Και τώρα η ώρα του ΕΛΑ

Τη νύχτα της 29ης Ιουνίου, όταν έγινε γνωστή στην Κατεχάκη η έκρηξη στον
Πειραιά που τραυμάτισε τον Σάββα Ξηρό, υπήρχαν κάποιοι που ξαφνιάστηκαν.

Όχι διότι δεν ανέμεναν νέο τρομοκρατικό χτύπημα ή γιατί δεν είχαν εμπιστοσύνη
στις δυνατότητες της Αντιτρομοκρατικής να διαχειρισθεί την υπόθεση με
αποτελεσματικότητα. Αλλά διότι τους μήνες που είχαν προηγηθεί, η έμφαση της
υπηρεσίας είχε δοθεί στην εξάρθρωση του ΕΛΑ, της έτερης ισχυρής τρομοκρατικής
οργάνωσης στην Ελλάδα, και όχι της 17Ν.

«Μέχρι το τέλος»

Ο αιφνιδιασμός δεν κράτησε πολύ: η Αντιτρομοκρατική έριξε μεν όλες της τις
δυνάμεις στις έρευνες για την εξάρθρωση της 17Ν – με αποτέλεσμα τη σύλληψη, σε
έναν μήνα, 15 μελών της. Ταυτοχρόνως, όμως, στην ηγεσία του υπουργείου
Δημόσιας Τάξης – και έπειτα από σχετική συνεννόηση με τον Κώστα Σημίτη –
εμπεδώθηκε η άποψη πως η εξάρθρωση της τρομοκρατικής οργάνωσης του Αλέκου
Γιωτόπουλου δεν «κλείνει» τον φάκελο «ελληνική τρομοκρατία». Και ότι οι
έρευνες θα φθάσουν «μέχρι το τέλος» – ή, κατά την έκφραση του Πρωθυπουργού,
«θα χυθεί άπλετο φως».

Το… τέλος δεν είναι άλλο παρά η εξάρθρωση του ΕΛΑ και των άλλων
τρομοκρατικών οργανώσεων που έχουν δράσει ή και δρουν ακόμη στη χώρα μας. Μόνο
που το έργο αυτό μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολο για την Αστυνομία, από
ό,τι ήταν η υπόθεση της 17Ν. Και ο λόγος δεν είναι μόνον το οφθαλμοφανές – ότι
στην περίπτωση της 17Ν υπήρξε, για πρώτη φορά, ένα μέλος της οργάνωσης, έστω
και τραυματισμένο, στα χέρια των αρχών.

Ερωτήματα

Στέλεχος της κυβέρνησης έλεγε πως οι δυσκολίες που υπάρχουν στην περίπτωση του
ΕΛΑ είναι πρωτίστως πολιτικές – και όχι επιχειρησιακές. Και διετύπωνε τα εξής
ερωτήματα: Ποια θα είναι η θέση της κυβέρνησης εάν αρχίσουν να αποκαλύπτονται
στοιχεία για τον ΕΛΑ που προέρχονται από ξένες μυστικές υπηρεσίες; Δεν θα
αναπτυχθεί μια αρνητική «πρακτορολογία» και συνακόλουθα αμφισβήτηση;

Στις πολιτικές αυτές δυσκολίες προστίθεται εκ των πραγμάτων και ένα δεδομένο
επιχειρησιακού χαρακτήρα – ότι στην περίπτωση του ΕΛΑ δεν μιλάμε για μια
κλειστή οργάνωση που αριθμεί το πολύ 20 ανθρώπους – περιλαμβανομένων των…
τσιλιαδόρων. Αλλά για δεκάδες πρόσωπα – κάποιοι τα υπολογίζουν σε 80! Και για
τα περισσότερα από αυτά το πιθανότερον είναι η συμμετοχή τους να περιορίσθηκε
σε «βοήθεια» – μάλιστα, σε εποχές που εμπίπτουν πλέον στην κατηγορία των
παραγεγραμμένων. Τέλος, ο ΕΛΑ δεν έχει στο ενεργητικό του παρά μόνο δύο
ανθρωποκτονίες, του αντεισαγγελέα Βερνάρδου, το ’89, από 1η Μάη και ΕΛΑ – η
άλλη, του Μπάμπαλη, το 1978, έχει παραγραφεί. Άρα, και οι ποινές που τελικώς
θα επιβληθούν εφόσον συλληφθούν τα μέλη της οργάνωσης θα είναι ασήμαντες σε
σχέση με την υπόθεση της 17Ν.

