Από τον «Witte» στην «Εργασία»

Ο πατέρας του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου ήταν ηγετική φυσιογνωμία της
Αριστεράς. Διαγράφηκε από το ΚΚΕ το 1927, επικεφαλής ομάδας στελεχών που
διαφώνησαν με την ηγεσία. Λεγόταν Δημήτρης (κατά ορισμένα βιβλία «Μήτσος»)
Γιωτόπουλος και με τη δράση του, εκείνα τα χρόνια, έγινε περισσότερο γνωστός
στους κύκλους των κομμουνιστών με το ψευδώνυμο «Witte».

Το «Witte» – που παρηχεί με το δεύτερο γράμμα της αλφαβήτου – δεν δόθηκε
τυχαία στον Δ. Γιωτόπουλο. Όπως αναφέρει ηγέτης της Τροτσκιστικής Αριστεράς,
εκείνη την περίοδο, δηλαδή το 1929 και αφού έχει ήδη απελαθεί ο Λέων Τρότσκι
από τη Σοβιετική Ένωση, τα δύο πρώτα ονόματα στο διεθνές τροτσκιστικό κίνημα
που δημιουργείται, είναι ο «Alfa» και αποδίδεται στον Λ. Τρότσκι ενώ το
δεύτερο, το γνωστό πλέον «Witte», στον Έλληνα Δ. Γιωτόπουλο.

Ο Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο), στο βιβλίο του «Η Πολιτική μου Αυτοβιογραφία»
(Εκδόσεις Ίκαρος, 1996), σημειώνει ότι στα τέλη του 1929 δημιουργείται το
ρεύμα του «φραξιονισμού» που «παρασέρνει μαζί του πολλά από τα καλύτερα
εργατικά στελέχη του Αρχειομαρξισμού στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη
καθώς και πλειάδα από φοιτητικά στελέχη».

Τα επόμενα χρόνια, πάντα σύμφωνα με τον Μ. Ράπτη, επέρχεται μία σύγκρουση
ανάμεσα στον, Λ. Τρότσκι και τον Δ. Γιωτόπουλο και ο δεύτερος πλέον γίνεται η
ηγετική φυσιογνωμία του «Αρχειομαρξισμού» ιδρύοντας ταυτόχρονα την οργάνωση
«Εργασία».

ΜΙΧΑΛΗΣ ΡΑΠΤΗΣ (ΠΑΜΠΛΟ)

Άνθρωπος λιγόλογος, σοβαρός, καταρτισμένος

Το βιβλίο του Μιχάλης Ράπτη (Πάμπλο)«Η Πολιτική μου Αυτοβιογραφία» (Εκδόσεις Ίκαρος, 1996),

Ο Μ. Ράπτης θυμάται την πρώτη γνωριμία του με τον Δ. Γιωτόπουλο μέσα από την
«Πολιτική του Αυτοβιογραφία».

«Βλέπω ακόμα εντυπωσιακές σκηνές εκείνης της εποχής που μου είναι αξέχαστες
από τότε. Βλέπω την πρώτη συνάντησή μου με το μυθικό πρόσωπο του Witte που
ενσάρκωνε την “Εργασία”, όπως αποκαλούσαν τα μέλη του Αρχειομαρξισμού την
οργάνωσή τους».

Ο «Πάμπλο» ήταν τότε (δηλαδή στις αρχές του 1930) φοιτητής του Πολυτεχνείου
και – όπως γράφει – «η «Εργασία» είχε ζητήσει να γνωρίσει από κοντά τον
μοναδικό σχεδόν φοιτητή που διέθετε τότε στο Πολυτεχνείο, «μαχητικό»,
«δραστήριο» κ.λπ. Ο Μ. Ράπτης περιγράφει τον Δ. Γιωτόπουλο ως φιγούρα
επιβλητική, λιγομίλητη, εντυπωσιακή με γαλανά μάτια και μεγάλο μέτωπο. «Ένα
βράδυ, συνοδευόμενος από τον Γιώργο Βιτσώρη, το δεύτερο πρόσωπο της “Εργασίας”
και από τους πρώτους δασκάλους μου, αναφέρει στο βιβλίο του ο Μ. Ράπτης, πήγα
σ’ ένα φτωχικό εργατικό δωμάτιο στον Βοτανικό. Μέσα τρεμόφεγγε μία λάμπα
πετρελαίου και σε μία καρέκλα είδα καθισμένη την “Εργασία”, αμίλητη, χωρίς να
διακρίνω ακόμα το πρόσωπό της»…

Ομάδα Ελλήνων Εθελοντών μπροστά σε ένα βιβλιοπωλείο της Ισπανίας. Διακρίνονται οι Δεληγιάννης (όρθιος στη μέση με στρατιωτικά) και Βαβούλης (στην άκρη αριστερά γονατιστός)

Κατά τον Μ. Ράπτη στη συνέχεια επικράτησε «εσκεμμένη σιωπή, ίσως ένα τέταρτο».
Και συνεχίζει: «Σε μία στιγμή η “Εργασία” αρχίζει να περιστρέφεται γύρω από
τον άξονά της, ώσπου βλέπω καθαρά το πρόσωπό της. Εντυπωσιακό, μεγάλο μέτωπο
και δύο βαθιά γαλανά μάτια. Με το αριστερό της χέρι κρατά το πιγούνι της,
κρύβοντας λίγο το στόμα. Ακόμα μερικά λεπτά βαριάς επιβλητικής σιωπής, και
μετά μερικές αργές φράσεις γύρω από το Πολυτεχνείο, τα Μαθηματικά, μία αόριστη
αναφορά στην εξίσωση του Αϊνστάιν που ήταν τότε της μόδας στις πανεπιστημιακές
συζητήσεις. Ο μονόλογος κράτησε λίγο, εγώ κάτι ψεύδισα, η επίσκεψη τελείωσε με
δικιά μου πρώτη εντύπωση ότι η “Εργασία” διευθύνεται από άνθρωπο λιγόλογο,
σοβαρό, καταρτισμένο».

