καθώς και για την αύξηση των
ειδικών φόρων κατανάλωσης στη βενζίνη.

Το μέτρο αυτό, που περιλαμβάνονταν σε αρχικούς σχεδιασμούς του υπουργού
Οικονομίας και Οικονομικών κ. Ν. Χριστοδουλάκη το περυσινό φθινόπωρο κατά την
κατάρτιση του προϋπολογισμού του 2002 και στη συνέχεια επαναφέρθηκε με το
πόρισμα της επιτροπής για τη φορολογική μεταρρύθμιση, είχε «παγώσει» ύστερα
από τις αντιδράσεις που προκάλεσε η δημοσιοποίησή του. Τώρα, έρχεται πάλι στο
προσκήνιο.

Αρμόδια στελέχη του υπουργείου Οικονομικών επιβεβαιώνουν ότι η αύξηση της
έμμεσης φορολογίας έχει τεθεί πάλι προς συζήτηση ύστερα από τη διαπίστωση ότι
δεν είναι δυνατή η τήρηση των υπεσχημένων για το 2003 (φοροελαφρύνσεις,
αυξήσεις επιδομάτων στο Δημόσιο κ.ά.) χωρίς την αύξηση των φορολογικών εσόδων
πέραν αυτής που δικαιολογεί η αύξηση του ΑΕΠ. Σύμφωνα με πληροφορίες, το θέμα
τέθηκε εκ νέου στις τελευταίες συσκέψεις του υπουργού με τα αρμόδια στελέχη –
την προπερασμένη εβδομάδα – στις οποίες είχε ήδη διαμορφωθεί μια ξεκάθαρη
εικόνα για το πού βαδίζει ο φετινός προϋπολογισμός αλλά και πώς διαμορφώνονται
οι ανάγκες για τον επόμενο.

Στην τελική ευθεία οι αποφάσεις

Μέχρι τώρα, δεν υπάρχει κάποια οριστική απόφαση. Οι οριστικές αποφάσεις για
την τύχη των σεναρίων αύξησης της έμμεσης φορολογίας αναμένεται ότι θα ληφθούν
στο επόμενο διάστημα, στις συναντήσεις του κ. Χριστοδουλάκη με τον Πρωθυπουργό
κ. Κώστα Σημίτη. Σε αυτές θα οριστικοποιηθούν οι ελαφρύνσεις που θα
περιλαμβάνονται τελικά στο πακέτο της φορολογικής μεταρρύθμισης, τις
βασικότερες από τις οποίες θα εξαγγείλει ο ίδιος ο Πρωθυπουργός από το βήμα
της ΔΕΘ, στις αρχές Σεπτεμβρίου, σε συνδυασμό με τα δημοσιονομικά περιθώρια
που υπάρχουν. Δεν αποκλείεται, όμως, η απόφαση αυτή για την αύξηση των εσόδων
μέσω των έμμεσων φόρων να ληφθεί αργότερα, τον Οκτώβριο, λίγο πριν από την
κατάρτιση του νέου προϋπολογισμού και όταν η ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών
έχει σταθμίσει πλήρως τις ανάγκες κατάρτισης του προϋπολογισμού.

Προβληματίζουν οι επιπτώσεις

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, μια τέτοια απόφαση θα έχει να αντιμετωπίσει δυο
προβλήματα. Το πρώτο αφορά στην κοινωνική δυσαρέσκεια που θα προκληθεί και
στον τραυματισμό των εντυπώσεων για τις ελαφρύνσεις της φορολογικής
μεταρρύθμισης. Το δεύτερον αφορά στην αύξηση του πληθωρισμού. Υπό το φως των
μέχρι στιγμής δεδομένων επικρατέστερο θεωρείται το σενάριο της αύξησης του
ειδικού φόρου κατανάλωσης στη βενζίνη. Στην κατηγορία αυτή, οι φορολογικοί
συντελεστές στην Ελλάδα βρίσκονται στα χαμηλότερα επιτρεπόμενα κοινοτικά όρια
και – άρα – υπάρχει το σχετικό περιθώριο για αύξησή τους. Επίσης, εκτιμάται
ότι το μέτρο αυτό θα επηρέαζε λιγότερο τον πληθωρισμό, σε σχέση με την αύξηση
κατά μία μονάδα των συντελεστών στον ΦΠΑ, η οποία θα ανέβαζε τις τιμές όλων
ανεξαιρέτως των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών στην αγορά.

Εξάλλου, η σχετική συζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την αύξηση των φόρων στη
βενζίνη και στο πετρέλαιο, για περιβαλλοντικούς και άλλους λόγους, βρίσκεται
σε εξέλιξη και δεν αποκλείεται οι αποφάσεις να έχουν ληφθεί μέχρι το τέλος του
έτους. Οπότε, για μία τέτοια κίνηση υπάρχει η δικαιολογία της εναρμόνισης με
την κοινοτική νομοθεσία.