Προβληματισμός

Όλα τα παραπάνω ωθούν ορισμένα στελέχη της Κατεχάκη, αλλά και της κυβέρνησης,
να υποστηρίζουν ότι πριν εισέλθει η ΕΛ.ΑΣ. στην ευθεία για τον ΕΛΑ θα πρέπει
να έχει τεθεί «ένα όριο – δεν μπορούμε να γεμίσουμε τις φυλακές ή να
στιγματίσουμε κοινωνικά δεκάδες ανθρώπους, μόνο και μόνο διότι κάποτε μοίρασαν
την εφημερίδα του ΕΛΑ ή τα έλεγαν με τον Κασσίμη»…

Στην επιχειρηματολογία αυτή ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης δεν δείχνει να αντιδρά, ούτε
θετικά ούτε αρνητικά. Και κάποιοι λένε πως είτε ξέρει για τον ΕΛΑ περισσότερα
από όσα δείχνει είτε θεωρεί πως το ζήτημα θα κριθεί στην πορεία, και όχι από
πριν, με βάση τις έρευνες και τη «γραμμή» τού κ. Σημίτη.

«Βρέθηκε κάποια άκρη» στα αρχεία της Στάζι

Το μόνο σίγουρο που προέκυψε από τα αρχεία της Στάζι είναι η διασύνδεση του ΕΛΑ τόσο με την ομάδα «Κάρλος» όσο και με τρομοκράτες στη Γερμανία και αραβικής προέλευσης

Η Στάζι, η διαβόητη μυστική αστυνομία της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, είχε ένα
χαρακτηριστικό που ουδέποτε διέθεσε άλλη μυστική υπηρεσία σε ολόκληρο τον
κόσμο: τηρούσε επιμελώς αρχεία για τα πάντα – και, μάλιστα, τα αρχεία αυτά δεν
τα κατέστρεψαν οι ιθύνοντές της τη νύχτα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου.

Το χαρακτηριστικό αυτό της Στάζι – ή του μεθοδικού γερμανικού πνεύματος –
εκμεταλλεύθηκε ολόκληρος ο δυτικός κόσμος για να ξεκαθαρίσει πλήθος ερωτημάτων
της μεταπολεμικής του ιστορίας. Η Ελλάδα το χρησιμοποίησε για κάτι άλλο – για
να βρει στοιχεία για την ελληνική τρομοκρατία.

Το εγχείρημα αυτό, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, είναι άγνωστο πού ακριβώς
κατέληξε. Ή πόσα και ποια πράγματα έμαθαν η Ελληνική Ααστυνομία και η ΕΥΠ από
τους απελθόντες Γερμανούς συναδέλφους της.

Πλούσιο υλικό

Πάντως, είναι απολύτως βέβαιον ότι το υλικό ήταν πλούσιο – και γι’ αυτό δεν
έγιναν ούτε μία ούτε δύο αποστολές Ελλήνων αξιωματούχων στο Βερολίνο. Σύμφωνα
με πληροφορίες, από το 1995 και μετά κάθε υπουργός Δημόσιας Τάξης επιχειρεί
και ένα δικό του «ξεσκόνισμα» στα ανατολικογερμανικά αρχεία.

Κάποια στιγμή, εντοπίστηκαν στη Στάζι τέσσερα ονόματα Ελλήνων, οι οποίοι
εφέροντο ως τρομοκράτες του ΕΛΑ. Και οι τέσσερις αυτοί άνθρωποι εκλήθησαν να
καταθέσουν σε ανακριτή για την ανάμειξή τους, αλλά δεν προέκυψε τίποτε
επιβαρυντικό εις βάρος τους.

