Η ποπ κουλτούρα σε σύγχυση

Ο Μικ Τζάγκερ με αγέρωχο ύφος παρέλαβε τον τίτλο του Σερ και το παράσημο του
Ιππότη, το οποίο καρφίτσωσε στο πέτο του μαζί με σαράντα χρόνια «σεξ, ντραγκς
και ροκ εν’ ρολ». Οι Sex Pistols προ ημερών τραγούδησαν για το Ιωβηλαίο της
Βασίλισσας, σε ένα ξαφνικό αναποδογύρισμα της ιστορίας. Ενώ ο σινιόρ Παβαρότι
απευθύνει χαιρετισμό στα πλήθη σαν να ήταν σέξι ποπ είδωλο, με όλα τα
καπρίτσια του σταρ. Στο βάρος των κιλών και των εξελίξεων, η ποπ κουλτούρα
λειώνει και αλλάζει σχήμα… Ποια ακριβώς είναι η υψηλή τέχνη και ποια η ποπ;
Πώς δηλαδή ένα κουαρτέτο εγχόρδων, οι Bond Quartet, φωτογραφίζεται για ανδρικό
περιοδικό σε αποκαλυπτικές πόζες; Και τι σημαίνει τελικά «ποπ κουλτούρα» στην
εποχή της παγκοσμιοποίησης; Οι Ντιλαν-ιστές βασανίζονταν από το ερώτημα χρόνια
τώρα: δεν είναι ο Μπομπ Ντίλαν το ίδιο καλός όσο ο Τ.Σ. Έλιοτ; Ναι, απαντούσαν
από μόνοι τους.

Τα πάντα μπορεί να είναι ποπ – ή, ακόμη καλύτερα, τίποτε μπορεί να μην είναι.
Η ποπ, που είναι δημοφιλής, κέντρο ενδιαφέροντος της νεολαίας και δυναμική
ώστε να ταυτίζεται συχνά-πυκνά με τη μαζική κουλτούρα, μοιάζει να μην υπάρχει
έξω από τα δικά της όρια. Δεν είναι εκ γενετής καλή ή κακή, προσαρμόζεται κάθε
φορά με τους καιρούς.

Το Ίντερνετ, ο Big Brother, o Όζι Όζμπορν, το χιπ χοπ, τα ντανς πάρτι,
ο ντιτζέι, η νέα πολιτική, τα ποπ είδωλα, το περιβάλλον, ο Πόλεμος των Άστρων,
η μόδα, η μανία των στοιχημάτων, τα κινητά τηλέφωνα, η τεχνολογία, η
διαφήμιση, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, οι δημόσιες σχέσεις – άλλωστε η ποπ ανήκε
στους πρωτομάστορες της παγκοσμιοποίησης. Τα Μακντόνταλντς ήταν ποπ κουλτούρα
και επομένως κάθε κριτική από εκείνη είναι δεκτή. Ακόμη και για το νέο
χάμπουργκερ που λανσάρουν. Η ποπ κουλτούρα είναι κομμάτι της καθημερινότητας.
Κι αυτό μας κάνει να απορούμε γιατί χάνουμε τα ίχνη της.

Ίσως γιατί η ποπ μετακόμισε. Μετέφερε τις εμπειρίες της και τις μεθόδους
εξάπλωσης στο Ίντερνετ και χρησιμοποιεί το μέσο και το μήνυμα εναλλάξ και επί
ίσοις όροις. Λίγο νωρίτερα ο συγγραφέας Ρίτσαρντ Χόγκαρτ, από τους πρώτους που
προσπάθησε να εισχωρήσει στη φύση της ποπ κουλτούρας (κλασικό επί του θέματος
το The Uses Of Literacy), μελετώντας βιβλία και περιοδικά, αλλά και τα μίντια
και το σινεμά και… και… δεν βλέπει και το φωτεινότερο πορτρέτο της ποπ.
Είναι άλλωστε γνωστή η ψύχωσή της με τη νεότητα και ο πανικός στις πρώτες
ρυτίδες αναμενόμενος. Φτήνια δηλαδή και πάλι φτήνια. Μήπως έτσι δεν έκανε
όνομα και η ποπ κουλτούρα;