Μηδενικό πλεόνασμα

Ανεξάρτητα από τις αποφάσεις που θα ληφθούν στο θέμα της αύξησης της
φορολογίας, γεγονός είναι ότι ο νέος προϋπολογισμός δεν θα εκπληρώνει τον
στόχο του προγράμματος σταθερότητας για δημιουργία πρωτογενούς πλεονάσματος
της γενικής κυβέρνησης (έλλειμμα τακτικού προϋπολογισμού συν πλεονάσματα των
ΔΕΚΟ) της τάξεως του 1% του ΑΕΠ ή, περίπου, 500 δισ. δραχμών. Ο πήχυς για το
πλεόνασμα θα τοποθετηθεί χαμηλότερα. Ο νέος στόχος θα βρίσκεται κάτω από το
0,5% του ΑΕΠ. Άλλωστε, η διεθνής συγκυρία ευνοεί το υπουργείο Οικονομίας να
προχωρήσει σε μία τέτοια κίνηση, χωρίς να υπάρξουν αντιδράσεις από τις
Βρυξέλλες, καθώς, τόσο η Γερμανία όσο και η Γαλλία – έπεται και η Ιταλία –
βρίσκονται στα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια με ελλείμματα της τάξεως του 3% του
ΑΕΠ εξαιτίας της διεθνούς οικονομικής ύφεσης.

Παράλληλα, ο νέος προϋπολογισμός θα προβλέπει σημαντική μείωση των
καταναλωτικών δαπανών του Δημοσίου το 2003. Πρόκειται για τις δαπάνες για φως,
νερό, τηλέφωνο και των υπουργείων. Αυτές θα εμφανίζουν μείωση 4% σε σχέση με
φέτος. Ο προϋπολογισμός, σύμφωνα με τις πληροφορίες, θα παρουσιάζει αύξηση των
εσόδων 5%, ενώ οι δαπάνες θα είναι αυξημένες κατά 6% σε σχέση με φέτος.

Τα μεγάλα αγκάθια του 2003

Όπως εξηγούν στελέχη του υπουργείου Οικονομικών, τα μεγάλα «αγκάθια» στην
κατάρτιση του νέου προϋπολογισμού είναι τα ακόλουθα:

1. Η υστέρηση που παρουσιάζουν φέτος τα φορολογικά έσοδα του τακτικού
προϋπολογισμού, η οποία, μαζί με την υπέρβαση των δαπανών, δημιουργούν «μαύρη
τρύπα» σε σχέση με τις προβλέψεις. Όσο χαμηλότερα θα είναι τα επίπεδα στα
οποία θα διαμορφωθούν φέτος τα έσοδα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η αύξησή τους
που θα απαιτηθεί το 2003 για να μειωθεί το έλλειμμα και το χρέος σε επίπεδα
κοντά σε αυτά που προβλέπει το πρόγραμμα σταθερότητας. Η υστέρηση των εσόδων
οφείλεται, κυρίως, στην κάμψη των εσόδων από τον φόρο εισοδήματος νομικών
προσώπων, λόγω πτώσης της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, καθώς και στη μείωση
των εσόδων από τον φόρο στις συναλλαγές στο Χρηματιστήριο.

2. Η διαφαινόμενη κάμψη του ρυθμού μεγέθυνσης, φέτος, σε επίπεδα
χαμηλότερα από το προβλεπόμενο 3,8%. Στην περίπτωση αυτή, θα διευρυνθεί ακόμη
περισσότερο η υστέρηση των εσόδων τα οποία εξαρτώνται από τα επίπεδα της
οικονομικής δραστηριότητας.

3. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις που θα περιλαμβάνονται στη φορολογική
μεταρρύθμιση. Παρά την περικοπή τους σε σχέση με τις αρχικές προσδοκίες που
είχε καλλιεργήσει το οικονομικό επιτελείο, δεν παύουν να αποτελούν «αγκάθι»
για τον νέο προϋπολογισμό.

4 . Η αύξηση των δαπανών για την Υγεία, την Παιδεία και τη δημόσια
τάξη. Το 2003 προβλέπεται ότι θα υπάρξουν αυξημένες δαπάνες για προσλήψεις στα
τρία αντίστοιχα υπουργεία, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες τους σε νέο
προσωπικό και να τεθούν σε λειτουργία νέα προγράμματα και υπηρεσίες.

5. Η αύξηση των δαπανών μισθοδοσίας λόγω της χορήγησης του
οικογενειακού επιδόματος, καθώς και του επιδόματος των 60.000 δραχμών σε νέες
κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων.

6. Οι αυξημένες δαπάνες για την κατασκευή των Ολυμπιακών Έργων. Το 2003
είναι το τελευταίο έτος πριν από τους Αγώνες. Έτσι, όπως προβλέπουν στο
υπουργείο Οικονομικών, όλα τα κονδύλια του εθνικού σκέλους του Προγράμματος
Δημοσίων Επενδύσεων θα διατεθούν για τον σκοπό αυτό.