Μετά φόβου βροχής και… Μέντελσον

Ο Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος ενώ ερμηνεύει στην Τρίπολη την «Ιστορία ενός αιχμαλώτου» του Στρατή Δούκα

«Βρέχει, βρέχει, βρέχει…». Η πάντα «ανθρώπινη» φωνή του Δημήτρη Καταλειφού,
όπως ακούστηκε «off» στην αρχή της παράστασης – η «φωνή» του Στρατή Δούκα,
συγγραφέα της σημαδιακής «Ιστορίας ενός αιχμαλώτου», που παρουσιαζόταν στο
πλαίσιο του Φεστιβάλ της Τρίπολης – φάνηκε να ηχεί λίγο ειρωνικά. Εκ των
πραγμάτων. Η βροχή μόλις είχε σταματήσει, ενώ τα σύννεφα κινούνταν ακόμη
απειλητικά.

Τρίτη χρονιά του Φεστιβάλ, που οργανώνει με πραγματικό μεράκι και με άξονα –
εξαιρετικά «επικίνδυνο» για μια μικρή επαρχιακή πόλη… – τις νέες μορφές
θεάτρου, ο Νίκος Λαγκαδινός, και ήθελα να δω μια από τις παραστάσεις –
παραγωγές και όχι τις μετακλήσεις του Φεστιβάλ. Η «Ιστορία ενός αιχμαλώτου»
του Στρατή Δούκα, που ετοίμασε η ομάδα «Άρρητον», ιδέα και παραγωγή του
συγγραφέα Βασίλη Μπούτου, ως μονόλογο που θα ερμήνευε ο Κωνσταντίνος
Κωνσταντόπουλος, ήταν ένα καλό ερέθισμα. Και δεν έπεσα έξω.

Ήλιος με λίγα σύννεφα όταν έφτασα, στις τέσσερις. Στις πέντε, με το που βγήκα
από το ξενοδοχείο «Ανακτορικόν» – μεγαλοπρεπές όνομα! – βαριά συννεφιά και σε
λίγο άρχισε να βρέχει. Τη μια ψιλόβροχο, την άλλη δυνατότερα. Μουσκεμένη,
ακόμα πιο όμορφη η Πλατεία Άρεως, από τις μεγαλύτερες και ομορφότερες πλατείες
στην Ελλάδα. Αλλά η παράσταση θα γίνει;

Έβρεχε ώς τις επτάμισι. Στο θέατρο η σκηνογράφος – ενδυματολόγος και η
σκηνοθέτρια της παράστασης Κυριακή Γαλιώνη και Ελένη Φίλιππα, ο Νίκος
Λαγκαδινός, οι άνθρωποι του Φεστιβάλ, ο Βασίλης Μπούτος έως και η κούκλα
κορούλα του, η Αθηνά, να προσπαθούν να στεγνώσουν το σκηνικό και τις κερκίδες.
Στις οκτώ σκέφτονται να αναβάλουν την παράσταση. Στις οκτώ και δέκα ο κύβος
ερρίφθη: θα γίνει.

Δεν ήταν η μόνη αντιξοότητα που συνάντησαν. Ο Δήμος, χωρίς σκέψη, έχει
δημιουργήσει στο δροσερό Άλσος του Αγίου Γεωργίου, σχεδόν πλάι στο ωραίο
πέτρινο αμφιθέατρο, ένα αναψυκτήριο που «διατίθεται και για γάμους». Οπότε,
ενώ ο θίασος παίζει, αν του τύχει γάμος, μπορεί η παράστασή του να συνοδευτεί
από το «Γαμήλιο Εμβατήριο» του Μέντελσον και, στη συνέχεια, να παίζεται με
υπόκρουση «ευρωπαϊκής» και λαϊκής – ήτοι ζουρνάδες – ορχήστρας…

Αυτό συνέβη το Σάββατο και γενική δοκιμή ολοκληρωμένη δεν έγινε. Η παράσταση
θα πήγαινε μουσκεμένη και χωρίς «τζενεράλε». Και υπό τον φόβον του Μέντελσον
και των ζουρνάδων. Διότι, απ’ ό,τι μάθαμε και πάλι γάμος επεκρέματο.

Ο κόσμος – νέοι και μεγαλύτεροι – αψήφησε τον καιρό και μαζεύτηκαν γύρω στα
διακόσια άτομα. Μετά, σκοτάδι, φως, η φωνή του Δημήτρη Καταλειφού – Στρατή
Δούκα, που αποκαλύπτει ότι λίγα χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή βρήκε
σ’ ένα χωριό της Κατερίνης τον Νικόλα Καζάκογλου, Ρωμιό της Μικράς Ασίας, που
του αφηγήθηκε μέσα σ’ ένα καφενείο πώς γλίτωσε τη σφαγή μεταμφιεσμένος σε
Τούρκο. Αφήγηση που ο συγγραφέας κατέγραψε και εξέδωσε το 1929, δημιουργώντας
ένα από τα σημαντικά κείμενα της σύγχρονης λογοτεχνίας μας.

Η ορχήστρα του θεάτρου καλυμμένη με ένα μαύρο πανί, πάνω της μια παλιά ψάθινη
καρέκλα καφενείου, κάτω στρωμένες, σαν σε δύο διαδρόμους, μεγεθυμένες σελίδες
του βιβλίου. Στον λιτό χώρο, με τις μουσικές τις επιλεγμένες από τον πάντα
καίριο Ιάκωβο Δρόσο, φάνηκε με βήμα αργό, ο «αιχμάλωτος», ο Κωνσταντίνος
Κωνσταντόπουλος. Βυσσινί ριχτό πουκάμισο, από πάνω ένα παλιό μαύρο παλτό σαν
χλαίνη, στα πόδια μπότες, στο χέρι κομπολόι. Κάθησε στην καρέκλα, σταύρωσε τα
πόδια και άρχισε να διηγείται, σ’ εμάς πια, την ιστορία του. Μια ιστορία απλή,
καθόλου ηρωική, μια ιστορία «αφιερωμένη», όπως ακούστηκε στο τέλος «στα κοινά
μαρτύρια των λαών».

Ο Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος, απλά, χωρίς περιττούς στόμφους και δήθεν
συγκινήσεις, με το σπάνιο για Έλληνα ηθοποιό μέγεθος ρολίστα που διαθέτει,
μετακινούμενος ανάμεσα στις δύο λωρίδες των σελίδων, που, μουλιασμένες από τα
νερά, είχαν πάρει, με τους έξοχους φωτισμούς του Αλέκου Αναστασίου, μια μορφή
γκοφρέ, εξωπραγματική – πλάσμα υπαρκτό ή δημιούργημα του συγγραφέα του; –
κράτησε το κοινό για πάνω από μια ώρα χωρίς να ακουστεί κιχ, γεννώντας τη
συγκίνηση.

Και όταν γύρισε στην καρέκλα του και έβαλε το ένα πόδι πάνω στο άλλο,
όπως στην αρχή, και έγινε σκοτάδι – μόνο το γεμάτο φεγγάρι ανάμεσα στα δέντρα
– ξέσπασε ένα θερμό και με «μπράβο» χειροκρότημα. Δεν είχαμε προσέξει ούτε το
«Γαμήλιο Εμβατήριο» του Μέντελσον που είχε ήδη ακουστεί…