ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αρχιτεκτονική τώρα!

Στα πλαίσια της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας 2001-2004, η Ανώνυμη Εταιρεία Προβολής
της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με την υποστήριξη του ΥΠΠΟ, ανακοίνωσε την
προκήρυξη Διεθνούς Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού για τον σχεδιασμό εφήμερων
αρχιτεκτονικών κατασκευών.

Η πρόσκληση απευθύνεται σε επαγγελματίες αρχιτέκτονες και φοιτητές
αρχιτεκτονικών σχολών, των χωρών-μελών της Διεθνούς Ενώσεως Αρχιτεκτόνων
(UIA).

Οι κατασκευές αναφέρονται σε προγράμματα που έχουν σχέση με πολιτιστικά
δρώμενα: πλατφόρμες για μουσικές ή χορευτικές παραστάσεις, γεννήτριες αστικής
αναψυχής, υπαίθρια θέατρα, ημιυπαίθριοι εκθεσιακοί χώροι, σηματοδότες
ολυμπιακών δραστηριοτήτων.

Οι προδιαγραφές του διαγωνισμού καθώς και η έγκαιρη ανακοίνωση των ονομάτων
της κριτικής επιτροπής, δείχνουν ότι κάποιοι θέλησαν επιτέλους να καλύψουν με
υπευθυνότητα το μεγάλο κενό της ουσιαστικής παρουσίας της αρχιτεκτονικής στα
ολυμπιακά έργα.

Ας χαιρετίσουμε λοιπόν αυτήν την πρωτοβουλία που έρχεται, πολύ αργά είναι η
αλήθεια, να καλύψει τη διακαή επιθυμία των αρχιτεκτόνων να εμπλακούν επιτέλους
με κάποιο ουσιαστικό τρόπο στη μοναδική ευκαιρία που προσφέρεται για
ουσιαστικές αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις στην πόλη.

Πέρα από τις γνωστές πλέον διαδικασίες της πακετοποιημένης αρχιτεκτονικής, οι
οποίες σε ελάχιστες περιπτώσεις παράγουν έργο πραγματικά αξιόλογο, η
πραγματοποίηση σε πολλά σημεία της πόλης εφήμερων κατασκευών θα αποδείξει τη
σημασία του κενού στον αστικό ιστό.

Αναρωτιέται βέβαια κανείς, είναι τυχαία η καθυστερημένη προκήρυξη ενός
αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ο οποίος μάλιστα αναφέρεται σε έργα εφήμερα;

Θα υπάρξει πράγματι συνέχεια; Δηλαδή εφαρμογή των προτάσεων, τις οποίες είναι
σίγουρο ότι θα σπεύσουν να υποβάλουν οι αρχιτέκτονες με τη γνωστή προθυμία
τους να ανταποκρίνονται σε θέματα ενδιαφέροντα πέρα από την αβάσταχτη
καθημερινότητα του επαγγέλματος με τις ποικίλες δεσμεύσεις και εμπλοκές που
ανατρέπουν τη χαρά της δημιουργίας.

Ίσως για μια ακόμα φορά θα ξεχαστούμε στη γοητεία της κατασκευαστικής
διερεύνησης του εφήμερου κόσμου της αρχιτεκτονικής, επιχειρώντας με προτάσεις
έξυπνες και ευέλικτες να προτείνουμε τα μικρά ποιητικά σύμπαντα όπως ο καθένας
τα ονειρεύεται: με σίδερο, με ξύλο, με πανί, με πλαστικό ή με γυαλί.

Υλικά φθαρμένα από τη λιμνάζουσα χρησιμοποίησή τους είναι δυνατόν να λάμψουν
και να αποκτήσουν ποιητική διάσταση μέσα σε συσχετισμούς που θα αναδείξουν τις
κρυφές ιδιότητές τους. Στον ελάχιστο χώρο ο οποίος, σύμφωνα με τις απαιτήσεις
του διαγωνισμού, διατίθεται για τη διατύπωση των προτάσεων, στους πίνακες που
θα υποβληθούν, αρχιτέκτονες και σπουδαστές, θα επιχειρήσουν να εξηγήσουν τις
ιδέες τους ελπίζοντας, όπως κάθε φορά συμβαίνει σε παρόμοιες περιπτώσεις, ότι
ίσως σε μια γωνιά της πόλης θα έχουν τη χαρά να δουν να ορθώνεται η κατασκευή
που έχουν προτείνει.

Η πραγματοποίηση των εφήμερων κατασκευών, οι οποίες βασίζονται στην
ευρηματικότητα και στην ακρίβεια της συναρμογής έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα:
απαιτεί τη σωστή εφαρμογή του σχεδίου, ενώ στις μόνιμες κατασκευές το σχέδιο
συχνά παραμορφώνεται τόσο που στα απομεινάρια του αρχιτεκτονικού οράματος
διακρίνονται με δυσκολία οι αρχικές προθέσεις της μελέτης.

Τα θέματα του διαγωνισμού αναφέρονται σε «αστικά παράσιτα», σε παρεμβάσεις που
τρέφονται από τους χυμούς της πόλης και στις καλύτερες περιπτώσεις την
απορρυθμίζουν θετικά, δημιουργώντας μικρές ποιητικές δέσμες που παρεμβάλλονται
στην καθημερινότητα, μέσα στην, έτσι κι αλλιώς, άχαρη και κατακερματισμένη
πόλη.

Μια πόλη στην οποία οι μεταμοντέρνοι ακροβατισμοί, με τα αρχαιοπρεπή
περιτυλίγματα, με αετώματα και ξεκάρφωτους κίονες εξακολουθούν ακόμα να
εντυπωσιάζουν και να εξαπατούν, οδηγώντας την αρχιτεκτονική σε ατροφία και
ξηρασία.

Οι εφήμερες κατασκευές, ευέλικτες και συναρμολογούμενες, δεν στοχεύουν στη
μονιμότητα, τη διάρκεια στον χρόνο – χαρακτηριστικό του μνημειακού
αρχιτεκτονικού έργου – αλλά ανατρέποντας τα στερεότυπα προσφέρονται για
πολλαπλές δραστηριότητες και παραπέμπουν στους μαγικούς θεατρικούς χώρους του
τσίρκου και του παλκοσένικου.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.