Λίγο καιρό αργότερα, ωστόσο – και αφού στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης έχει πάει
ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης -, οι άνθρωποι αυτοί επαναπροσεγγίζονται. Τούτη τη φορά
δεν υπάρχει καμία επισημότητα, αλλά και κανείς δεν γνωρίζει τι προέκυψε.
Κάποιες πληροφορίες λένε πως «βρέθηκε κάποια άκρη». Και – συμπτωματικά ή μη –
λίγο καιρό αργότερα οι έρευνες της Κατεχάκη επικεντρώνονται στον ΕΛΑ.

Κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν πως το μόνο σίγουρο που προέκυψε από τα αρχεία
της Στάζι είναι η διασύνδεση του ΕΛΑ τόσο με την ομάδα «Κάρλος» όσο και με
τρομοκράτες στη Γερμανία και αραβικής προέλευσης. Και ότι τα αρχεία μπορεί να
αποτελέσουν την «αρχή του μίτου», αλλά δεν προσφέρουν «έτοιμη λύση στο πιάτο».

«Σκοτεινή» πορεία μετά τη δολοφονία Κασσίμη

Οι αρχές είχαν διατυπώσει διάφορες εικασίες, όπως λόγου χάριν ότι ο Τσουτσουβής ήταν αυτός που σκότωσε τον Κασσίμη το 1977

Τη νύχτα του φθινοπώρου του 1974 που ο Αλέκος Γιωτόπουλος αποχώρησε από μια ad
hoc συνεδρίαση σε σπίτι της Πεντέλης για να ιδρύσει τη 17Ν – την κλειστή και
συνωμοτική σαν τον ίδιο τρομοκρατική οργάνωση – ένας άλλος άνθρωπος, εξίσου
αποφασιστικός, ίδρυε τη δική του οργάνωση: ο Χρήστος Κασσίμης έφτιαξε τον ΕΛΑ.
Μονάχα που – και σε αυτήν την περίπτωση – η μοίρα του αρχηγού σφραγίζει και
την πορεία της οργάνωσης. Μετά τον θάνατο του Κασσίμη, στην ιστορική πλέον
σύγκρουση με αστυνομικούς στο εργοστάσιο της AEG, το 1977, η εξέλιξη του ΕΛΑ
γίνεται όλο και πιο «θολή», όλο και πιο «σκοτεινή».

«Μαζικό μαγαζί»

Ο ΕΛΑ, σε αντίθεση με τη 17Ν, υπήρξε στη δεκαετία του ’70 ένα «μαζικό μαγαζί»,
κι ο ίδιος ο Κασσίμης επεδίωκε αυτή τη μαζικότητα. Ορισμένοι «ιστορικοί της
Μεταπολίτευσης» υποστηρίζουν ότι, με την έννοια αυτή, η οργάνωση του Κασσίμη
ήταν πιο δημοκρατική από την οργάνωση του Γιωτόπουλου – εάν δεχθεί κανείς ότι
ο όρος «δημοκρατική» μπορεί να χαρακτηρίσει τον τρόπο λειτουργίας μιας
τρομοκρατικής οργάνωσης. Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν πως και ιδεολογικά οι
δρόμοι ήταν διαφορετικοί – η 17Ν ήταν αυστηρά προσανατολισμένη στον μαρξισμό –
λενινισμό, ενώ ο ΕΛΑ είχε πολλά στοιχεία αντιεξουσιαστικά. Αυτά όλα όμως είναι
λεπτομέρειες της ιστορίας – που, κατά πάσα πιθανότητα, ελάχιστα αφορούν τις
επιφορτισμένες με την εξάρθρωση του ΕΛΑ αρχές. Αυτό που ίσως αξίζει να
συγκρατηθεί είναι πως, στο πλαίσιο μιας ιδιόρρυθμης «κόντρας» των δύο
τρομοκρατικών οργανώσεων, ο ΕΛΑ σκοτώνει επίσης έναν εκ των βασανιστών της
χούντας, το Μπάμπαλη. Αλλά αυτό γίνεται έναν χρόνο περίπου μετά τον θάνατο του
«αρχηγού» Χρήστου Κασσίμη.