Ο Άντι Γουόρχολ πάει… Ίντερνετ

Το www.hallewood.com της ηθοποιού Χάλε Μπέρι είναι ένα από τα καλύτερα «ποπ σάιτ». Σχεδιασμένο με την ανάλογη αισθητική, δεν μας αποκαλύπτει μόνο πληροφορίες από το βιογραφικό της, αλλά ανοίγει την ντουλάπα της, απλώνει τα καλλυντικά της και εξηγεί γιατί προτιμάει το ροζ και το πορτοκαλί κραγιόν για τα χείλη της το καλοκαίρι

Χιλιάδες διευθύνσεις στο Ίντερνετ. Αν όλες αυτές οι σελίδες ήταν χαρτί θα
είχαμε τυλίξει τη γη γύρω γύρω πολλές φορές. Οι μηχανές αναζήτησης βρίσκονται
ανάμεσα στις πιο εκδηλωτικές ποπ εμφανίσεις: Το Google πρόσφατα έκλεισε το
μάτι στους φιλότεχνους που βρέθηκαν στο δίκτυο αναπαράγοντας, σε διαφορετικά
χρώματα, το λογότυπό του σαν τους πίνακες του Άντι Γουόρχολ. Τι πιο άμεση
αναφορά;

Στο σάιτ http:
//www.televisionwithoutpity.com (τηλεόραση χωρίς έλεος!) ο άνθρωπος που το
έστησε μπουκώνει τις σελίδες με τόνους τηλεοπτικής κριτικής, αφού πρώτα
καταναλώσει ποσότητες μαζικής κουλτούρας. Και μέσα από τη χωρίς έλεος
επιστροφή του στο θέμα, γίνεται ο ίδιος το θέμα, ζητάει αναγνώστες, όπως τόσοι
άλλοι συνάδελφοί του στο Ίντερνετ, που θέλουν να γίνουν ποπ παράγοντες. Στο http: //www.poppolitics.com, η «ποπ
θεωρία» ανιχνεύει πολιτική. Και αυτό σημαίνει πως ο αναλυτής (μας) – σε
καθημερινή επαφή με το κοινό που τον παρακολουθεί και έχει τη σελίδα του στα
«αγαπημένα» – είναι ο ποπ σταρ, σε μια υπόθεση κλασικής ποπ. Η δημοκρατία του
Ίντερνετ, ταυτόχρονα, και η τυραννία της ποπ κουλτούρας.

Ακόμη και οι ποπ σταρ και οι ηθοποιοί του Χόλιγουντ και οι συγγραφείς
που διεκδικούν μεγάλο κοινό έχουν βρει μέσα από το Ίντερνετ ένα νέο ρόλο. Η
Χάλι Μπέρι για παράδειγμα (η πρώτη μαύρη ηθοποιός που βραβεύτηκε με Όσκαρ για
την ερμηνεία της στην ταινία «Monsters Ball») έχει ένα από τα καλύτερα «ποπ
σάιτ» (http: //www.hallewood.com).
Σχεδιασμένο με την ανάλογη αισθητική, η Χάλι Μπέρι δεν μας αποκαλύπτει μόνο
πληροφορίες από το βιογραφικό της, αλλά ανοίγει την ντουλάπα της, απλώνει τα
καλλυντικά της, διαλέγει τα CDs της και τα βιβλία της και εξηγεί γιατί
προτιμάει το ροζ και το πορτοκαλί κραγιόν για τα χείλη της το καλοκαίρι. Έτσι
γίνεται πιο οικεία στο κοινό της και πιο συμπαθής (ακόμη πιο πολύ όταν μας
συστήνει το σκυλάκι της) κάνοντας έτσι αρκετά αποτελεσματική την αντίστασή της
στα κουτσομπολιά – μια διαφορετική ολόκληρη κατηγορία στην υπόθεσή μας.

