Πρόσωπα Μια εφικτή ουτοπία

«Λατρεύω τους μαθητές μου, αλλά βαρέθηκα πια την αστυνομία εθνικής
παιδείας».

Μισέλ Ονφρέ. Ιδρύει ένα λαϊκό πανεπιστήμιο στην Καν της Νορμανδίας

Έπειτα από 20 χρόνια στην εκπαίδευση, ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Ονφρέ
παραιτήθηκε από το Λύκειο όπου δίδασκε για να ιδρύσει στην πόλη του, την Καν
της Νορμανδίας, ένα λαϊκό πανεπιστήμιο. Από τον Οκτώβριο λοιπόν, αυτός ο
43χρονος φιλόσοφος-προβοκάτορας, ο οποίος επικαλείται τον κυνισμό του Διογένη,
δηλώνει «νιτσεϊκός της αριστεράς» και προτείνει έναν «υλιστικό ηδονισμό», θα
ζει αποκλειστικά και μόνον από τα συγγραφικά του δικαιώματα. Το γεγονός είναι
πολύ σπάνιο σε μια επιστήμη, οι υπηρέτες τής οποίας δύσκολα μπορούν να ζήσουν
από τη συγγραφή και μόνο. Αλλά στην περίπτωση του Ονφρέ, όλα σχεδόν τα βιβλία
του, μια εικοσαριά μέχρι σήμερα (ανάμεσά τους το «Ηδονιστικό Ημερολόγιο», «Η
τέχνη της απόλαυσης», «Θεωρία του ερωτευμένου σώματος», «Η επέμβαση της
ηδονής» και, πιο πρόσφατα, το «Αντι-εγχειρίδιο Φιλοσοφίας»), γνωρίζουν σταθερή
επιτυχία και έχουν μεταφραστεί ήδη σε δώδεκα γλώσσες.

«Η πρώτη εκδοχή του λαϊκού πανεπιστημίου», εξηγεί ο φιλόσοφος, «είχε ξεκινήσει
στα τέλη του 19ου αιώνα από προοδευτικούς διανοουμένους, συχνά σοσιαλιστές,
που πρότειναν δωρεάν μαθήματα στην εργατική τάξη. Η νέα ιδέα που εγκαινιάζεται
στην Καν έχει παρόμοιο στόχο, αλλά εκσυγχρονισμένο. Ο στόχος είναι να
εκδημοκρατιστεί η κουλτούρα μέσα από μια δωρεάν πρόσβαση στη γνώση, αλλά μια
κουλτούρα βιωμένη ως βοηθητική της οικοδόμησης του εαυτού και όχι με στόχο την
κοινωνική αναγνώριση». Από τον Οκτώβριο λοιπόν θα διδάσκει στο λαϊκό
πανεπιστήμιο την ιστορία της ηδονιστικής φιλοσοφίας «στο προχριστιανικό
αρχιπέλαγος», ένα θέμα που παίζει στα δάχτυλα. Και περιμένει και άλλους για να
διδάξουν θεωρία των μέσων ενημέρωσης, σύγχρονη τέχνη, ψυχανάλυση. «Η πρεμιέρα
στην Καν είναι πρόσκληση για τη δημιουργία όσο το δυνατόν περισσότερων λαϊκών
πανεπιστημίων», τονίζει.

Ο Ονφρέ, ο πατέρας του οποίου ήταν εργάτης, η μητέρα του καθαρίστρια κι
εκείνος πέρασε την παιδική ηλικία του μέσα στη φτώχεια, δηλώνει εχθρός κάθε
τάξης – αν και αποδέχεται το κράτος και τον στρατό ως αναγκαία κακά. Στο νέο
πανεπιστήμιο, τα μαθήματα θα είναι δωρεάν από τα μέσα Οκτωβρίου ως τον Μάιο
και για να τα παρακολουθήσει κανείς δεν θα υπάρχουν προϋποθέσεις ηλικίας ή
επιπέδου. Βεβαίως, δεν θα χορηγούνται πτυχία, διευκρινίζει ο Ονφρέ, αρνούμενος
να μεταβληθεί σε γρανάζι του συστήματος. Για τον φιλόσοφο, στην εποχή της
ενιαίας σκέψης και των επιβαλλόμενων προτύπων, «το να αλλάξεις τον εαυτό σου
είναι στην πραγματικότητα ένας τρόπος να αντισταθείς, να προσπαθήσεις να
αλλάξεις τον κόσμο μέσα από μια “επανάσταση των ιδιαιτεροτήτων”, που η μια
προστιθέμενη στην άλλη θα δημιουργήσουν άλλες τόσες εστίες επανάστασης…
Είναι μια εφικτή ουτοπία».