Η άγνωστη Θήβα που άντεξε στον χρόνο

Περισσότερους από 1.000 τάφους έφερε στο φως η ανασκαφή κατά τη διάρκεια των έργων κατασκευής της γέφυρας που ενώνει τη Θήβα με την Εθνική Οδό, που τα ευρήματά τους μαρτυρούν την αδιάκοπη ζωή της πόλης από τα γεωμετρικά έως τα ρωμαϊκά χρόνια. Πάνω: Χαραγμένη στις ραβδώσεις ενός μαρμάρινου κίονα, η επιγραφή που βρέθηκε στη «θήκη» αποκαλύπτει τη δύναμη της Θήβας την εποχή της νεοσύστατης Αθηναϊκής Δημοκρατίας

Έχει ταυτιστεί με τον μυκηναϊκό κόσμο. Με τον Κάδμο και τον Οιδίποδα. Με μια
πραγματικότητα που ισορροπεί ανάμεσα στον μύθο και την Ιστορία. Η Θήβα, η γη
που γέννησε τον Διόνυσο, τον Ηρακλή και τον Πίνδαρο, όμως, δεν έπαιξε
πρωτεύοντα ρόλο μόνο την εποχή που περιγράφει ο Όμηρος. Μία ιδιαίτερης
ιστορικής σημασίας επιγραφή αποκαλύπτει τον σημαντικό ρόλο της πόλης κατά την
κλασική εποχή, ενώ ένα νεκροταφείο 1.000 και πλέον τάφων μαρτυρά όχι μόνο την
ιστορική συνέχεια της πόλης, από τα γεωμετρικά έως τα ρωμαϊκά χρόνια, αλλά
φέρνει και πάλι στο φως, ύστερα από 27 αιώνες, έναν αρχαϊκό Κούρο, τον πρώτο
που βρίσκουν οι αρχαιολόγοι στην πόλη της Θήβας.

Χαραγμένη σε τέσσερις από τις δέκα ραβδώσεις ενός μαρμάρινου κιονίσκου,
ύψους ενός περίπου μέτρου, με αρχαϊκό αλφάβητο, η επιγραφή, που δεν είναι
έμμετρη και χρονολογείται στο 506 π.Χ., ανακαλύφθηκε τον
Φεβρουάριο.«Αναφέρεται στα γεγονότα και στη δράση των Βοιωτών εναντίον του
Κλεισθένη και της νεοσύστατης Αθηναϊκής Δημοκρατίας», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο
προϊστάμενος της Θ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βασίλης
Αραβαντινός, «και μαρτυρά πως οι Θηβαίοι, αφού κατέλαβαν τα φρούρια της Οινόης
και της Φυλής, ελευθέρωσαν την Ελευσίνα και τη Χαλκίδα».

Γιατί όμως είναι τόσο σημαντική ετούτη η επιγραφή και ανοίγει μία μεγάλη
ιστορική συζήτηση σχετικά με τον ρόλο της Θήβας; «Διότι αποδεικνύεται πως η
ηγεμονία των Θηβών δεν περιορίζεται τον 4ο αιώνα π.Χ., αλλά πως η πόλη
διεκδικούσε σημαντική θέση στον ελληνικό κόσμο, ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ.
Γνωρίζουμε από τον Ηρόδοτο ότι οι Βοιωτοί επιτέθηκαν από κοινού με τους
Χαλκιδείς εναντίον των Αθηναίων, την ίδια στιγμή που οι Σπαρτιάτες βρίσκονταν
στην Ελευσίνα, για να καταλύσουν το αθηναϊκό πολίτευμα. Εκείνο που μας ήταν
άγνωστο μέχρι σήμερα, καθώς δεν το αναφέρει ο Ηρόδοτος, είναι πως οι Βοιωτοί
κατέλαβαν το φρούριο της Φυλής, σημείο που όποιος το κατείχε είχε στα χέρια
του ολόκληρη την Αττική. Και γιατί αναφέρεται στην επιγραφή η απελευθέρωση της
Χαλκίδας, αφού εξ όσων γνωρίζουμε δεν ήταν υποταγμένη στην Αθήνα; Μήπως στην
εξουσία βρισκόταν κάποια παράταξη φιλικά προσκείμενη στους Αθηναίους;»,
αναρωτιέται ο κ. Αραβαντινός, που θα ανακοινώσει επίσημα το περιεχόμενο της
επιγραφής στο διεθνές συνέδριο ελληνικής και λατινικής επιγραφικής, αρχές
Σεπτεμβρίου, στη Βαρκελώνη.

Το κέφαλι του πρώτου Κούρου που βρέθηκε στη Θήβα, εντοιχισμένος ως οικοδομικό υλικό σε ρωμαϊκό τάφο, είναι από νησιωτικό μάρμαρο και χρονολογείται περίπου στο 510 π.Χ.