Από τότε, όπως σημειώνει ο Πάμπλο, συναντήθηκε κι άλλες φορές με τον Δ.
Γιωτόπουλο «ακόμα και στο Παρίσι κατά τη διάρκεια του πολέμου και υπό
περιστάσεις πολύ διαφορετικές».

ΑΓΗΣ ΣΤΙΝΑΣ

Τα θεωρητικά του εφόδια ήταν πολύ φτωχά, αν όχι ανύπαρκτα

Το βιβλίο του Άγη Στίνα «Αναμνήσεις – 60 χρόνια κάτω από τη σημαία της σοσιαλιστικής επανάστασης» (Τόμος Α’- Εκδόσεις Βέργος, 1977).

Αντίθετα, με «φτωχά θεωρητικά εφόδια» και ως άτομο που έδειχνε ότι «ποτέ δεν
απασχολήθηκε με σοβαρά πολιτικά προβλήματα» χαρακτηρίζει τον Δ. Γιωτόπουλο ο
Άγης Στίνας στο βιβλίο του «Αναμνήσεις – 60 χρόνια κάτω από τη σημαία της
σοσιαλιστικής επανάστασης» (Τόμος Α’- Εκδόσεις Βέργος, 1977).

«Είχα γνωρίσει τον Γιωτόπουλο, μέσω του αδελφού μου, τον Σεπτέμβρη του ’26.
Είχαμε δώσει ραντεβού στις 5 το απόγευμα στο καφενείο Μέγας Αλέξανδρος. Ο
αδελφός μου κι εγώ ήμασταν εκεί από πριν», γράφει ο Α. Στίνας.

Ως Αρχειομαρξιστής ο Δ. Γιωτόπουλος – κατά τον Α. Στίνα – δημιουργεί την ομάδα
«Εργασία», «οργάνωση κλειστού και συνωμοτικού κύκλου», και ο συγγραφέας
σημειώνει: «Όλη η εργασία αυτών, που έκαναν μαθήματα, διευθύνονταν και
ελέγχονταν από έναν που δεν τον είχε εκλέξει κανείς. Σ’ αυτόν δίνανε
λογαριασμό για τη δουλειά τους και σ’ αυτόν παραδίνανε τα χρήματα που
συγκεντρώνανε». Και συνεχίζει: «Όταν κάποιος είχε μία σοβαρή απορία η απάντηση
του Γιωτόπουλου ήταν: Θα φέρω την απορία σου στην “Εργασία” κι αυτή θα
αποφασίσει. Η “Εργασία” ήταν αυτή η μυστηριώδης υπέρτατη αρχή. Δηλαδή ο ίδιος
ο Γιωτόπουλος».

«Στις 5 ακριβώς, με τον πρώτο κτύπο του ρολογιού κάνει την εμφάνισή του στην
πόρτα ο Γιωτόπουλος. Κατάλαβα ότι ήταν αυτός γιατί ο αδελφός μου που καθόταν
δίπλα μου σηκώθηκε όρθιος και στάθηκε προσοχή. Με χαιρέτησε, με ρώτησε για την
υγεία μου, πώς πέρασα στην εξορία και ύστερα σταμάτησε να μιλάει και κοίταζε
τα χέρια του», γράφει ο Α. Στίνας.

Στη συνέχεια, όπως συμπληρώνει, ο Α. Στίνας ρωτάει τον Δ. Γιωτόπουλο: «Δεν θα
συζητήσουμε τίποτε; Εγώ είμαι μέλος του ΚΚΕ και οι αρχές, το πρόγραμμα και η
πολιτική του κόμματος είναι γνωστά. Εσείς τι λέτε, ποιο είναι το πρόγραμμά
σας;».

Κατά τον Α. Στίνα η απάντηση του Δ. Γιωτόπουλου ήταν άμεση: «Αυτά – του είπε –
θα τα συζητήσουμε σε μία άλλη συνάντηση». Από τότε, όπως λέει ο Α. Στίνας,
συναντήθηκε με τον «Witte» κι άλλες φορές «ύστερα από χρόνια». «Πάντα ο
Γιωτόπουλος – προσθέτει ο Α. Στίνας – απέφευγε μία σοβαρή συζήτηση σε σοβαρά
θέματα του κινήματος. Δεν χρειαζόταν να ξέρει κανείς πολλά πράγματα για να
καταλάβει ότι τα θεωρητικά του εφόδια ήταν πολύ φτωχά, αν όχι εντελώς
ανύπαρκτα και ότι ποτέ δεν απασχολήθηκε με σοβαρά πολιτικά προβλήματα. Κι όμως
αυτός ήταν ο αυθεντικός αρχηγός των Αρχειομαρξιστών. Ένα από τα παιδαγωγικά
μέσα του Αρχειομαρξισμού ήταν και το ξύλο, όχι μόνον για τους αντιπάλους αλλά
και προ παντός για τους διαφωνούντες στις γραμμές του…».