Δρόμοι

Η εταιρεία…

… του Αμερικανού πρωτοποριακού μουσικοσυνθέτη Τζον Κέιτζ πήγε στα δικαστήρια
έναν άλλο συνθέτη, τον Μάικ Μπατ. Υποστηρίζει πως ο Μπατ έκλεψε το περίφημο
«σιωπηλό έργο» που είχε συνθέσει ο Κέιτζ το 1952: ένας πιανίστας κάθεται
μπροστά σε ένα πιάνο, ανοίγει το καπάκι και δεν παίζει τίποτα για τεσσεράμισι
λεπτά. Ο Μπατ δεν μπορεί να το πιστέψει πως κάποιοι πήραν το έργο του «Ένα
λεπτό σιωπής» στα σοβαρά. «Όπως θα έλεγε και η μητέρα μου», λέει ειρωνικά, «ας
μου πουν ποιο λεπτό ακριβώς έκλεψα από τα τεσσεράμισι του Κέιτζ».

Ο Κέιτζ…

…«έγραψε» το έργο του στα ηχομονωμένα στούντιο του Χάρβαρντ, σε μία
προσπάθεια να δημιουργήσει συνθήκες απόλυτης σιωπής. Γρήγορα ανακάλυψε πως
αυτό ήταν αδύνατο. «Δεν υπάρχει σιωπή που να μην κλείνει μέσα της ήχο»,
κατέληξε. Στα τεσσεράμισι λεπτά του ακούγονται μακρινά αυτοκίνητα, βηξίματα,
σούρσιμο ποδιών, ακόμη και χαχανητά από το ακροατήριο. Αργότερα, για να σβήσει
τη διάκριση ανάμεσα στον πραγματικό κόσμο και την αίθουσα συναυλιών, ο Κέιτζ
έδινε παραστάσεις τηγανίζοντας μανιτάρια επί σκηνής. Η σιωπή βρίσκεται στη
φύση της μουσικής. Ο Βάγκνερ άλλαξε την όπερα, από μια θορυβώδη ψυχαγωγία σε
μια μορφή θρησκευτικής τελετής, που την παρακολουθεί κανείς με ευλαβική σιωπή.

Αν ο Μπατ…

…«έκλεψε» ένα κομμάτι πολύτιμης σιωπής από τον Κέιτζ, είναι συγχωρητέος,
λέει ο Μάθιου Κόνολι στους «Τάιμς». Γιατί ο κόσμος μας είναι γεμάτος με
άσχημους ήχους. Ο μουσικολόγος Τίμοθι Ντέι υπολογίζει πως το 70% των ήχων που
πλημμυρίζουν το περιβάλλον μας είναι «τεχνολογικοί» – από μηχανήματα,
αυτοκίνητα και άλλα. Στις προϊστορικές κοινωνίες οι τεχνολογικοί ήχοι της
εποχής δεν ξεπερνούσαν το 5% – ήχοι από σπαθιά και άροτρα. Οι υπόλοιποι ήταν
φυσικοί ήχοι: νερό, άνεμος, ζώα, άνθρωποι. Με τους ψυχοφθόρους ήχους που μας
βασανίζουν σήμερα, η σιωπή βρίσκεται σε σπάνι, άρα είναι «χρυσός». Πού
μπορούμε να τον αναζητήσουμε;

Το μόνο…

… σίγουρο μέρος είναι ο εαυτός μας, το μονοπάτι των σκέψεών μας. Μα πάλι,
γιατί μας πιάνει φόβος όταν αντηχεί μέσα μας η σιωπή; Πόσοι από εμάς δεν
«ακούμε» μια ενοχλητική σιωπή μόλις πέφτουμε στο κρεβάτι και πεταγόμαστε
όρθιοι για να ανοίξουμε το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση για να ακούσουμε μια
φωνή, σαν και εκείνη που νανουρίζει τα παιδιά το βράδυ; Μήπως προκαλούμε
θόρυβο επειδή η σιωπή μάς θυμίζει τη βαθιά και υπερφυσική σιωπή του θανάτου,
εκείνο το μοναδικό σημείο που πέρα από αυτό «όλα τα άλλα είναι σιωπή», με τα
λόγια του θανάσιμα λαβωμένου Άμλετ; Η σιωπή, λέει ο Κόνολι, μπορεί να είναι
απομίμηση του θανάτου, μα σε έναν κόσμο γεμάτο κακοφωνία δεν είναι έγκλημα να
την αναζητούμε κάπου κάπου. Καθένας μας έχει το δικαίωμα να παραμείνει
σιωπηλός.