ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Και ύστερα ήρθαν οι μέλισσες…

Σκιά το παρελθόν μα και το μέλλον ανύπαρκτο,
φανταστικό, μια πάχνη που η τύρβη και το φως την
διασκορπίζουν

Ορ. Αλεξάκη, Η συνάντηση

Τώρα που νιώθουμε (κι είμαστε;) ασφαλείς από τις τρομοκρατικές και τις
αντι-τρομοκρατικές ενέργειες, τώρα που οι διάφοροι τραμπάκουλες (ως αυτόπτες
μάρτυρες) και οι διάφοροι Σέρλοκ Χολμς (ως «παραρτήματα» της επίσημης εκδοχής
ή της ανεπίσημης εκ-τροπής) έπαψαν να μας διηγούνται παραμύθια θερινής νυκτός,
τώρα που η πανθομολογούμενη επιχειρησιακή επιτυχία της Αστυνομίας δεν
κινδυνεύει να θαφτεί κάτω από τόνους ανεύθυνων φημών και παραθεσμικών
λειτουργιών, τώρα είναι η στιγμή ο κοινωνικός και ο δημόσιος χώρος ν’
αποδείξουν ότι «σαν έτοιμοι από καιρό» μπορούν και ξέρουν να χειρίζονται
οριακές καταστάσεις χωρίς εκ-πτώσεις αρχών και αξιών. Τώρα πρέπει η κοινωνία
μας να συμφωνήσει για την ποιότητα της δημοκρατίας και την εμπιστοσύνη στους
θεσμούς της.

Η αναγκαιότητα άμυνας κατά της τρομοκρατίας και η επέκταση της κατάστασης
ανάγκης ή των εξαιρετικών περιστάσεων οδηγούν όλο και συχνότερα σε ρήτρες
περιοριστικές τής ελευθερίας.

Το κρίσιμο συνεπώς ερώτημα που τίθεται είναι αν οι έκρυθμες καταστάσεις
νομιμοποιούν θεμιτές εκτροπές από τη νόμιμη τάξη, αν δηλαδή νοείται
αυτοαναίρεση της εγγυοδοτικής λειτουργίας του δικαίου ή και άρση της αυταξίας
του ανθρώπου.

Η διαφορετική προσέγγιση των δημοσίων ελευθεριών σε καιρό οιονεί πολέμου (κατά
της τρομοκρατίας) τι να σημαίνει άραγε:

* Αντιστροφή του τεκμηρίου αθωότητας (σε τεκμήριο ενοχής) και της νομιμότητας
(σε σκοπιμότητα);

* Άρση ισχύος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Συμβάσεων ή Εθνικών Συνταγμάτων;

* Μείωση ελευθεριών και ορίων δημοκρατίας;

Κατά τη γνώμη μου πρέπει και στις περιπτώσεις αυτές να υπερισχύσει η προστασία
και η υπεράσπιση της ελευθερίας αυτών που αρνούνται τον αξιακό μας κώδικα.
Άλλωστε, όπως έχει ήδη επισημανθεί, η ελευθερία γίνεται κίβδηλη και απλώς
συμπληρώνει τη βία, απ’ τη στιγμή που υπερασπιζόμαστε την ελευθερία και όχι
τους ελεύθερους ανθρώπους.

Επειδή σε καταστάσεις «κρίσεων» ο αυτοπεριορισμός του κρατικού καταναγκασμού
δεν είναι εύκολος, θεωρώ ότι – τουλάχιστον οι νομικοί – πρέπει να
δημιουργήσουν ένα Δίκτυο ή ένα Παρατηρητήριο, το οποίο χωρίς φόβο και χωρίς
πάθος, θα στηρίζει τις «διαφωτιστικές» ενέργειες της Πολιτείας και θα
επισημαίνει ή και θα αποτρέπει τις «σκοταδιστικές».

Είναι επίκαιρο όσο ποτέ να συγκροτηθεί ένα Εθνικό Συμβούλιο Αστυνομίας και
Αστυνόμευσης (μ’ εκπροσώπους κομμάτων, Συνηγόρου του Πολίτη, Ένωσης Ελλήνων
Συνταγματολόγων κ.ά.) το οποίο θα ασκεί δημοκρατική εποπτεία στη λειτουργία
των κατασταλτικών μηχανισμών. Δεν πρέπει να μας ξεφύγει η τρομοκρατία αλλά
ούτε και να μας φύγει ο έλεγχος (λόγω της τρομοκρατίας) και να διολισθήσουμε
σ’ επικίνδυνες δικαιικές πρακτικές του τύπου:

* Το τεκμήριο υπέρ της ελευθερίας (in dubio pro libertate) κάμπτεται με την
παρατεταμένη κράτηση υπόπτων, τη μη γνώση του αποδεικτικού υλικού από τον
κατηγορούμενο κ.λπ.

* Ο συνήγορος έχει πλέον διακοσμητικό ρόλο.

* Η έκτιση της ποινής γίνεται σε λευκά κελιά κ.λπ.

Το δικαίωμα άμυνας κατά της τρομοκρατίας δεν σημαίνει επιστροφή στη
βαρβαρότητα, παραβίαση στοιχειωδών αξιών του πολιτισμού, επιβολή μιας
δικαιοσύνης της εκδίκησης. Τώρα που εξαρθρώθηκε η 17Ν, τώρα πρέπει να δείξουμε
ωριμότητα ως Δημοκρατία. Οι ιαχές και οι οιμωγές δεν βοηθάνε. Χρειάζεται
(χρυσοχοΐδειος) ψυχραιμία. Ακόμα κι αν ο κόσμος εύλογα τρομοκρατείται, ούτε ο
νομοθέτης επιτρέπεται να τρομοκρατείται ούτε ο δικαστής, ούτε η Δημοκρατία
πρέπει να μπαίνει σε διλήμματα αυτο-αναίρεσής της.

Η Δημοκρατία, η Δικαιοσύνη και η Ελευθερία έχουν κανόνες που δεν μπορούμε να
τους αλλάζουμε κατά βούλησιν ή κατά το συμφέρον μας.

ΥΓ: Στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974 τα «εφέ» ήσαν λίγα, ενώ οι
κίνδυνοι μεγάλοι. Σήμερα γιατί συμβαίνει το αντίστροφο, αφού το «Ποτέ πια»
ισχύει τόσο για τη δικτατορία όσο και για την τρομοκρατία;

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.