Μέσα από τις ίδιες ιντερνετικές διαδρομές ο Τσακ Παλάνιουκ – συγγραφέας του
Fight Club – στήνει ένα ολόκληρο παιχνίδι με τους επισκέπτες του σάιτ του (http: //www.chuckpalahniuk.net).
Όποιοι κερδίσουν θα καταφέρουν να δώσουν το όνομά τους σε έναν από τους ήρωες
του καινούργιου του βιβλίου. Και αν αυτός δεν είναι καλός τρόπος να βαφτίζει
ένας συγγραφέας τους χαρακτήρες του, σίγουρα είναι καλός τρόπος για να
κεντρίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Σε εποχές μάλιστα που η ποπ κουλτούρα
δεν ξέρει η ίδια ποιοι είναι οι βασικοί της χαρακτήρες.

Από τα κλαμπ στα δελτία ειδήσεων

Η ελληνική ποπ κουλτούρα σε σύγχυση. Ποπ είδωλο ο Σάκης Ρουβάς, αλλά τη διεθνή καριέρα του αναλαμβάνει η κατ’ άλλα συμπαθέστατη, μα καθόλου ποπ, κ. Νάνα Μούσχουρη

Το ελληνικό βαρομετρικό της ποπ κουλτούρας επίσης βρίσκεται σε περίοδο
σύγχυσης. Κανείς δεν θα δεχτεί αδιαμαρτύρητα πως στην κατηγορία των ποπ
ειδώλων παίζουν πια ο Τσάκας, ο Πρόδρομος, ο Αντρέας, ο Λορέντζο – οι πιο
πολλοί από αυτούς «ξεζουμίζονται» από τα πρωινά σόου, στα βραδινά παράθυρα
(προ 17 Νοέμβρη φυσικά) και στη ροή των βιντεοκλίπ του Mad και στις πίστες,
όπου (άλλος ποπ κόμπος) η ηλεκτρονική μουσική, το τέκνο και η χάουζ
ανακατεύονται με το τσιφτετέλι σε αυτό που παρουσιάζεται μεγαλοφώνως ως
ελληνική ποπ. Χορεύεται δε με έξω την κοιλιά (όπως Σακίρα).

Και τι κάνει το απόλυτο ποπ είδωλο (όταν δεν κάνει διαφημίσεις και διεθνή
καριέρα); Ο Σάκης Ρουβάς έχει τα ποπ σημάδια που χρειάζεται η σκηνή, αλλά;..
Αλλά είδαμε και εμείς και οι θεατές της διεθνούς καριέρας, την κατ’ άλλα
συμπαθέστατη, μα καθόλου ποπ, κ. Νάνα Μούσχουρη να αναλαμβάνει άτυπα την
προώθησή του στο εξωτερικό. Τον Σάκη να φωτογραφίζεται με την κ. Μούσχουρη και
οι πόζες να ταξιδεύουν παντού. Σκληρά χτυπήματα στην ποπ φιλοσοφία του
ειδώλου, που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις εξελίξεις.

Έτσι μαζική που είναι η θεώρηση της ποπ κουλτούρας, η μηχανή παραγωγής
της στην Ελλάδα, είναι τα ανοιχτά παράθυρα των καναλιών, ο ποπ λόγος των
δελτίων με τις υπερβολικές περιγραφές και τα αποκλειστικά, στα οποία εθίστηκε
το κοινό (πόσο χαρακτήρα να δείξει κι αυτό με τη σειρά του;).