Από τα μεγάλα μυστήρια στην υπόθεση ΕΛΑ είναι οι δύο ανεξιχνίαστοι,
ουσιαστικά, θάνατοι: ο ένας, του Χρήστου Κασσίμη, για τον οποίο ακόμη δεν έχει
αποσαφηνιστεί εάν η σφαίρα προερχόταν από την Αστυνομία – όπως ήταν η
πεποίθηση της κοινής γνώμης εκείνη την εποχή – ή από κάποιον σύντροφό του που
ήταν μαζί του. Ο άλλος, σημειώνεται πολλά χρόνια αργότερα, το 1985: ο Χρήστος
Τσουτσουβής σκοτώνεται και υπάρχουν πάλι ερωτηματικά για το ποιος επέφερε το
μοιραίο πλήγμα.

Κανένα στοιχείο

Η 1η Μάη, που έκανε την επίθεση κατά του πρώην προέδρου της ΓΣΕΕ Γιώργου Ραφτόπουλου, αυτονομήθηκε αρχικά από τον ΕΛΑ, αλλά εν συνεχεία συνήψε συμμαχία μαζί του και ανέλαβαν από κοινού εμπρηστικές και άλλες επιθέσεις

Εκ των υστέρων οι αρχές είχαν διατυπώσει διάφορες εικασίες, όπως λόγου χάρη
ότι ο Τσουτσουβής ήταν αυτός που σκότωσε τον Κασσίμη το 1977. Το μόνο βέβαιο
είναι ότι η Αστυνομία βρέθηκε με δύο νεκρούς τρομοκράτες του ΕΛΑ στα χέρια της
και δεν μπόρεσε να βρει κανένα στοιχείο αδιάσειστο και συγκεκριμένο. Έτσι, τα
μόνα δεδομένα είναι «ιστορικά». Το 1981 ο Τσουτσουβής φέρεται να αποχωρεί από
τον ΕΛΑ και να ιδρύει τη δική του οργάνωση, την Αντικρατική Πάλη. Εκτίμηση της
Αντιτρομοκρατικής είναι πως τον Τσουτσουβή ακολούθησε το 70% του ΕΛΑ – αλλά κι
αυτό είναι εκτίμηση και όχι βεβαιότητα. Στη συνέχεια, πάντως, ο εναπομείνας
ΕΛΑ σπεύδει να υιοθετήσει τον Τσουτσουβή και την Αντικρατική Πάλη, όταν ο
Τσουτσουβής σκοτώνεται. Και, παράλληλα, αρχίζουν να ξεφυτρώνουν οργανώσεις,
βραχύβιες οι περισσότερες, που θεωρούνται «αποσχισθείσες» ή «μεταλλάξεις» του
ΕΛΑ. Μέχρι που το 1995 ο ΕΛΑ ανακοινώνει την αυτοδιάλυσή του – μια ανακοίνωση
που αποδίδεται στο ότι κάποιοι «παλιοί» ή «συνταξιούχοι» κουράστηκαν να
βλέπουν τα «φιντάνια» να οικειοποιούνται την υπογραφή τους.

Η 1η Μάη

Από τα… φιντάνια, πάντως, η Αντιτρομοκρατική έχει ξεχωρίσει ένα, την
οργάνωση 1η Μάη, που έκανε την επίθεση κατά του πρώην προέδρου της ΓΣΕΕ
Γιώργου Ραφτόπουλου. Οι ενδείξεις κάνουν λόγο για μια οργάνωση που
αυτονομήθηκε αρχικά από τον ΕΛΑ, εν συνεχεία συνήψε συμμαχία μαζί του κι
ανέλαβαν από κοινού εμπρηστικές και άλλες επιθέσεις και στη συνέχεια και πάλι
πήραν χωριστούς δρόμους.

Γιατί δίδεται ιδιαίτερη σημασία σε αυτήν; Κατά πάσα πιθανότητα, διότι ο
περίφημος «Σαρδανάπαλος» της 17Ν φέρεται να εμπλέκεται και σε αυτήν. Ίσως,
όμως, και για έναν ακόμη λόγο: Διότι είναι η μόνη από τις περιφερειακές
οργανώσεις – εκτός δηλαδή του ΕΛΑ και της 17Ν – στην οποία έχουν δώσει σημασία
οι Αμερικανοί…