Πρόσωπα Πράγα των Αψβούργων και του λαού

«Είναι μια τρομερή τραγωδία… Η μόνη σύγκριση που μου έρχεται στο μυαλό
είναι οι Δίδυμοι Πύργοι».

Πρέντραγκ Ματβέγεβιτς. Η Πράγα αντιπροσωπεύει γι’ αυτόν μια πολιτισμική και πολιτική ιδέα

«Στη Νέα Υόρκη», εξηγεί ο Πρέντραγκ Ματβέγεβιτς, «χάθηκαν χιλιάδες ζωές, αλλά
στην Πράγα κινδυνεύει με καταστροφή μια τεράστια πολιτιστική κληρονομιά».
Γιατί για τον Ρωσοκροατοβόσνιο συγγραφέα, η Πράγα δεν είναι μόνον η Χρυσή Πόλη
των Αψβούργων, με τους θρύλους που γοήτευσαν συγγραφείς όπως ο Απολλιναίρ,
αλλά μια πολιτισμική και πολιτική ιδέα. Η πόλη του Κάφκα, της σιωπής και του
μυστηρίου, αλλά και του Χράμπαλ, των λαϊκών συνοικιών και της μπιραρίας, η
πόλη της αντίστασης των ανθρώπων στην Ιστορία. Είναι η πόλη του Βάτσλαβ Χάβελ,
του δραματουργού που προετοίμασε τη Βελούδινη Επανάσταση, τον θρίαμβο της
δημοκρατίας επί του ολοκληρωτισμού. Η πόλη του Κούντερα, πόλη του λόγου αλλά
και της μουσικής, πόλη του Σμέτανα και του Ντβόρζακ.

Γεννημένος από Ρώσο ορθόδοξο πατέρα και καθολική Κροάτισσα μητέρα στο Μόσταρ
της Βοσνίας, ο Ρωσοκροατοβόσνιος συγγραφέας ζει εδώ και χρόνια στην Ιταλία και
έκανε διακοπές στο Ντουμπρόβνικ όταν έμαθε για την καταστροφή. Αμέσως
τηλεφώνησε στους Τσέχους φίλους του. «Περίμεναν να τους φτάσει το νερό το
απόγευμα, δεν ήξεραν τι να κάνουν», λέει στην ιταλική «Λα Στάμπα». «Στο
Κρούμλοφ, την πόλη όπου γεννήθηκε ο ζωγράφος Έγκον Σίλε και η οποία έχει ένα
υπέροχο μουσείο μοντέρνας τέχνης, η διευθύντρια μου εξήγησε πως ο ποταμός είχε
φτάσει στα υπόγεια και η στάθμη του νερού ανέβαινε. Ήταν απελπισμένη. Πρόλαβα
να πω, απειλείται η κουλτούρα μας. Μετά κόπηκε η γραμμή».

Συγγραφέας της περίφημης «Μεσογειακής Σύνοψης» (εκδ. Πατάκη, μτφρ. Παναγιώτας
Πανταζή), ο Ματβέγεβιτς έχει το βλέμμα του στραμμένο στη Μεσόγειο, αλλά
ανακάλυψε την Πράγα μέσω του πολιτικού αγώνα. «Ήμουν υποστηρικτής του
Ντούμπτσεκ, πήγα στα δύσκολα χρόνια της Χάρτας 77 ως αντιπρόεδρος του Pen
club, της διεθνούς λέσχης συγγραφέων, για αλληλεγγύη προς τους διαφωνούντες».
Η Πράγα υπήρξε γι’ αυτόν «η λαϊκή πρωτεύουσα του σλαβικού κόσμου, απέναντι στη
Μόσχα, που ήθελε να είναι η αυτοκρατορική “τρίτη Ρώμη”… Δεν θα ξεχάσουμε την
πόλη με τα σοβιετικά άρματα στους δρόμους της, την πόλη του Γιαν Πάλακ, που
αυτοπυρπολήθηκε μέσα στην πλατεία, στις 16 Ιανουαρίου 1969, ένας λαϊκός
μάρτυρας». Ήταν το «νησί των θαυμάτων» της Ανατολής, «όπου στη δεκαετία του
’30 το Κομμουνιστικό Κόμμα ήταν νόμιμο και συμμετείχε στις εκλογές στη
μοναδική σλαβική χώρα με πραγματική δημοκρατία».

Η μεγάλη πλημμύρα του Μολδάβα δεν μπορεί βέβαια να τα ακυρώσει όλα αυτά. Αλλά
η Χρυσή Πράγα «μαστιγώθηκε από την πολιτική και την ιστορία, και τώρα από τη
φύση», λέει ο Ματβέγεβιτς. «Αναρωτιέμαι μέχρι ποιο σημείο θα μπορέσει να
υπομείνει αυτή τη νέα πληγή».