Θα ήταν μια μίνι ποπ κουλτούρα επί της οθόνης, αν η ποπ αντίληψη των κλάμπερ
δεν εκφραζόταν μαζικά στα μέρη μας. Ξεκίνησε από μεμονωμένα κλαμπ στο τέλος
της δεκαετίας του ’80-αρχές ’90, με τα πάρτι στο Faz της Πλατείας Μαβίλη και
εκείνα στο Άλσος, με τον Πέτρο Floorfiller, τον Χρήστο Καλοπήτα, ανάμεσα στους
πρώτους και ακόμη δραστήριους. Έτσι κι αλλιώς, η ποπ κουλτούρα που ποιητικά
τραγουδούσε ο Μπομπ Ντίλαν, έριξε παντού το κέντρο βάρους της στα κλαμπ.
Μόνιμη υποχρέωση απέναντι στον εαυτό της να ανανεώνεται διαρκώς. Και για να μη
χάσουν τον στόχο τους, τα δηλωμένα είδωλα της ποπ σαν τη Μαντόνα και την Κάιλι
Μινόγκ, κλείστηκαν στα κλαμπ για να μελετήσουν αυτό που σαν μουσική και σαν
συμπεριφορά πέρασε από τις υπόγειες διαδρομές του αντεργκράουντ για να φτάσει
σε όλους. Κάτι που συμβαίνει με τη μουσική χρόνια τώρα.

Η περίπτωση Όζι Όζμπορν

Ο Όζι Όζμπορν και η οικογένειά του. Από τα – περιορισμένου κοινού – χέβι μέταλ κατορθώματα του Όζι, χάρη στην ριάλιτι εκπομπή τους έγιναν ένα από τα πιο «καυτά» στοιχεία της σύγχρονης ποπ κουλτούρας

Ο Όζι Όζμπορν έγραψε ιστορία. Ο Όζι μέχρι πριν από λίγο καιρό ήταν γνωστός σε
έναν περιορισμένο σχετικά κύκλο φανατικών του χέβι μέταλ, έχοντας τον σεβασμό
μερίδας αυτών, χάρη στον ρόλο του στο κλασικό συγκρότημα του «μετάλλου» Black
Sabbath και σε άλλους που οι εκκεντρικότητές του – π.χ. να δαγκώνει νυχτερίδες
στη σκηνή – έκαναν εντύπωση, έστω για αστείο. Αυτή τη στιγμή όμως, χάρη στο
MTV και όλα όσα γράφονται και διαδίδονται γύρω από αυτόν, ξέρουμε τα πάντα για
τον Όζι. Τι τρώει για πρωινό, τι τον πειράζει, πόση ώρα χρειάζεται για να
φορέσει το μακιγιάζ του, αν επιτρέπει στον γιο του και την κόρη του να
επιστρέφουν σπίτι αργά. Η κόρη του Όζι ηχογράφησε ένα τραγούδι (διασκευή της
Μαντόνα, παρακαλώ) και ο γιος είναι αποφασισμένος να ριχτεί για τα καλά στις
μιούζικ μπίζνες, όχι τόσο από κληρονομικότητα όσο από ξαφνική φήμη. Κι αυτά
όλα επειδή οι κάμερες του καναλιού μπήκαν στο σπίτι του στο πρώτο ριάλιτι σόου
με διασημότητα (η πρεμιέρα της Αν Νικόλ Σμιθ πριν από λίγες μέρες είχε ακόμη
πιο μεγάλο σουξέ). Ένας νέος, ανανεωμένος, σούπερ σταρ Όζι Όζμπορν, γεννήθηκε
από τις ποπ συγκυρίες του Μεγάλου Αδελφού, σαν φαινόμενο μαζικής υστερίας,
καθώς το κανάλι (για μπίζνες πρόκειται) ανανέωσε… εκκωφαντικά το συμβόλαιό
του για την επόμενη χρονιά.

Απλουστεύει και εκλαϊκεύει

Είναι ποπ ο Σάλμαν Ρούσντι; Και βέβαια!

Η ποπ κουλτούρα, δηλαδή, ασκεί την άμυνά της. Με μια πρώτη ματιά φαίνεται
εξοπλισμένη και πανίσχυρη – κυρίως χάρη στους τρόπους που καταφέρνει να
διαδίδεται. Αλλάζει κόμμωση η Μπρίτνεϊ Σπίαρς τη μια μέρα στην Αμερική – την
επομένη το ξέρει ο κόσμος όλος. Η ποπ δεν κρατάει μυστικά, αλλά συνδέει
συνεχώς πρόσωπα και πράγματα. Απλουστεύει και εκλαϊκεύει.

Ο Σάλμαν Ρούσντι – διαβάζουμε – είναι ποπ σταρ. Όχι τόσο για το περιεχόμενο
των βιβλίων του, όσο για τη φήμη που τον περιτριγυρίζει. Ο Σάλμαν Ρούσντι
εξάλλου βγήκε στη σκηνή με τον Μπόνο, οπότε δεν υπάρχει καμία αμφιβολία – οι
U2 είναι ποπ συγκρότημα. Αν όλοι όσοι εμφανίζονται με τον Μπόνο είναι σούπερ
σταρ, το φαινόμενο παίρνει επικίνδυνες διαστάσεις. Κάπως έτσι θα
συνειδητοποιήσουμε πως ζούμε σε έναν ποπ πλανήτη, που συνεχώς απλουστεύει και
λειαίνει τις γωνίες του.

Όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο του Μάρτιν Έιμις «Money» έσπευσαν οι κριτικοί να
μοιράσουν χαρακτηρισμούς. Όλοι ξέρουν τις ιστορίες και τους χαρακτήρες του,
σχολίαζαν. «Ο Μάρτιν Έιμις είναι ο Μικ Τζάγκερ της λογοτεχνίας»… Sympathy
for the Devil.

Διδάσκουν την Ιλιάδα με τον… «Νονό»

Σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ χρησιμοποιούν τα «Χ-Files» για να προσεγγίσουν την αρχαία ελληνική τραγωδία

Ο καθηγητής Πολ Κάντορ σε ένα πρόσφατο άρθρο του εξηγεί πώς χρησιμοποιεί την
ποπ κουλτούρα για να διδάξει στους φοιτητές του κλασική λογοτεχνία – δεν είναι
ο μόνος που το κάνει φυσικά. Είναι μια γλώσσα που καθηγητές και σπουδαστές
μιλάνε και καταλαβαίνονται. Όταν θέλει να αναπτύξει στην τάξη του το θέμα της
εκδίκησης στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια κάνει αναφορές στον «Νονό» και στα
«Καλά Παιδιά», που σίγουρα τα έχουν δει οι περισσότεροι. Πολύ συχνά καταφεύγει
στα Χ- Files – μια σπουδή όπως λέει στο «αμερικανικό γκόθικ» – για να
πλησιάσει στην αρχαία ελληνική τραγωδία.

«Το να “διαβάσουμε” την ποπ κουλτούρα με κριτική ματιά μπορεί να είναι η
αποστολή μας στην εποχή των mass media», λέει. Κάτι ανάλογο, αν και όχι για
εκπαιδευτικούς σκοπούς, έκανε ο Μπαζ Λούρμαν με τη δική του κινηματογραφική
εκδοχή του «Ρωμαίου και της Ιουλιέτας». Ο σκηνοθέτης διάβασε τον Σαίξπηρ με
τον κώδικα του MTV, σαν μια σειρά από βιντεοκλίπ με μουσική, γρήγορες εικόνες,
παιχνίδι με το χρώμα και την κάμερα.

Στο κάτω κάτω, στις «κατακτήσεις» της ποπ κουλτούρας είναι οι Έδρες σπουδών
για τον Έλβις, τη Μαντόνα, τον Ντίλαν, στα πανεπιστήμια. Πρόκειται μάλιστα για
Έδρες που ανανεώνουν συνεχώς το ενδιαφέρον για τους σπουδαστές τους, καθώς η
«ποπ» αναζητάει το κύρος της. Και επιβεβαιώνεται.

Και δεν λίγοι τελικά εκείνοι που πιστεύουν πως αν ζούσε ο Πλάτωνας ή ο Σαίξπηρ
σήμερα, θα είχαν στήλη σε κάποιο λάιφ στάιλ περιοδικό ή θα ανέλυαν την άποψή
τους από κάποιο τηλεοπτικό παράθυρο. Ο έρωτας εξάλλου και οι μεταφυσικές
ανησυχίες είναι πάνω και από την ποπ. Και αφήνουν τα ίχνη τους.