Το ρήγμα της Δύσης

Υπήρξε μια μεγάλη και αυθόρμητη εκδήλωση υποστήριξης προς τις ΗΠΑ και τους
Αμερικανούς σε όλο τον κόσμο μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Αλλά με την επίδειξη
της πλήρους αμερικανικής στρατιωτικής κυριαρχίας που ακολούθησε και την
επιτυχή εκδίωξη της Αλ Κάιντα και των Ταλιμπάν από το Αφγανιστάν άρχισαν να
εμφανίζονται νέες εκφράσεις αντιαμερικανισμού.

Τζορτζ Μπους, Ρομάνο Πρόντι. Η Ευρώπη σίγουρα θα μπορούσε να ξοδέψει χρήματα για την άμυνα σε επίπεδο που θα την εξίσωνε με τις ΗΠΑ, αλλά επιλέγει να μην το κάνει

Μετά την καταγγελία του Ιράκ, του Ιράν και της Βόρειας Κορέας ως «άξονα του
κακού» από τον Τζορτζ Μπους στην ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης τον
Ιανουάριο, όχι μόνον οι Ευρωπαίοι διανοούμενοι, αλλά και πολιτικοί και το
κοινό γενικότερα άρχισαν να επικρίνουν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πολλά και
ποικίλα μέτωπα.

Τι συμβαίνει εδώ; Το τέλος της ιστορίας υποτίθεται ότι θα αφορούσε τη νίκη των
δυτικών, όχι απλώς των αμερικανικών, αξιών και θεσμών, και θα καθιστούσε τη
φιλελεύθερη δημοκρατία και την προσανατολισμένη στην αγορά οικονομία τις μόνες
βιώσιμες επιλογές. Εντούτοις ένα τεράστιο χάσμα έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στην
αμερικανική και στην ευρωπαϊκή αντίληψη για τον κόσμο και η αίσθηση ότι
υπάρχουν κοινές αξίες διαρκώς ξεφτίζει.

Άραγε η έννοια «Δύση» εξακολουθεί να έχει νόημα στην πρώτη δεκαετία του 21ου
αιώνα; Μήπως τελικά η διαχωριστική γραμμή στην παγκοσμιοποίηση δεν είναι
ανάμεσα στη Δύση και στους Υπόλοιπους, αλλά ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες
και στους Υπόλοιπους;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνολικά πληθυσμό 375 εκατομμυρίων ανθρώπων και ΑΕΠ
σχεδόν 10 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, σε σύγκριση με έναν αμερικανικό πληθυσμό
280 εκατομμυρίων και ΑΕΠ των ΗΠΑ 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Ευρώπη σίγουρα
θα μπορούσε να ξοδέψει χρήματα για την άμυνα σε επίπεδο που θα την εξίσωνε με
τις ΗΠΑ, αλλά επιλέγει να μην το κάνει.

Αμυντική πολιτική. Η Ευρώπη δαπανά συλλογικά 130 δισεκατομμύρια δολάρια
για την άμυνα και συνεχώς μειώνει το ποσό αυτό, σε σύγκριση με τα 300
δισεκατομμύρια των αμερικανικών αμυντικών δαπανών που πρόκειται να αυξηθούν
σημαντικά. Παρά τη στροφή της Ευρώπης προς μια πιο συντηρητική κατεύθυνση το
2002, ούτε ένας δεξιός υποψήφιος δεν εξελέγη με πρόγραμμα να αυξήσει σημαντικά
τις αμυντικές δαπάνες. Το ότι η Ευρώπη δεν δημιουργεί μια πιο χρησιμοποιήσιμη
στρατιωτική δύναμη είναι σαφώς θέμα πολιτικής.

Είτε πρόκειται για την κοινωνική πρόνοια, την εγκληματικότητα ή τις
κανονιστικές ρυθμίσεις, την παιδεία ή την εξωτερική πολιτική, σταθερές
διαφορές χωρίζουν την Αμερική απ’ όλους τους άλλους.

Η ρωγμή ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη που εμφανίστηκε το 2002 δεν είναι
απλώς ένα μεταβατικό πρόβλημα που αντανακλά το στυλ της κυβέρνησης Μπους ή την
κατάσταση του κόσμου μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Αντανακλά τις διαφορετικές
απόψεις όσον αφορά τη δημοκρατική νομιμότητα μέσα στους κόλπους του ευρύτερου
δυτικού πολιτισμού.

Ο Francis Fukuyama είναι καθηγητής της Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στη
Σχολή Ανώτερων Διεθνών Σπουδών Paul Η. Nitze στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins
της Ουάσιγκτον. Το σχόλιό του είναι απόσπασμα διάλεξης που έδωσε στις 8
Αυγούστου στη Μελβούρνη.