Ο κιονίσκος που φέρει την επιγραφή βρέθηκε σε μία «θήκη» σε μία ταφόσχημη
κατασκευή στην περιοχή των μεγάλων ηρώων, που αναφέρεται και από τον Παυσανία.
Ήταν αφιερωμένη πιθανόν στον Κάδμο και πάνω της στηριζόταν σφίγγα (βρέθηκαν
τμήματα από τα μαλλιά της). Στην ίδιο χώρο η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο
φως τέσσερις χάλκινες διπρόσωπες επιγραφές-αφιερώματα σε κάποιο ιερό αγνώστου
ήρωα, που δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο οργάνωσης της θηβαϊκής
κοινωνίας, καθώς αναφέρονται φυλές, θεσμοί και περιοχές, που δεν ήταν γνωστά.

Δεν είναι μόνον αυτή η επιγραφή που βοηθά τους αρχαιολόγους να συμπληρώσουν το
παζλ της ιστορικής περιόδου της Θήβας. Ούτε εκατό, ούτε διακόσιοι, αλλά
περισσότεροι από 1.000 τάφοι, που χρονολογούνται από τα γεωμετρικά χρόνια έως
την αυτοκρατορική εποχή, βρέθηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής της γέφυρας
που συνδέει τη Θήβα με την Εθνική Οδό, και αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της
συνέχειας της ζωής της πόλης για δέκα αιώνες. Και τα περίπου 20.000 ευρήματά
τους λειτουργούν σαν καθρέφτης της πόλης, καθώς δίνουν πολύτιμα στοιχεία για
την τέχνη, την οικονομική ευημερία, τα παιχνίδια, ακόμη και τη διατροφή των
κατοίκων της.

Ανάμεσα στις 100 επιτύμβιες στήλες, τα 7.000 αγγεία και τον τεράστιο
αριθμό μικροαντικειμένων «έκπληξη για όλους ήταν η αποκάλυψη του κεφαλιού και
της γάμπας ενός αρχαϊκού Κούρου από νησιωτικό μάρμαρο, σε αρίστη κατάσταση,
που χρονολογείται περί το 510 π.Χ. και αποτελεί τον πρώτο που βρίσκουμε στη
Θήβα. Είχε χρησιμοποιηθεί δε ως οικοδομικό υλικό για την κατασκευή ενός
ρωμαϊκού τάφου». Πώς εξηγείται το 2001 να έρχεται στο φως ο πρώτος Κούρος,
όταν το γειτονικό Πτώο έκρυβε στα «σπλάγχνα» του μια μεγάλη ομάδα μαρμάρινων
νέων με παγωμένο χαμόγελο; «Γενικά, από τη Θήβα δεν έχουμε πολλά δείγματα
πλαστικής, καθώς τα περισσότερα καταστράφηκαν, όταν χρησιμοποιήθηκαν ως
οικοδομικό υλικό», εξηγεί ο κ. Αραβαντινός.

Εκτός των τειχών, το νεκροταφείο (λιγοστοί τάφοι του είχαν ανασκαφεί τη
δεκαετία του ’60), βρίσκεται κοντά σε έναν μεγάλο δρόμο, «πιθανόν εκείνον που
περιγράφει ο Παυσανίας πως οδηγεί ανατολικά, προς τη Χαλκίδα».

Τώρα, περιμένουν τα μουσεία

Ποιο είναι το μέλλον όλων τούτων των ευρημάτων; «Όσον αφορά τη “θήκη”, θα
προσπαθήσουμε να διατηρηθεί στη θέση της και να παραμείνει επισκέψιμη
τουλάχιστον για τους ερευνητές», υποστηρίζει ο κ. Αραβαντινός. Τα υπόλοιπα
ευρήματα συντηρούνται και θα εκτεθούν όταν ολοκληρωθεί η επέκταση του
Αρχαιολογικού Μουσείου Θηβών, που θα ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο και προβλέπεται
να τελειώσει έως το 2006. Την ίδια χρονιά η Βοιωτία – αν όλα πάνε σύμφωνα με
τα χρονοδιαγράμματα – θα διαθέτει ακόμη δύο μουσεία. Εκείνο του Σχηματαρίου
(Τανάγρας) και εκείνο της Χαιρωνείας, που έως το 2004 θα έχει τελειώσει η
ριζική του ανακαίνιση. «Εκτός των άλλων, υπάρχει έντονο ενδιάφερον από πλευράς
των κατοίκων της Βοιωτίας για τις αρχαιότητες, που αποδεικνύεται και από την
ίδρυση του συλλόγου “Οι Καδμείοι”, που έχει ως σκοπό την προστασία των
καταλοίπων του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού».